IV SA/Po 407/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi T. N. na postanowienie Nadleśnictwa z dnia 27 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Nadleśnictwa na rzecz T. N. kwotę 597 złotych (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 01.12.2021 r. sporządzono protokół szacowania ostatecznego nr [...] w odniesieniu do szkód łowieckich wyrządzonych przez zwierzynę łowną na działce nr ewid.[...] położonej w miejscowości P. , gmina O., jako poszkodowanego wskazując T. N. (dalej jako skarżący). Następnie pismem z dnia 04.12.2022 r. skarżący złożył odwołanie od ww. protokołu podnosząc, iż zawiera on ustalenia niezgodne ze stanem faktycznym, a ponadto brak w nim wskazania danych adresowych koła łowieckiego, w imieniu którego sporządzono wskazany protokół oraz brak jest pouczenia o możliwości złożenia odwołania. Postanowieniem z dnia 27.12.2022 r. Nadleśniczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego w sprawie określenia wysokości odszkodowania z tytułu szkód łowieckich wyrządzanych przez zwierzynę łowną w uprawie kukurydzy należącej do T. N. posadowionej we wsi P. (Gmina O.), prowadzonej na działce nr [...], obwód łowiecki nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 46d ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1173 z późn. zm., dalej jako: prawo łowieckie) właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda, oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 albo art. 46c ust. 5. Organ wyjaśnił, że w sprawie protokół sporządzono i podpisano w dniu 01.12.2021 r. i od tego dnia należy liczyć upływ terminu do wniesienia odwołania. Tymczasem skarżący wniósł odwołanie po terminie - o czym świadczy data widniejąca na protokole (01.12.2021 r.) oraz data wniesionego odwołania w dniu 08.12.2022 r. skierowanego do Nadleśniczego. W ocenie organu skarżący, jako osoba uprawniona do wniesienia odwołania, która chce przywrócić termin do jego złożenia, powinna złożyć w tym celu wniosek w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, we wniosku powinna uprawdopodobnić przyczyny, dla których nie dotrzymała terminu, a także równocześnie złożyć odwołanie. Brak wykonania któregokolwiek z tych kroków skutkuje odmówieniem przywrócenia terminu w drodze wydawanego przez organ odwoławczy postanowienia. Ponadto w uzasadnieniu wskazano, że ze względu na upływ czasu nie możliwe jest obecnie przeprowadzenie oględzin uszkodzonej uprawy. Skargę na powyższe postanowienie w ustawowym terminie wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności uregulowania art. 57, 58 §1 i §2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 46d Prawa łowieckiego poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy skarżący nie został poinformowany (pouczony) przez koło łowieckie o przysługującym mu prawie do wniesienia odwołania w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, a tym samym termin do wniesienia odwołania w przedmiotowej sprawie nie rozpoczął swojego biegu. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Nadleśniczemu celem merytorycznego rozpoznania sprawy oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie został w jakimkolwiek zakresie powiadomiony o przysługującym mu uprawnieniu do złożenia odwołania w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu szacowania szkód łowieckich. W takiej sytuacji – zdaniem skarżącego - termin ten nie zaczął swojego biegu, a skarżący nie mógł skutecznie skorzystać z przysługujących mu uprawnień wynikających z przepisów Prawa łowieckiego. W konsekwencji skarżący stwierdził, że w przypadku braku lub błędnego pouczenia nie sposób wyciągać wobec niego negatywnych skutków prawnych. Następnie przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący wskazał, że termin siedmiodniowy na złożenie odwołania winien być liczony dopiero od poinformowania poszkodowanego o prawie wyniesienia odwołania do nadleśniczego. Ustawodawca od organów administracji publicznej wymaga działania zgodnego z prawem, nakładając jednocześnie na organy obowiązki zmierzające do zagwarantowania stronom postępowania administracyjnego ochrony przed nadużywaniem władczości przez organy. Podkreślono, że z zasady "dobrej administracji" należy wyprowadzić obowiązek dochowania przez organ wszelkiej staranności, w tym pouczenia o prawie do wniesienia odwołania, o jakim mowa w art. 46d ust. 1 Prawa łowieckiego. Pomimo że obowiązek taki nie wynika wprost z tego przepisu, jak również wymogu potwierdzenia dokonania pouczenia nie wymienia art. 46c ust. 5 Prawa łowieckiego, to organy administracji muszą mieć jednak na względzie przede wszystkim to, by na skutek takich zaniechań, jak brak pouczenia, strona nie poniosła negatywnych dla niej skutków prawnych. Jeżeli zatem w toku postępowania nie pouczono poszkodowanego o możliwości złożenia odwołania, to termin siedmiodniowy na złożenie odwołania winien być liczony dopiero od poinformowania go o prawie wyniesienia odwołania do nadleśniczego. Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu nie jest trafiony zarzut naruszenia art. 57, 58 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 46d Prawa łowieckiego. Przytaczając treść art. 58 § 1 i 2 k.p.a. organ wskazał, że prośbę o przywrócenie uchybionego terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia oraz, że jednocześnie z prośbą o przywrócenie terminu należy dokonać czynności, dla której określony był termin. Żądanie przywrócenia terminu musi być wyraźne. Warunkiem koniecznym rozpoznania przez organ kwestii przywrócenia terminu jest złożenie stosownej prośby (wniosku) przez zainteresowanego. Nie ma natomiast prawnej możliwości przywrócenia terminu przez organ z urzędu - bez wniosku strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a"). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości postanowienia Nadleśniczego z dnia 27.12.2022 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od protokołu szacowania ostatecznego nr [...] z dnia 01.12.2021 r. w sprawie określenia wysokości odszkodowania z tytułu szkód łowieckich wyrządzanych przez zwierzynę łowną w uprawie kukurydzy należącej do skarżącego posadowionej we wsi P. , Gmina O., prowadzonej na działce nr [...], obwód łowiecki nr [...]. Kontrolowane postanowienie zostało wydane na podstawie art. 49a ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1173 z późn. zm.) w zw. z art. 134 i art. 124 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej k.p.a.). W myśl art. 46c ust. 1 Prawa łowieckiego podczas szacowania ostatecznego ustala się: 1) gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę; 2) rodzaj uprawy lub płodu rolnego; 3) stan i jakość uprawy lub jakość płodu rolnego; 4) obszar całej uprawy lub szacunkową masę zgromadzonego płodu rolnego; 5) obszar uprawy, która została uszkodzona, lub szacunkową masę uszkodzonego płodu rolnego; 6) procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze; 7) plon z 1 ha; 8) wysokość odszkodowania. Zgodnie z art. 46c ust. 2 Prawa łowieckiego szacowania ostatecznego dokonuje się najpóźniej w dzień sprzętu, przed dokonaniem sprzętu uszkodzonej uprawy, a w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 7, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w art. 46 ust. 3. O terminie planowanego sprzętu uszkodzonej uprawy właściciel albo posiadacz gruntów rolnych jest obowiązany powiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego, w formie pisemnej, w terminie 7 dni przed zamierzonym sprzętem (ust. 3). O terminie dokonania szacowania ostatecznego szkody dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego zawiadamia właściciela albo posiadacza gruntów rolnych oraz wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkody, nie później niż przed upływem 3 dni od dnia otrzymania powiadomienia, o którym mowa w ust. 3, a w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 7 - w terminie 3 dni od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w art. 46 ust. 3. (ust. 4). Zgodnie z art. 46c ust. 5 Prawa łowieckiego niezwłocznie po zakończeniu szacowania ostatecznego dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego sporządza protokół, który zawiera w szczególności następujące dane i informacje: 1) imiona i nazwiska osób biorących udział w szacowaniu ostatecznym; 2) datę sporządzenia protokołu oraz datę dokonania szacowania ostatecznego; 3) dane podlegające ustaleniu podczas szacowania ostatecznego, o których mowa w ust. 1; 4) szkic sytuacyjny uszkodzonej uprawy; 5) czytelne podpisy osób biorących udział w szacowaniu ostatecznym. Członkowie zespołu, o którym mowa w art. 46 ust. 2, mają prawo wnieść zastrzeżenia do protokołu wraz z uzasadnieniem. W protokole umieszcza się informację o braku zastrzeżeń albo o wniesionych zastrzeżeniach (art. 46c ust. 6). Protokół sporządza się w trzech jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdego członka zespołu, o którym mowa w art. 46 ust. 2. (art. 46c ust. 7). Wypłaty odszkodowania dokonuje dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu z szacowania ostatecznego, od którego nie wniesiono odwołania (art. 46c ust. 8). Stosownie do art. 46d ust. 1 Prawa łowieckiego właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda, oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 albo art. 46c ust. 5. Zgodnie zaś z art. 49a ust. 1 Prawa łowieckiego w zakresie nieuregulowanym w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie, do postępowania prowadzonego przez nadleśniczego lub dyrektora regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na kanwie niniejszej sprawy niekwestionowane jest, że protokół szacowania ostatecznego sporządzono i podpisano przez osobę reprezentującą "dzierżawcę/ zarządcę obwodu łowieckiego" w dniu 01.12.2021 r. Jak wynika z adnotacji umieszczonej w ww. protokole skarżący nie wyraził zgody na podpisanie protokołu. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika jednak, że data sporządzenia i podpisania protokołu nie jest sporna i jest nią dzień 01.12.2021 r. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że choć ustawodawca w art. 46d ust. 1 Prawa łowieckiego określił, że termin do wniesienia odwołania wynosi 7 dni, zaś jego bieg wyznacza czynność podpisania protokołu, to jednak omawiane uregulowanie nie obejmuje wszystkich stanów faktycznych, jakie mogą wystąpić. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jeszcze na inne zdarzenia, od których należy liczyć bieg terminu do wniesienia odwołania. I tak przyjmuje się, że jeżeli w toku postępowania nie pouczono poszkodowanego o możliwości złożenia odwołania, to termin siedmiodniowy na złożenie odwołania winien być liczony dopiero od poinformowania go o prawie wyniesienia odwołania do właściwego organu (wyrok NSA z dnia 11.02.2022 r., sygn. akt I OSK 885/21, CBOSA). Kluczowe na kanwie rozpoznawanej sprawy pozostaje ustalenie, czy termin do wniesienia odwołania od przedmiotowego protokołu został dochowany. Odwołanie skarżącego pochodzi z dnia 04.12.2022 r., a więc zostało sporządzone po upływie roku od sporządzenia i podpisania protokołu szacowania ostatecznego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko wskazujące na obowiązek pouczenia właściciela lub posiadacza gruntów rolnych, najpóźniej na etapie podpisywania protokołu szacowania ostatecznego, o terminie i trybie wniesienia odwołania od tego protokołu. W konsekwencji przyjmuje się, że jeżeli protokół został podpisany, lecz w toku postępowania nie poinformowano poszkodowanego o możliwości złożenia odwołania, to termin do jego złożenia powinien być liczony dopiero od dnia otrzymania przez ww. takiej informacji. Odwołanie wniesione przez poszkodowanego, który nie został pouczony o przysługujących mu środkach prawnych, organ winien natomiast potraktować jako wniesione w terminie, bez konieczności przywracania terminu do dokonania tej czynności (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 11.02.2022 r., sygn. akt I OSK 885/21; wyrok WSA w Lublinie z 16.03.2023 r., II SA/Lu 26/23, CBOSA). Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, wskazać należy, że z analizy protokołu szacowania ostatecznego z dnia 01.12.2021 r. wynika, iż skarżący nie został pouczony o przysługującym mu prawie, sposobie i terminie do wniesienia odwołania. Zatem wobec nieudzielenia skarżącemu stosownego pouczenia o prawie, sposobie i terminie zaskarżenia protokołu, błędne okazało się postanowienie organu stwierdzające, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Nie ma przy tym racji organ twierdząc, że skarżący winien złożyć wniosek o przywrócenie terminu, bowiem jak już zostało wyżej wyjaśnione, skarżący nie uchybił przedmiotowego terminu. Ponadto wskazać należy, że ustawodawca od organów administracji publicznej wymaga działania zgodnego z prawem, nakładając jednocześnie na organy obowiązki zmierzające do zagwarantowania stronom postępowania administracyjnego ochrony przed nadużywaniem władczości przez organy. Wprawdzie z przepisu art. 46c, ani art. 46d Prawa łowieckiego nie wynika wprost obowiązek pouczenia o prawie i terminie do wniesienia odwołania, a z art. 49a ust. 1 Prawa łowieckiego wynika, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady dotyczące informowania stron o przysługujących im środkach zaskarżenia stosuje się odpowiednio do postępowania prowadzonego dopiero przez nadleśniczego, to powinność informowania o możliwościach i terminie odwołania stanowi niewątpliwie jeden ze standardów "dobrej administracji" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1691/19, CBOSA). Istotne jest zatem dopełnienie przez organ wszelkich zasad postępowania zmierzających do zapewnienia stronie przysługujących jej praw, w tym prawidłowego pouczenia o przysługującym odwołaniu, terminie i trybie jego wniesienia. Dla celów dowodowych organ powinien zatem dysponować potwierdzeniem o udzieleniu poszkodowanemu takiego pouczenia. W przedstawionych Sądowi aktach sprawy brak jest odpowiedniego dowodu potwierdzającego, że skarżący był poinformowany o prawie, sposobie i terminie złożenia odwołania po sporządzeniu protokołu z dnia 01.12.2021 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organ naruszył art. 134 k.p.a. w zw. z art. 46d ust. 1 w zw. z art. 49a ust. 1 Prawa łowieckiego. Zauważyć bowiem wypada, że postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania organ wydaje tylko wobec strony prawidłowo pouczonej o terminie do wniesienia odwołania, która wniosłaby ten środek z uchybieniem terminu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien rozpatrzyć odwołanie skarżącego, jako że zostało ono wniesione bez uchybienia terminu, mając na uwadze wskazania sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu i bacząc, by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).