IV SA/Po 331/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2015 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję Dnia [...] stycznia 2015 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek T. S. (dalej jako Wnioskodawczyni, Strona, Skarżąca) o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem R. S. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Wójt [...], wskazując na art. 2 pkt 2, art. 3, art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, dalej jako u.ś.r.), rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959) odmówił Stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wójt opisał dochód Wnioskodawczyni oraz męża Wnioskodawczyni i wyliczył, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 495, 30 zł i nie przekroczył kwoty 664 zł miesięcznie, która stanowi kryterium uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wójt wskazał, że negatywną przesłanką, z powodu której odmówiono przyznania Wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego jest brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża. Z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że mąż Wnioskodawczyni posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 3 pkt 20 i 21 u.ś.r. określił, co oznacza znaczny i umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zgodnie z art. 3 pkt 20 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, oznacza to, między innymi, całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to, między innymi, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 3 pkt 21 u.ś.r.). Wójt wskazał, że mąż Strony posiada jedynie orzeczenie lekarza – orzecznika ZUS, w którym ustalono, że jest niezdolny do pracy i nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z przedstawionych dokumentów wynika także, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2014 r. mężowi Wnioskodawczyni przyznano prawo do dodatku pielęgnacyjnego na okres dwóch lat, poczynając od 1 grudnia 2013 r. Wójt ocenił, że wyrok ten zmienia jedynie zaskarżoną decyzje ZUS [...] z dnia [...] lutego 2014 r. którą odmówiono prawa do dodatku pielęgnacyjnego, nie zmienia natomiast orzeczenia lekarza-orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r. w którym ustalono, że mąż Wnioskodawczyni jest niezdolny do pracy i nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W odwołaniu od opisanej decyzji Wnioskodawczyni napisała, że skoro prawomocnym wyrokiem sąd przyznał mężowi dodatek pielęgnacyjny, to mąż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając SKO podzieliło stanowisko organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO stwierdziło, że z orzeczenia ZUS bezspornie wynika, że mąż Strony nie został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Opinia biegłego, sporządzona dla potrzeb sądu pracy i ubezpieczeń społecznych i załączona do odwołania nie jest wiążąca dla SKO. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. S. podkreśliła, że skoro sąd powszechny prawomocnym wyrokiem zmienił zaskarżoną decyzję ZUS w ten sposób, że przyznał mężowi dodatek pielęgnacyjny, to znaczy, że mąż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. SKO powtórzyło, że z orzeczenia ZUS bezspornie wynika, że mąż Strony nie został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Dokonując w tak zakreślonych granicach kognicji kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że decyzja SKO nie może ostać się w obrocie prawnym. Sąd podzielił bowiem zapatrywanie wyrażone w odwołaniu oraz w skardze, że przyznanie mężowi Skarżącej prawa do dodatku pielęgnacyjnego, prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2014 r. ma wpływ na rozstrzygnięcie wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd zastrzega, że uchylenie decyzji SKO nie oznacza akceptacji rozstrzygnięcia organu I instancji; ponowne rozstrzygnięcie odwołania przez SKO zapobiegnie przedłużeniu załatwiania sprawy, skoro do wydania rozstrzygnięcia nie jest wymagane przeprowadzenie postępowania dowodowego. Zgodnie z art. 16a ust. 1-2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.c. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto musi być spełnione kryterium dochodowe. Organy obu instancji słusznie wskazały na przepisy art. 3 pkt 20-21 u.ś.r., w których to przepisach ustawodawca zdefiniował, co oznacza znaczny i umiarkowany stopień niepełnosprawności – dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 20 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, oznacza to, między innymi, całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to, między innymi, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 3 pkt 21 u.ś.r.). Przepisy zamieszczone w art. 3 u.ś.r. zawierają zbiór definicji legalnych. Definicje te ustalają znaczenie wyrażeń zawartych w przepisach ustawy. Zgodnie z § 8 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej", w ustawach należy posługiwać się poprawnymi wyrażeniami językowymi (określeniami) w ich podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniu. Przepisy zawierające definicje legalne wiążą w tym sensie, że w danym akcie prawnym ustawodawca nie może posługiwać się zdefiniowanym pojęciem w innym znaczeniu, a w procesie wykładni przepisów prawa zawsze należy stosować dane określenie w znaczeniu zgodnym z definicją legalną. W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że kryterium dochodowe jest spełnione. Analizując ocenę organów administracji co do spełnienia pozostałych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia sąd wskazuje, że zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm., dalej jako ustawa o emeryturach i rentach) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem, które nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Mąż Skarżącej ma obecnie lat 60. W aktach administracyjnych znajduje się prawomocny wyrok sądu powszechnego - Sądu Okręgowego [...]. Wskazanym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2014 r. w ten sposób, że przyznał 59-letniemu wówczas mężowi Skarżącej prawo do dodatku pielęgnacyjnego na okres dwóch lat, poczynając od zaprzestania pobierania poprzednio przyznanego świadczenia tj. 1 grudnia 2013 r. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy obu instancji były i są związane ww. prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest jednoznaczne, że mąż Skarżącej, osoba wówczas 59 letnia, został uznany przez sąd za osobę całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Obowiązkiem organu administracji, wynikającym z art. 365 § 1 kpc, było uwzględnienie pozostawania prawomocnego wyroku w obrocie prawnym i dokonanie wykładni art. 75 § 1 ustawy o emeryturach i rentach. Przepis ten jest jednoznaczny i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Na marginesie Sąd zaznacza specyfikę kontroli decyzji ZUS przez sąd powszechny. Na skutek odwołania sąd powszechny weryfikuje decyzję ZUS, nie zaś orzeczenia lekarskie (orzeczenie lekarza orzecznika i orzeczenie komisji lekarskiej) będące podstawami tej decyzji. Nie ulega jednak wątpliwości, że zmiana decyzji ZUS prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego powoduje dezaktualizację orzeczeń lekarskich wydanych w trakcie postępowania prowadzonego przez ZUS – w stosownym zakresie. Ponownie rozpoznając odwołanie SKO uwzględni okoliczność związania prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego [...]. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.