IV SA/Po 386/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) WSA Maciej Dybowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 marca 2009 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia (...) nr (...), 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M.Dybowski /-/B.Popowska /-/E.Makosz-Frymus Wnioskiem z dnia (...) E. W., pisemnie upoważniona przez męża do wystąpienia z takim wnioskiem, zwróciła się do Wójta Gminy Ś. (dalej – wójt) o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na męża – J. W., u którego stwierdzono niepełnosprawność znacznego stopnia od dnia (...) do (...) (orzeczenie o niepełnosprawności z dnia(...)). Decyzją z dnia (...) nr (...) organ przyznał E. W. zasiłek pielęgnacyjny na męża J. W., na okres od (...) – (...). Decyzją z dnia (...) nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał J. W. rentę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym od dnia (...). Decyzją z dnia (...) nr (...) organ I instancji orzekł o zmianie wysokości przyznanego decyzją z (...) zasiłku pielęgnacyjnego od dnia (...). W odpowiedzi na pismo organu skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ZUS udzielił informacji (informacja z dnia (...)), iż J. W. ma przyznaną rentę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym od dnia (...). W zaistniałych okolicznościach, decyzją z dnia (...) nr (...) Wójt orzekł o wstrzymaniu wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego na J. W. od dnia (...). Następnie decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie art. 30 oraz art. 32 w zw. z art. 23 ust. 2, art. 25 ust. 1 oraz art. 50 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2006/139/ 992 ze zm. - dalej uśr), organ orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, z uwagi na pobieranie dodatku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wójt powołał się na art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. W. podnosząc, że informowała organ o tym, że mąż ma przyznaną rentę i pobiera ją wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, a mimo to organ nie uchylił wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie. W związku z tym E. W. wniosła o umorzenie należności. Pracownik organu, w związku z zarzutami skierowanymi pod jego adresem sporządził notatkę służbową z dnia (...), zaprzeczając, aby E. W. informowała organ o fakcie pobierania renty i dodatku przez jej niepełnosprawnego męża. W piśmie z dnia (...) E. W. podniosła ponownie, iż informowała organy (zanosiła osobiście decyzje ZUS) o tym, że mąż ma przyznaną i pobiera rentę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i w związku z powyższym wnosi o umorzenie należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 6 uśr, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. E. W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego podtrzymując dotychczasowe stanowisko i wnosząc o umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Zgodnie z art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest uzasadniona, ale z powodów innych niż w niej podniesione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., wydając zaskarżoną decyzję, naruszyło przepisy postępowania ze skutkiem mającym wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organy właściwe w sprawie, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W orzecznictwie i literaturze zwrócono uwagę, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/05, Lex nr 187405, Jakub Ostałowski, Ustawa o świadczeniach rodzinnych - świadczenia nienależnie pobrane. Samorząd Terytorialny 2006, nr 4 s. 53). Art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Dopóki decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Organ I instancji nie ustalił, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja przyznająca skarżącej przedmiotowe świadczenie, czym dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i 77 k.p.a. Nadto wbrew art. 8 k.p.a., działanie organu nie mogło zapewnić pogłębienia zaufania do organów publicznych w sytuacji zobowiązania do zwrotu świadczenia, do którego prawo nie został uprzednio uchylone. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną powielił błąd organu I instancji, uznając za prawidłowe zobowiązanie skarżącej do zwrotu świadczenia, w sytuacji, gdy prawo do świadczenia nie zostało wcześniej uchylone. Rozpoznając sprawę ponownie organy winny uwzględnić wytyczne ujęte w treści niniejszego uzasadnienia. Ponadto art. 107 § 3 k.p.a. zobowiązuje organy do sporządzenia uzasadnienia faktycznego decyzji, które winno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W świetle tego zapisu zobowiązanie skarżącej do zwrotu określonej kwoty wraz odsetkami, bez podania sposobu obliczenia i określenia dat, od których naliczane były odsetki, należy uznać za naruszenie proceduralne. Organy administracji publicznej są bowiem zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. W toku postępowania administracyjnego skarżąca zwracała się do organów administracji o umorzenie nienależne pobranego świadczenia. Mimo to żaden z organów nie odniósł się do tej kwestii. W związku z tym rozpoznając ponownie sprawę koniecznym jest ustosunkowanie się do wniosku o umorzenie należności i pouczenie skarżącej o trybie postępowania w tym zakresie. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Maciej Dybowski Bożena Popowska Ewa Makosz-Frymus