IV SA/Po 380/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 380/17 w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołań postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] wniósł skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołań. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i matką, a źródłem ich utrzymania jest dochód wnioskodawcy z zatrudnienia i emerytura rolnicza matki w łącznej kwocie 2.800 zł. Opisując swą sytuację majątkową wnioskodawca poinformował, że posiada dom o pow. 70 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 41,60 ha (w tym grunty rolne o pow. 40 ha – uprawy rolne zboża i rzepak), samochód osobowy o wartości 45 tys. zł. oraz ciągniki i maszyny rolnicze o wartości 120.000 zł. Wnioskodawca poinformował również, że posiada oszczędności w kwocie 13.000 zł. i spłaca kredyt na zakup gruntu rolnego (80 tys. zł.) i kredyt obrotowy (80 tys. zł.). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 maja 2017r. odmówiono wnioskodawcy przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem tut. Sądu z dnia 20 czerwca 2017r. Prowadząc dalej postępowanie doręczono skarżącemu wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, które zostało prze skarżącego należycie opłacone. Dalej Sąd postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Skarżący wraz z zażaleniem na powyższe postanowienie Sądu złożył m.in. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (precyzując w zażaleniu, że wnosi o zwolnienie od wpisu od zażalenia) i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podano informacje tożsame z zawartymi we wcześniej złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 września 2017 r. odmówił skarżącemu prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 września 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd nie zbadał wnikliwie stanu formalno-prawnego i majątkowego skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Należy wskazać, że sprawa z poprzedniego wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 maja 2017r. o odmowie przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Uzasadniając powyższe wskazano na posiadany znaczny majątek w postaci nieruchomości rolnej o pow. 40 ha, maszyn rolniczych i na tej podstawie uznano, iż wnioskodawca posiada możliwości opłacenia kosztów sądowych. W ramach poprzedniego postępowania oceniono również fakt spłacania przez skarżącego kredytów na łączną kwotę 160.000 zł i stwierdzono, że spłacanie kredytów nie pozbawia skarżącego możliwości opłacania kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy słusznie wskazał, iż wykazana przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa nadal nie pozwala uznać go za spełniającego przesłanki do przyznania prawa pomocy. W formularzu wniosku skarżący, poszerzając zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy nadal deklaruje bowiem posiadanie znacznego majątku, do którego zalicza nieruchomość rolna o pow. 41,6 ha, maszyny rolnicze (ciągnik JOHN DEERE i kombajn BIZON) oraz samochód osobowy marki Mercedes. Sąd podziela stanowisko referendarza, że powyższe stanowi argument za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA m.in. z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepublikowane, z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 390/12, z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 144/11, publ. CBOiS). Podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. W niniejszej sprawie zasadnym jest stwierdzenie, iż skarżący posiadając nieruchomość rolną o pow. 41,60 ha, a więc prowadząc gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów dysponuje możliwościami na zgromadzenie środków na opłacenie wpisu sądowego od zażalenia i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Referendarz prawidłowo wskazał, że spłacanie kredytu bankowego nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Skarżący do sprzeciwu nie dołączył żadnych nowych dokumentów, uzasadniających konieczność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Argumentacja wskazana w sprzeciwie nie wskazuje na pojawienie się w sytuacji skarżącego nowych okoliczności. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.