IV SA/Po 367/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 03 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/J. Stankowski /-/E. Makosz-Frymus WSA/wyr.1-sentencja wyroku Decyzją z dnia [...]r. nr [...] działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie - Filia [...] (dalej jako MOPR), na podstawie art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 39, art. 41 art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy społecznej) odmówiła G. L. udzielenia pomocy finansowej pod warunkiem zwrotu całości lub części świadczenia na uregulowanie kar za brak biletu MPK podczas przejazdu komunikacją miejską oraz zakup biletów MPK. W uzasadnieniu napisano, że w dniu [...] r. wpłynął do MOPR wniosek strony, dotyczący prośby o pomoc finansową na zakup biletów MPK. w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. strona zgłosiła również prośbę o pomoc finansową na uregulowanie kar za brak biletu podczas przejazdu komunikacją miejską. Ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada status osoby bezrobotnej, jest zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Łączny dochód strony wnosi 726,22 zł. na co składają się: dodatek mieszkaniowy – 229,22 zł., zasiłek okresowy – 247 zł., zasiłek celowy na żywność – 250 zł. Dochód strony przekracza zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – 477 zł., co jest jedną z podstaw odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, jednak rozważając sytuację życiową strony Kierownik Filii MOPR takich okoliczności nie znalazł. Przyznanie pomocy na uregulowanie kar za brak biletu podczas przejazdu komunikacją miejską nie jest niezbędną potrzebą bytową. Decydując się na przejazd bez biletu strona miała świadomość, że stanowi to naruszenie przepisów regulujących przejazdy oraz, że można z tego powodu ponieść konsekwencje finansowe. Uregulowanie nałożonej kary leży w gestii strony, nie zaś pomocy społęcznej dysponującej środkami publicznymi. Uregulowanie takiej kary czy też zapłata mandatu jest sprzeczna z interesem społecznym a przede wszystkim z celami pomocy społecznej. Jazda bez ważnego biletu jest świadomym wyborem strony. Zadaniem pomocy społecznej nie jest premiowanie negatywnych postaw osób zwracających się o pomoc. Wniosek o opłacenie kar za brak biletu jest nieuzasadniony, nie należy do kategorii niezbędnych potrzeb bytowych. Strona jest objęta kompleksowa pomocą finansową. MOPR systematycznie opłaca czynsz, energię elektryczną, abonament telefoniczny, strona ma zapewnioną pomoc na żywność a także inne potrzeby życiowe. W ocenie MOPR strona jest w stanie we własnym zakresie zakupić sobie bilety MPK chociażby z zasiłku okresowego. Nadto, z uwagi na toczące się postępowanie sądowe, dotyczące przywrócenia strony do pracy, strona nie jest aktywizowana w kierunku poszukiwania zatrudnienia. Nie jest zatem zasadne, by przyznać dodatkową formę pomocy na zakup biletów MPK. Od opisanej decyzji odwołanie wniosła strona nie zgadzając się z odmową udzielenia pomocy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 127 §2 i art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako – kpa ) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu napisano, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Sąd Rejonowy w [...] zasądził od strony na rzecz MPK dochodzone kary za jazdę środkami komunikacji miejskiej bez biletu, wraz z odsetkami ustawowymi. Analizując cele polityki społecznej państwa, wymienione i uszczegółowione w art. 2-4 ustawy o pomocy społecznej, oraz zakres podstawowych potrzeb bytowych wskazanych w art. 39 ust. 1-2 ww. ustawy organ II instancji doszedł do wniosku, że zaspokajanie kar za przejazd środkami komunikacji miejskiej nie jest potrzebą bytową w znaczeniu ustawy o pomocy społecznej. Nie może być zatem zaspokajana ze środków które są przekazywane pomocy społecznej. Niezależnie od tych wywodów, organ odwoławczy wskazał, na ustaloną przez organ I instancji sytuację bytową strony – dochód osiągany przez stronę nie kwalifikują Jej do udzielenia pomocy. Ponadto organ odwoławczy ocenił jako prawidłowe ustalenie organu I instancji, iż brak w przypadku strony okoliczności pozwalającej na udzielenie pomocy na zakup biletów MPK w formie zasiłku celowego specjalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca napisała, że nie jest prawdą, jakoby otrzymywała dochód w kwocie wskazywanej w decyzjach organów I i II instancji. Dodatek mieszkaniowy jest wypłacany bezpośrednio przez MOPR na konto administracji mieszkania. Podobnie zasiłek celowy na czynsz. Nie jest też prawdą, że skarżąca zaspokaja wszystkie podstawowe cele bytowe. Najlepszym dowodem jest brak pomocy na bilety MPK które są podstawową potrzebą skarżącej. Zasiłek celowy jest sukcesywnie zmniejszany mimo, że ceny żywności i inne wzrastają. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wynika natomiast, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, przy czym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., kontroli legalności Sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi. W zakresie uznaniowych decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Organy orzekające, rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na uregulowanie kar za brak biletu MPK podczas przejazdu komunikacją miejską oraz zakup biletów MPK, w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazały, jakie są warunki i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Kontrolowane postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W szczególności wyjaśniono sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności. Organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, a swe stanowisko przekonywująco umotywowały. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do jego zgodności z art. 107 § 3 kpa. Argumentacja podnoszona przez organy jest prawidłowa i zasługuje na aprobatę. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. Artykuł 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej definiuje pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przy czym warunkiem korzystania z pomocy społecznej, jest to, aby po pierwsze jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Niewykonalne jest stworzenie obiektywnego katalogu takich sytuacji, wymagają one bowiem każdorazowo odrębnej oceny. Ocena taka, należy do pracowników pomocy społecznej. Z treści art. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika ponadto, że państwo udziela pomocy osobom potrzebującym niejako w ostatniej kolejności. W prawie zabezpieczenia społecznego pomoc społeczna jest ostatnią możliwością przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych. Poprzedzają ją z reguły świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych, jak również zasiłki rodzinne czy pomoc dla bezrobotnych. Przyznanie stronie świadczenia z pomocy społecznej uzależnione jest od sytuacji materialnej strony i jej żądań. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi ponadto kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Odnosząc powyższe uwagi do analizowanej sprawy Sąd wskazuje, że trafnie organy administracji odmówiły skarżącej przyznania pomocy finansowej na uregulowanie kar za brak biletu podczas przejazdu komunikacją miejską. Jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego, na dochód skarżącej (726,22 zł.) składają się zasiłek okresowy, zasiłek celowy oraz dodatek mieszkaniowy, przy czym tak ustalony dochód znacząco przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (477 zł.). Ponadto z akt administracyjnych wynika, że skarżąca objęta jest systematycznie udzielaną pomocą społeczną. Dochód skarżącej faktycznie jest wyższy od ustawowego kryterium dochodowego, jednak decydującym, a słusznym w ocenie Sądu argumentem organów było ocenienie wniosku jako nieuzasadnionego, nie należącego do kategorii niezbędnych potrzeb bytowych. Zasadnie wskazano, że regulowanie takich opłat tylko dlatego, że osoby naruszające przepisy obowiązujące w MPK są klientami pomocy społecznej, nie jest celem organów pomocy społecznej. W świetle tych faktów całkowicie bezzasadnie brzmią argumenty podniesione w skardze. Stwierdzenie, że skarżąca otrzymuje dochód niższy niż wskazywany w zaskarżonej decyzji, bowiem dodatek mieszkaniowy jest wypłacany przez MOPR bezpośrednio na konto administracji mieszkania, brzmi niepoważnie. Zgodnie bowiem z art. 8 ustawy z dnia z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. nr 71 poz. 734 ze zm.) dodatek mieszkaniowy wypłaca się zarządcy domu lub osobie uprawnionej do pobierania należności za lokal mieszkalny, a w przypadku osoby będącej właścicielem domu jednorodzinnego, w całości do rąk tej osoby. Sąd stanowczo podkreśla, że zadaniem organów pomocy społecznej nie jest (poza przypadkami szczególnymi) trwałe wyręczanie w zaspakajaniu potrzeb bytowych, ale udzielanie pomocy po to, aby dana osoba – w tym przypadku skarżąca - jak najszybciej była w stanie potrzeby te zaspakajać samodzielnie (aktywizacja). Trafnie organ administracji wskazał, że wobec przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego przez skarżącą ewentualna pomoc mogłaby zostać udzielona na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jednak opłacenie kar za brak biletu nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Otóż jak głosi ww. przepis w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, lub może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Opisana wyżej specyfika ustawy o pomocy społecznej, nakreślone przez ustawodawcę cele i zadania organów pomocy społecznej prowadzą do wniosku, że opłacenie kary za przejazd bez biletu nie jest zadaniem dla pomocy społecznej w ogóle, choćby dochody osoby o to wnioskującej, były niższe od ustawowego kryterium dochodowego. Zasadnie organy odmówiły skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup biletów MPK. Jak trafnie wskazał organ I instancji skarżą jest objęta kompleksowa pomocą finansową i jest w stanie we własnym zakresie zakupić sobie bilety MPK chociażby z zasiłku okresowego. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd skargę oddalił. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ J. Stankowski /-/ E. Makosz-Frymus KP