IV SA/Po 340/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Maciej Busz Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę IV SA/Po 340/16 U z a s a d n i e n i e Prezydent Miasta P., decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] na podstawie art. 2, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 163 ze zm.) dalej u.p.s. w związku z art. 106 ust. 1 i 4 w/w ustawy, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 poz. 1058), art. 104 i 108 K.P.A. przyznał W.P. specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków, suplementów diety i środków opatrunkowych. W uzasadnieniu decyzji wskazano co następuje: W.P. złożyła wniosek 5 października 2015 r. o pomoc pieniężną na dofinansowanie kosztów zakupu leków, suplementów diety i środków opatrunkowych w wysokości [...] zł, a podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 6 października 2015 r. rozszerzyła żądanie na kolejne miesiące – listopad i grudzień po [...] zł miesięcznie. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni mieszka z synem D.P., z którym prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Dochód W.P. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła renta rodzinna w wysokości [...] zł, a kwota dochodu ustalona na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł, a więc przekracza kryterium dochodowe, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] złote. Zdaniem organu z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania pomocy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ I instancji podkreślił, że art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Rozważając możliwość udzielenia wsparcia organ I instancji wskazał, że sytuacja Wnioskującej jest szczególna i Zainteresowana na podstawie wcześniej przedkładanych rachunków za leki była regularnie wspierana przez organy pomocowe w postaci zasiłków celowych specjalnych na dofinansowanie do zakupu leków w wysokości [...] zł. Organ wskazał, że miesięczne wydatki Wnioskodawczyni stanowią opłaty za czynsz w wysokości [...] zł, energię elektryczną w wysokości [...] zł, leki i środki opatrunkowe w wysokości [...] zł (średnia z 6 miesięcy, tj. od IV do IX 2015 r., w tym suplementy diety i środki do higieny osobistej). Łącznie wydatki stanowią kwotę [...] zł. Zatem na zakup żywności i środków czystości, oraz zabezpieczenie innych potrzeb pozostaje Wnioskodawczyni kwota [...] zł. Po zbilansowaniu dochodu i wydatków Wnioskodawczyni, oraz uwzględniając przyznane wsparcie finansowe w wysokości [...] zł miesięcznie na zakup leków i środków opatrunkowych, na zabezpieczenie wspomnianych potrzeb pozostanie wnioskodawczyni kwota [...] zł. Ośrodek w oparciu o powyższe analizy uznał, iż częściowa pomoc w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków w okresie od października do grudnia br jest zgodna z celami i mieści się w możliwościach pomocy społecznej. W pozostałej części uzasadnienia organ I instancji omówił istotę pomocy społecznej i wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych, którym się kierował przy wydawaniu decyzji. W odwołaniu od decyzji W.P. zarzucała rażące naruszenie prawa, podkreślając, że jej potrzeby są znaczenie większe z uwagi na wiek i schorzenia, które jej dolegają. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji powtórzył ustalenia organu I instancji jak i podzielił w całości prezentowane poglądy prawne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca podobnie jak w odwołaniu kwestionowała odmowę przyznania zasiłku w żądanej wysokości z uwagi na stan zdrowia i wiek. W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotowa decyzja wydana w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego wydana została na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Ugruntowany jest już pogląd, że poddana kontroli decyzja organu administracji miała charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w przepisach, to jednak ma on swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. – dalej k.p.a.) oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie – czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r" I OSK 1535/08). Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uwzględniając uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego należy stwierdzić ,ze przyznanie stronie pomocy (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań. Rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi kierować się ogólnymi zasadami, wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., tzn. koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2006 r., I SA/Wa 445/06, LEX nr 197469). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż organy I i II instancji, prawidłowo opisały sytuację finansową skarżącej (co nie jest kwestionowane), wskazując na art. 41 pkt 1 u.p.s. wyjaśniły przesłanki przyznawania specjalnego zasiłku celowego. Mając na uwadze, na co zwrócił również uwagę organ odwoławczy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, przy uwzględnieniu reguły, że pomoc społeczna nie jest instytucją mającą na celu wyręczenie, czy też zastąpienie osób korzystających z pomocy w ich własnych staraniach mających na celu wyjście z trudnej sytuacji życiowej, stwierdzić należy, iż przyznając skarżącej pomoc w wysokości [...] zł. z przeznaczeniem na zakup leków, suplementów diety i środków opatrunkowych, organy obu instancji nie przekroczyły granic uznaniowości. Z powyższych względów na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 poz. 718) orzeczono jak w sentencji wyroku. MZ