IV SA/Po 371/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] września 2011 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję W. W. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę 2. przyznaje adwokat D. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług. Postępowanie w sprawie wymeldowania H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S., N.S. wraz z małoletnią N.S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w P. (dalej – sporny lokal) wszczęło z urzędu na skutek pisma A.K. właścicielki ww. nieruchomości (dalej – właścicielka lokalu). Rzeczonym pismem z dnia [...] maja 2010 r. właścicielka lokalu poinformowała organ, że H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S. i N.S. nie mieszkają w spornym lokalu od lipca 2007 r., natomiast N.S. nigdy nie mieszkała w tym lokalu. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta P. orzekł o wymeldowaniu H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S., N.S. wraz z małoletnią N.S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w P., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U.06.139.993 j.t. ze zm., dalej – ustawa meldunkowa). W szczegółowym uzasadnieniu decyzji wskazano przebieg postępowania, w wyniku którego, w oparciu o powołane w uzasadnieniu dowody, ustalono, iż wyczerpane zostały przesłanki zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej. Zdaniem organu nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się, uzasadniające podjęcie decyzji o wymeldowaniu wymienionych z pobytu stałego gdyż opuścili przedmiotowy lokal bez wymeldowania. Odwołane od powyższej decyzji wniósł R.S. (dalej – skarżący) podnosząc, że wraz z bliskimi H.S., A.S., N.S. i N.S. (dalej – bliscy) zmuszony był do opuszczenia spornego lokalu w 2007 r. na skutek nagannych zachowań ojca, który wszczynał awantury, znęcał się psychicznie nad rodziną, w domu odbywały się libacje alkoholowe a interwencje policji nie przynosiły żadnego rezultatu. Ojciec wyładowywał się na matce i na siostrach, co niekorzystnie wpływało na ciężarna, siostrę N. Do dnia aresztowania tj. [...].04.2010 r. skarżący jedynie gościnnie bywał w miejscu zameldowania, a po opuszczeniu Zakładu Karnego zamierza powrócić do miejsca stałego zameldowania, gdzie ma zamiar prowadzić działalność gospodarczą w warsztacie po ojcu. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nie [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wymeldowania H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S., N.S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] , w P. oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wymeldowania małoletniej N.S. z pobytu stałego z ww. lokalu przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż podzielił ustalenia poczynione przez organ I instancji oraz jego wnioski w przedmiocie zaistnienia przesłanek do wymeldowania z pobytu stałego H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S., N.S.. Wyłączną przesłanką wydania na wniosek lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania jest bowiem opuszczenie przez daną osobę bez wymeldowania się dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, iż H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S. i N.S. od lipca 2007 r. faktycznie nie mieszkają w przedmiotowym lokalu, a opuszczając lokal nie dopełnili obowiązku meldunkowego. Potwierdzenie tego faktu wynika z informacji uzyskanych od właścicielki lokalu (pisma z dnia [...] maja 2010 r., z dnia [...] czerwca 2010 r. i z dnia [...] sierpnia 2010 r., oraz zeznań Ł. G. z dnia [...] czerwca 2010 r. i informacji od skarżącego (pismo z dnia [...] września 2010 r.). Organ wskazał, iż przedstawione dowody wzajemnie się pokrywają się i potwierdzają stan faktyczny przedmiotowej sprawy. Bezspornym jest, że zainteresowani nie przebywają w spornym lokalu, co potwierdził w postępowaniu skarżący. Dalej organ argumentował, iż przesłankę konieczną do wymeldowania danej osoby z pobytu stałego lub czasowego stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca tego pobytu. O takim opuszczeniu można zaś mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co zachodzi w przypadkach dobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, bądź też jego opuszczenia wbrew własnej woli, nie połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Jednocześnie wskazano, iż sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają zatem na celu wyłącznie potwierdzenie faktycznego miejsca pobytu czasowego lub stałego. Jeżeli opuszczenie lokalu nie było dobrowolne oraz korzystanie z mieszkania jest niemożliwe bądź utrudnione, to brak ze strony zainteresowanych podjęcia skutecznych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu świadczy, że godzili się na zaistniałą sytuację. Zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie wynikające z art. 344 § 1 wygasa jeśli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Organ skonstatował, iż z ustaleń w sprawie wynika, że odwołujący z matką i siostrami nie podjęli skutecznych środków celem ochrony swoich uprawnień do zamieszkiwania w spornym lokalu. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż H.S. wraz z małoletnią A.S., R.S., N.S., którzy opuścili miejsce stałego zameldowania i którzy w innym miejscu od ponad roku lokują swoje centrum życiowe, wypełnili dyspozycje przepisu art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej. Organ nadmienił również, że obowiązek meldunkowy rozumiany jest obecnie jako czynność wyłącznie techniczna, związana z rejestracją ruchu ludności, a zameldowanie w lokalu ma potwierdzać istniejący stan faktyczny i winno oznaczać zamieszkiwanie w nim z zamiarem stałego przebywania i koncentracją w tym lokalu całokształtu spraw życiowych, osobistych i majątkowych interesów. Przeprowadzone postępowanie zaś wykazało, że sporny lokal nie jest obecnie centrum życia H.S., A.S., R.S., N.S.. Organ argumentował również, iż organy administracji nie są uprawnione do rozstrzygania spraw rodzinnych, finansowych czy też mieszkaniowych. Organ meldunkowy jest uprawniony jedynie do rozstrzygania w zakresie ustawowych przestanek wymeldowania. Odnosząc się do decyzji organu I instancji w zakresie dotyczącym wymeldowania małoletniej N.S. z pobytu stałego ze spornego lokalu organ odwoławczy stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa proceduralnego. Przytaczając art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 1 oraz art. 47 ust. 1 i ust. 2 organ wskazał, iż z przepisów tych wyprowadzić należy wniosek, że prawidłowe zameldowanie na pobyt stały winno być poprzedzone zamieszkaniem w konkretnym lokalu z zamiarem stałego pobytu. Zameldowanie pod określonym adresem jest zatem czynnością wtórną wobec faktu rzeczywistego zamieszkania w danym lokalu. W sprawie bezspornym jest, że małoletnia N.S., w dacie swojego zameldowania nie mieszkała w przedmiotowym lokalu. Wynika to zarówno z informacji od właściciela lokalu, jak i od skarżącego. Zatem, organ meldunkowy został wprowadzony w błąd, gdyż małoletnie dziecko nie mieszkało w spornym lokalu w chwili dokonywania czynności meldunkowych. Zebrane w sprawie dowody wzajemnie się pokrywają i potwierdzają, iż małoletnia córka N.S. - N.S. urodzona [...] grudnia 2007 r. została zameldowana w dniu [...] grudnia 2007 r. w lokalu przy ul. [...] w P. na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy meldunkowej, lecz nigdy w nim nie zamieszkiwała. Powstała więc fikcja meldunkowa. W tej sytuacji organ uznał, powołując się na orzecznictwo sądowe, iż zasadne będzie na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy meldunkowej wymeldowanie małoletniej N.S. z pobytu stałego ze spornego lokalu, czyli unieważnienie wpisu o zameldowaniu, usunięcie z ewidencji rejestracji wadliwie dokonanej czynności materialno - technicznej jej zameldowania. Skargę na decyzję Wojewody wniósł skarżący i wskazywał, iż wraz z pozostałymi członki rodziny wymienionymi w decyzjach administracyjnych opuścił sporny lokal, jednak nie z własnej woli, ale zmuszeni przez zachowanie ojca skarżącego, który dopuszczał się aktów przemocy rodzinnej. Skarżący podnosił, iż w lokalu spornym nie mieszkają, ale nigdy nie zerwali z tym miejscem kontaktu. Lokal, w którym zamieszkują obecnie mieszczący się w P., przy ul. [...] udostępnia im starszy Pan, który za drobną pomoc domową zapewnił schronienie do czasu wyjaśnienia sytuacji rodzinnej skarżącego i jego bliskich. Jednocześnie jednak nie chciał, aby skarżący wraz z bliskimi się meldował w owym lokalu. Ów starszy Pan jest w podeszłym wieku i nie wiadomo, jak długo będzie żył, i jak długo skarżący wraz z bliskimi będzie mógł zamieszkiwać w przedmiotowym lokalu. Skarżący wskazywał dalej, że zaistniała obecnie sytuacja jest skutkiem działań właścicielki lokalu, która skłóca skarżącego i jego bliskich z babcią W.S. z pobudek czysto materialnych. Porady prawnej szukał skarżący w Zakładzie Karnym, ale nie umiano mu pomóc w sprawie roszczenia o "powrót do domu", ponieważ skarżący i jego bliscy nie zamieszkiwali w lokalu przez 3 lata. Wreszcie skarżący podkreślił, że nie wymeldowywanie go ma dla niego duże znaczenie z powodu utrudnień w uzyskaniu przepustek oraz warunkowego zwolnienia za dobre sprawowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że skarga nie wnosi żadnych nowych dowodów, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Uwzględniając przedstawione okoliczności sprawy i obowiązujące przepisy prawa organ odwoławczy uznał zarzuty skargi za nietrafne i z tych względów podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 Ppsa ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Podstawę materialnoprawną podejmowanych w tej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.993 ze zm.). Należy zauważyć, iż przepisy cytowanej ustawy nakładają na właściciela nieruchomości lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu szczególne obowiązki, tj. obowiązek potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące w tym lokalu (art. 29 ust. 1 powołanej ustawy) oraz obowiązek zawiadomienia właściwego organu gminy o stałym lub czasowym pobycie innej osoby w lokalu (pomieszczeniu) oraz o opuszczeniu przez nią tego lokalu (pomieszczenia), jeżeli osoba ta nie dopełniła obowiązku meldunkowego (art. 29 ust. 2). W wyroku z dnia 30 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (II SA/Wr 1282/2003, LexPolonica nr 2155092, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) orzekł, iż w sprawie meldunkowej niewątpliwie interes prawny posiadają osoby, na których spoczywa zarówno obowiązek jak i uprawnienie zameldowania się w związku z pobytem czasowym lub stałym w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem; dotyczy to także wymeldowania. Interes taki, występować może także po stronie właścicieli domów i lokali oraz innych podmiotów dysponujących tytułem prawnym do lokalu - a to wobec nałożenia na nich obowiązków określonych przepisem art. 29 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do art. 30 ustawy o ewidencji ludności właściciel domu jest obowiązany zawiadomić właściwy organ wymieniony w art. 11 ust. 1 o niedopełnieniu obowiązku zameldowania lub wymeldowania się przez osobę przebywającą w tym domu. Takiego też obowiązku dopełniła A.K.. Sąd w niniejszym składzie nie podziela poglądu, iż właściciel nieruchomości ma wyłącznie interes faktyczny, a nie ma interesu prawnego w sprawie meldunkowej. Właściciel nieruchomości, któremu przysługują do niej określone prawa i na którym w związku z tym prawem spoczywają określone ustawą obowiązki ma interes prawny w sprawie meldunkowej. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 147 § 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń ( tekst jednolity Dz. U. z 2010, Nr 46, poz. 275 ze zm.) kto, będąc do tego obowiązany, nie zawiadamia właściwego organu o niedopełnieniu przez inną osobę ciążącego na niej obowiązku meldunkowego, podlega karze grzywny albo karze nagany. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, rozpatrywanego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (sygn.akt K 20/01) orzekającego o niezgodności z Konstytucją art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, warunkiem wymeldowania jest spełnienie łącznie następujących przesłanek _ faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Jednocześnie zaś, co wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne opuszczenie tego lokalu. Dobrowolne opuszczenie ma zaś miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Z kolei ustalając, czy opuszczenie spornego lokalu miało charakter dobrowolny, organ meldunkowy powinien uwzględnić przyjęty w orzecznictwie pogląd, że przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Istotne znaczenie e sprawach o wymeldowanie ma ustalenie, czy zameldowana osoba opuściła lokal dobrowolnie i czy przedsiębrała środki zmierzające do przywrócenia możliwości zamieszkiwania. Nie ulega wątpliwości w świetle zebranego materiału dowodowego przez organy administracji, iż R.S. wraz z matką i siostrami opuścił miejsce zamieszkania w P. przy ul.[...] w lipcu 2007r. Nie ulega także wątpliwości, że od [...].04.2009r. przebywa w Zakładzie Karnym w [...] oraz że do momentu osadzenia skarżący nie podjął działań prawnych mających skutkować przywróceniem posiadania spornego lokalu. Ze zgromadzonego materiału nie wynika, aby opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. W tym miejscu należy przywołać tezy z orzecznictwa sądów administracyjnych, wskazujące na właściwe rozumienie przesłanki o dobrowolnym opuszczeniu lokalu. W myśl wyroku z 12 maja 2009r. " nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (sygn. akt II SA/Ol 931/08; Lex 562876). Z kolei w wyroku z 23 października 2008r. podkreślono, że ‘wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Nawet jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności"( sygn. III SA/Lu 174/80; Lex 518467). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż organy orzekające w sprawie dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym, aby na jego podstawie stwierdzić spełnienie warunków określonych w art.15 ust.2 ustawy do wymeldowania skarżącego z dotychczasowego miejsca pobytu stałego i wobec nie przebywania skarżącego w miejscu, w którym był dotychczas zameldowany na pobyt stały, usunąć niezgodność rejestrową w ewidencji ludności z zaistniałym stanem faktycznym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 2 ust. 1 i 2 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie zajmował się prawidłowością decyzji organów obu instancji w zakresie wymeldowania małoletniej N.S. , albowiem jak wynika z pisma organu – Wojewody [...]z dnia [...].09.2011r., została ona z pobytu stałego wymeldowana przez rodziców w dniu [...].08.2011r.