IV SA/Po 391/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/E. Kręcichwost - Durchowska Decyzją z dnia [...] r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...], działając na podstawie art. 60 ust. 1-2 w związku z art. 83, art. 92, art. 93b ust.1, art. 100 ust. 1 i art. 101a ust. 1 oraz art. 100 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 241 poz. 2416 ze zm., dalej jako ustawa o powszechnym obowiązku obrony) powołał B. L. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w jednostce wojskowej znajdującej się w miejscowości [...] z terminem stawienia się w dniu [...] r. do godz. 10.00. Strona potwierdziła odbiór decyzji własnoręcznym podpisem. W dniu [...] r. (data nagłówkowa pisma jak i data prezentaty) B. L. przesłał pismo zatytułowane odwołanie. Wniósł o odroczenie terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej wskazując na chęć kontynuowania nauki na [...], gdzie złożył podanie i oczekuje na odpowiedź. Nadto wskazał, że w miesiącu sierpniu odbędzie się ślub brata, na którym ma być świadkiem, oraz ojcem chrzestnym bratanka. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa) w związku z art. 42 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji wydał decyzję zgodną z prawem. W myśl art. 39 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony odroczenie służby wojskowej z tytułu pobierania nauki przysługuje studentom, uczniom szkół średnich i ponadgimnazjalnych uczęszczającym do odpowiedniego typu szkół. Poborowy w dniu 15 maja 2008 r. został skreślony z listy studentów Wyższej Szkoły [...] i aktualnie nie korzysta z odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Poborowy złożył dokumenty na [...] i oczekuje na odpowiedź. Zatem aktualnie nie jest ani studentem ani uczniem żadnej szkoły. Chęć rozpoczęcia nauki w roku szkolnym 2008/2009 nie stanowi przesłanki prawnej do udzielania poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Uroczystości rodzinne takie jak ślub brata, chrzest bratanka nie są żadnym argumentem mającym wpływ na odroczenie poborowemu służby wojskowej. W skardze do Sądu skarżący wskazał, że decyzja o przyjęciu na studia dzienne [...] na rok akademicki 2008/2009 została wydana dnia [...] r. natomiast zaskarżona decyzja w dniu [...] r. Skarżący powołał się na deklaracje Ministra Obrony Narodowej mówiące o tym, że nie będą wcielane do wojska osoby chcące kontynuować edukację. Wskazał, że nie ma gwarancji, iż w przyszłym roku akademickim dostanie się ponownie na wskazaną uczelnię i będzie mógł kontynuować swoją edukację. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Z tych powodów sąd administracyjny ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które zauważył w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew wpisanej przez skarżącego dacie odebrania karty powołania – 30 czerwca 2008 r. Sąd przyjął, że skarżący odebrał kartę powołania w dniu 30 maja 2008 r. Na powyższe wskazują zarówno notatka służbowa organu I instancji, zgodnie z którą skarżący został w dniu 30 maja 2008 r. wezwany do siedziby organu celem wydania karty powołania jak i daty kolejnych wydarzeń w sprawie. Data wniesienia i wpływu do organu pisma zatytułowanego odwołanie (13 czerwca 2008 r.) oraz data notatki służbowej sporządzonej na okoliczność wniesienia wskazanego pisma przez skarżącego, w której organ I instancji odnosi się do argumentów pisma (18 czerwca 2008 r.). Decyzją organu I instancji była karta powołania. Oran posłużył się w niniejszej sprawie wzorem karty powołania, określonej załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 maja 2004 r. w sprawie określenia wzorów kart powołania i ich przeznaczenia, a także wzorów obwieszczeń ( Dz. U. nr 124, poz. 1306). Wprowadzone wzory są adresowane do bliżej nieokreślonego kręgu adresatów. Dlatego organ korzystając z takiego wzoru w konkretnej sprawie powinien pozostawić tylko te podstawy prawne, które służą subsumcji w danej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że organ nie powinien powoływać w niniejszej sprawie art. 83 ust. 2, 92 ust. 1- 3 , art. 93b ust. 1, art. 100 ust. 1 i 3, art. 101a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, albowiem skarżący w dacie wydanie decyzji przez organ I instancji nie był studentem, absolwentem szkoły wyższej, żołnierzem rezerwy, ani nie zgłosił się ochotniczo do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Na skutek decyzji organu I instancji skarżący złożył w dniu [...] r. pismo zatytułowane "odwołanie", w którym wniósł o odroczenie powołania również ze względu na chęć kontynuowania nauki na [...]. Chociaż pismo skarżącego wpłynęło w terminie otwartym dla wniesienia odwołania, jednak w tym piśmie skarżący przede wszystkim wskazał na okoliczności, które są badane przez organ w przypadku złożenia wniosku o odroczenie służby wojskowej. Tego rodzaju pismo, nawet jednoznacznie zatytułowane, powinno wzbudzić wątpliwości organu, czego konsekwencją powinno być ustalenie przez organ treści żądania strony i pouczenie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem postępowania. Dopiero bowiem trafna kwalifikacja żądania skarżącego w oparciu o właściwe przepisy prawa materialnego określa właściwość organu dla rozpatrzenia tego żądania. W ocenie Sądu organ II instancji nie wyjaśnił rzeczywistej woli strony i arbitralnie przyjął, że intencją strony było wyłącznie wniesienie odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...], czego konsekwencją było rozpoznanie odwołania i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji o powołaniu skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Sąd ocenia takie działanie jako sprzeczne przepisami postępowania administracyjnego: art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 kpa. W myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. To bowiem organ administracji publicznej, na mocy art. 77 kpa, obarczony jest ciężarem dowodu, nie może więc jedynie biernie oczekiwać na dowody zgłoszone przez stronę. Rządząca zaś postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 kpa) wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jeżeli zatem w postępowaniu administracyjnym zamiar strony wyartykułowany w treści pisma budzi wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony również i z tego powodu, że przepisy kpa nakładają na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do organów Państwa (art. 8 kpa). Szczegółowe warunki udzielania odroczeń reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 roku w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800, dalej jako rozporządzenie) wydane na podstawie art. 39 ust. 8 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Z przepisu § 8 ust. 1 rozporządzenia wynika, iż poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. Skarżący taki wniosek, zawarty w piśmie zatytułowanym odwołanie wniósł w dniu 13 czerwca 2008 r. podczas gdy termin stawiennictwa w jednostce wojskowej został określony na dzień 05 sierpnia 2008 r. Zachowany został zatem termin z § 8 ust. 1 rozporządzenia. Z treści przepisu art. 42 ust.1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony wynika, że orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień. Odmowa udzielenia odroczenia lub udzielenie odroczenia o treści innej niż żądanie poborowego określone w jego wniosku o udzielenie odroczenia następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą doręcza się poborowemu na piśmie wraz z uzasadnieniem (art. 42 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Właściwym do orzekania w tych sprawach jest wojskowy komendant uzupełnień, a od jego orzeczeń przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego (art. 42 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, zapewne nie mając wiedzy o wskazanych wyżej przepisach, nie otrzymał decyzji organu I instancji odmawiającej odroczenia zasadniczej służby wojskowej, nie miał więc również możliwości odwołania się od takiej decyzji do organu II instancji. Opisanej procedury nie może zastąpić odniesienie się do kwestii odroczenia zasadniczej służby wojskowej przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji, w dodatku rozpoznający odwołanie od innej decyzji – decyzji o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej. W ocenie Sądu takie działanie stanowi naruszenie art. 42 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji, odnosząc się do argumentów strony tyczących się odroczenia zasadniczej służby wojskowej, wskazał art. 39 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Z brzmienia przepisu art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony wynika, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem - na czas pobierania tej nauki. Organ II instancji podkreślił, że skarżący w dniu 15 maja 2008 r. został skreślony z listy studentów i aktualnie nie korzysta z odroczenia zasadniczej służby wojskowej zaś chęć rozpoczęcia nauki nie stanowi przesłanki prawnej do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Wskazać jednak należy, że organ przed wydaniem decyzji odmownej, z powodu wyżej wskazanego, winien wcześniej wezwać skarżącego do przedłożenia zaświadczenia określonego w załączniku nr 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2004 r. w sprawie zawiadamiania wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony ( DZ. U. nr 145, poz. 1539 ze zm.) Organ winien bowiem mieć na względzie, że gdy strona postępowania powołuje się w swoich pismach na określone okoliczności faktyczne, a organ uzna je za niewystarczające do rozstrzygnięcia, to na podstawie powołanych przepisów powinnien przeprowadzić z urzędu znane mu środki dowodowe bądź zwrócić się do strony o ich wskazanie. Kwestia odroczenia odbywania przez skarżącego zasadniczej służby wojskowej jest zagadnieniem odrębnym od przedmiotu niniejszego postępowania, jakim jest powołanie poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zawarty zatem w piśmie z dnia [...] r. wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej powinien być przedmiotem odrębnie przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W przypadku więc, gdy po wszczęciu postępowania w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, poborowy złoży wniosek o jej odroczenie, organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie administracyjne toczące się w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, poprzedzonego prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym w zakresie spełnienia przesłanek warunkujących nabycie prawa do odroczenia służby wojskowej, z zachowaniem dwuinstancyjności tego postępowania. Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego, jakie zapadło w niniejszej sprawie naruszyło podstawowe prawa i gwarancje procesowe skarżącego, pozbawiając go prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia o odmowie odroczenia odbycia zasadniczej służby wojskowej do organu administracji publicznej wyższego stopnia, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 kpa. Wyżej wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia drugoinstancyjnej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane uchybienia i ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane uchybienia prawa materialnego oraz prawa procesowego, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2007 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 wymienionej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska KP