IV SA/Po 365/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Izabela Bąk–Marciniak (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. S., W. M-S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części bonifikaty udzielonej od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Prezydent Miasta K. zobowiązał J. i W. S. do zwrotu równowartości zwaloryzowanej ½ części bonifikaty od opłaty wniesionej za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w K. przy ul.[...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków Miasta K., w obrębie nr [...] jako działki Nr [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż decyzją z [...] grudnia 2007 r.- Prezydent Miasta K. dokonał przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługującego J. i W. S. w prawo własności nieruchomości. Stronie została udzielona bonifikata w opłacie za przekształcenie w wysokości [...] zł, na warunkach określonych w § 29 uchwały Nr XVI/244/2007 Rady Miejskiej K. z dnia 29 listopada 2007 r. r. w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe oraz przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę. Organ wskazał na treść art. 4 ust. 15 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, zgodnie z którym organ żąda zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, jeżeli osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przed upływem 5 lat, licząc od dnia przekształcenia, zbyła lub wykorzystała nieruchomość na inne cele niż cele, które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty. Nie dotyczy to zbycia na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ I instancji podniósł, iż w dniu [...].11.2008 r. J. S. i W. M. - S. aktem notarialnym Nr Rep. A: [...] zbyli przedmiotową nieruchomość na rzecz P. i P. S. W związku z tym, że P. S. - synowa, nie jest dla nich osobą bliską w rozumieniu wyżej cytowanego przepisu istnieje obowiązek zwrotu 1/2 części zwaloryzowanej bonifikaty od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w K. przy ul.[...]. Kwota udzielonej bonifikaty [...] zł po zwaloryzowaniu w myśl zasad określonych w art. 5 i art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. wskaźnikami cen, towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ( za okres od lutego 2008 r. r. do września 2012 r.) stanowi kwotę [...] zł. Zatem J. i W. S. są zobowiązani do zwrotu 1/2 części zwaloryzowanej bonifikaty w kwocie [...] zł. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli J. S. i W. S. Odwołujący wskazali, iż przekazując nieruchomość byli przekonani, iż obowiązek zwrotu bonifikaty nie będzie ich dotyczył, albowiem syn i synowa są osobami im najbliższymi, a ponadto mają wspólność majątkową. Ta wspólność jest wspólnością łączną, a nie wspólnością w częściach ułamkowych. Oznacza to, że każdy z małżonków jest właścicielem całego majątku, a każdy składnik majątku darowany jednemu z małżonków musi być traktowany jako darowany każdemu z nich do wspólnego korzystania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W lakonicznym uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w art. 4 ust. 5 wyraźnie wskazują, że żądanie zwrotu zwaloryzowanej bonifikaty nie dotyczy zbycia na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W rozumieniu tej ustawy do kręgu osób bliskich nie zalicza się synowej. W oparciu o umowę darowizny następuje przeniesienie własności nieruchomości, a co za tym idzie darowizna wywołuje takie same skutki prawne jak zbycie odpłatne (sprzedaż). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli J. S. i W. S., podnosząc argumentację tożsamą z zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "ppsa"). Na wstępie wskazać należy, że kwestionowane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów administracji wydane zostały na gruncie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.) – dalej "ustawa przekształceniowa". Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zgodnie z zasadą wyrażoną w z art. 4 ust. 1 powyższej ustawy, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest odpłatne. Osoba na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego, obowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia. Opłata ta jest swego rodzaju rekompensatą za utratę prawa własności (por. Barbara Jelonek-Jarco, Anna Józefiak "Przekształcenie prawa użytkowania (...) Komentarz (...)"). Wyjątki od tej zasady zawarte są w art. 5 komentowanej ustawy. Od ustalonej opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności organ może, w przypadkach określonych w art. 4 ust. 7-11 ustawy udzielić bonifikaty. W przypadku udzielenia bonifikaty, organ który orzekał o przekształceniu i udzieleniu tej bonifikaty, stosownie do art. 4 ust. 15 omawianej ustawy, żąda zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie, po jej waloryzacji, jeżeli osoba na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przed upływem pięciu lat licząc od dnia przekształcenia, zbyła lub wykorzystała nieruchomość na cele inne niż te, które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty. Nie dotyczy to zbycia na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 102 poz. 651) – powoływana dalej jako "u.g.n.". Natomiast zgodnie z art. 5 u.g.n. waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że decyzją z dnia z [...] grudnia 2007 r.- Prezydent Miasta K. dokonał przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługującego J. i W. S. w prawo własności nieruchomości. Stronie została udzielona bonifikata w opłacie za przekształcenie w wysokości [...] zł. Bezspornym jest również, i wprost wynika to z akt sprawy, że przedmiotowa nieruchomość została zbyta przez jej współwłaścicieli umową darowizny zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] na rzecz syna P. S.i Jego żony P. S. Kwestią wymagającą wyjaśnienia było zatem ustalenie czy organy miały prawo żądać zwrotu ½ części zwaloryzowanej bonifikaty oraz czy synowa jest osobą bliską w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym miejscu wyjaśnić należy, że żądanie zwrotu bonifikaty następuje w drodze decyzji administracyjnej, podobnie jak odstąpienie oraz odmowa odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty. Te dwa ostatnie należą do uznania administracyjnego. Winny być one zainicjowane wnioskiem strony, wskazującym na istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, za zgodą właściwego organu. Sąd zwrócił uwagę, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].12.2007 r. ustalającej opłatę z zastosowaniem bonifikaty zawarto pouczenie o możliwości zbycia nieruchomości w okresie 5 lat wyłącznie na rzecz osoby bliskiej. Brak jednak wskazania, iż chodzi o osobę bliską w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Do osób bliskich w art. 4 pkt 13 u.g.n. zaliczono zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz osobę, która pozostaje ze zbywcą faktycznie we wspólnym pożyciu. Pojęcie to, choć należy do sfery prawa rodzinnego, nie zostało w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym zdefiniowane, a w ustawie o gospodarce nieruchomościami zdefiniowano je poprzez podanie stopnia pokrewieństwa lub związku rodzinnego albo przysposobienia. W ocenie Sądu do osób bliskich zaliczyć należy też osoby pozostające faktycznie we wspólnym pożyciu, a w szczególności małżonków. To, jakie osoby lub kiedy pozostają we wspólnym pożyciu, było przedmiotem szerokiej dyskusji i wyroków sądów - także wydawanych w związku ze stosowaniem definicji osoby bliskiej. Należy mieć na uwadze, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 31 § 1 KRO). Każdy z małżonków jest zatem uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka (art. 34¹ KRO). Hipotetycznie zatem, w sytuacji przekazania nieruchomości w darowiźnie tylko i wyłącznie synowi Skarżących, nieruchomość i tak stanowiłaby współwłasność P. i P. S. Wątpliwości Sądu budzi nadto ustalona przez organy kwota, do której zwrotu zobowiązano Skarżących, stanowiąca połowę udzielonej bonifikaty. Organ I instancji, dokonując waloryzacji udzielonej w sprawie bonifikaty powołał się na przepis art. 5 i art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 5 stanowi, iż waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" zgodnie z art. 227 ugn. Poza przywołaniem powyższego przepisu organ pierwszej instancji nie podał jakich wskaźników użył przy wyliczaniu kwoty, do której zwrotu zobowiązał strony. Co prawda wymienione wyżej wskaźniki są publikowane i stanowią ogólnodostępną wiedzę, ale nie można uznać, iż zawarte w tych ogłoszeniach informacje, wskazane w % dają jasny pogląd, co do sposobu obliczania zwaloryzowanej kwoty zwrotu bonifikaty udzielonej przez organ. Wyliczona przez organy kwota wskazana w zaskarżonej decyzji jest nieweryfikowalna. Brak jest bowiem wskazania konkretnego sposobu dokonanego przez organ wyliczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 04.10.2012 r. sygn. akt I SA/Wa 626/11- Centralna Baza Orzeczeń: https://cbois.nsa.gov.pl). Ponadto niezrozumiałym jest dla Sądu podanie przez organ I instancji wskaźników cen za okres od lutego 2008 r. do września 2012 r. Sąd wskazuje, iż średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w odniesieniu do roku poprzedniego jest podawany w publikowanym w Monitorze Polskim komunikacie Prezesa GUS w styczniu każdego roku. Organ nie wskazał również podstawy prawnej, w oparciu o którą zobowiązał do zwrotu ½ części zwaloryzowanej bonifikaty. W art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej mowa jest o zwrocie "kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji". Na uwagę zasługuje również fakt, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swoim lapidarnym uzasadnieniu w ogóle nie odniosło się do kwestii obliczenia kwoty podlegającej zwrotowi. Organy nie wskazały też na możliwość odstąpienia od zwrotu udzielonej im bonifikaty (art. 4 ust. 15 zd.3 ustawy przekształceniowej). Mając zatem na względzie powyższe uchybienia, skargę uznać należało za uzasadnioną, co skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a.