IV SA/Po 426/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę Pismem z dnia [...] lipca 2011r. W. S. wystąpiła do Burmistrza [...] o wymeldowanie W. S. (byłego męża) z budynku mieszkalnego przy ul.[...] [...] w O. nad [...]. W uzasadnieniu podniosła, iż posiada wyrok eksmisyjny z klauzulą wykonalności wydany w stosunku do W. S., który obecnie prawdopodobnie przebywa u swojej matki w [...] [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] Burmistrz [...], po przeprowadzeniu postępowania i na podstawie art.104 Kpa oraz art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r., nr 139, poz.993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu W. S. z pobytu stałego z nieruchomości położonej w O. nad [...] ul.[...] [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż jedynym właścicielem przedmiotowej nieruchomości wpisanym do księgi wieczystej kw nr [...] jest W. S., wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2010r. sygn..akt I C [...] orzeczona została eksmisja W. S. z przedmiotowej nieruchomości, a wyrok został zaopatrzony klauzulą wykonalności z dnia [...] stycznia 2011r. W sądzie tym toczy się również sprawa o podział majątku pomiędzy byłymi małżonkami, a W. S. ma zarejestrowaną działalność gospodarczą na terenie nieruchomości. W trakcie przeprowadzonej wizji lokalowej stwierdzono, że w mieszkaniu nie ma żadnych rzeczy osobistych należących do W. S.. W trakcie oględzin garażu przybory toaletowe należące do W. S., które tam znaleziono miały na celu jedynie stworzenie pozoru zamieszkania, na potrzeby toczącego się postępowania. Zamki w drzwiach wejściowych i do garażu zostały wymienione po wyprowadzeniu się W. S.. Przesłuchani w sprawie świadkowie stwierdzili, że W. S. przebywa czasami w miejscu zameldowania i jest to związane z przyjazdem w odwiedziny do córki. W. S. domagał się w piśmie z dnia [...].08.2011r. zawieszenia postępowania o wymeldowanie, do czasu zakończenia sprawy o podział majątku wspólnego, jednak w ocenie organu, wymeldowanie nie ma nic wspólnego z prawem własności, bowiem obowiązek meldunkowy jest jedynie czynnością materialno – techniczną i polega na rejestracji faktycznego miejsca pobytu, służy jedynie celom ewidencyjnym. Wymeldowanie zaś W. S. nie wyklucza prowadzenia przez niego pod wskazanym adresem działalności gospodarczej, albowiem fakt wymeldowania nie stanowi jednocześnie utraty miejsca świadczenia pracy. Skoro zatem W. S. nie przebywa trwale pod adresem O. nad [...] ul.[...] [...], to dalsze zameldowanie go w ocenie organu, byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej. Przebywanie czasami w tym miejscu nie jest tożsame z zamieszkaniem, pojęcie zamieszkania jest bowiem połączeniem przebywania z zamiarem stałego lub długotrwałego pobytu. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. S., domagając się uchylenia decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu odwołania podkreślił, iż decyzja narusza zasady współżycia społecznego oraz przepisy ustawy o prowadzeniu działalności gospodarczej. Nadto podał, iż nieprawdą jest jakoby dobrowolnie wyprowadził się z przedmiotowej nieruchomości, lecz była małżonka wyniosła jego rzeczy osobiste do warsztatu samochodowego. Wyrok eksmisyjny zaś obejmuje jedynie budynek mieszkalny nie zaś warsztat samochodowy, który jest jego miejscem zarobkowania. Nadto najsłuszniejsze w ocenie odwołującego byłoby zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy o podział majątku wspólnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ opisał stan faktyczny sprawy i stwierdził, iż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że odwołujący od kilku miesięcy nie mieszka pod wskazanym adresem. Fakt ten potwierdziły strony postępowania i przesłuchani w sprawie świadkowie. Również przeprowadzona wizja lokalowa wykazała, że w przedmiotowym lokalu nie ma żadnych rzeczy osobistych odwołującego. Pozostawienie zaś drobnych, osobistych rzeczy przez odwołującego w warsztacie-garażu (jak przybory toaletowe) miało jedynie na celu stworzenie pozoru zamieszkania, na potrzeby niniejszego postępowania. Garaż nie stanowił pomieszczenia, w którym można byłoby zamieszkać. Nadto organ podkreślił, iż brak podstaw do zawieszenia postępowania, a na odwołującym ciąży wyrok eksmisyjny opatrzony klauzulą wykonalności i w przypadku uchylania się od orzeczenia sądu może zostać wykonana egzekucja wyroku eksmisyjnego z przedmiotowego lokalu, co będzie równoznaczne z ustaniem pobytu odwołującego w tym mieszkaniu w rozumieniu art. 6 ust.1 ustawy o ewidencji ludności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył W. S., domagając się uchylenia decyzji organu II instancji i umorzenia postępowania I i II instancyjnego. W uzasadnieniu skargi podkreślił, iż była żona wyrzuciła jego rzeczy osobiste i wymieniła zamki w drzwiach, pozbawiając go tym samym miejsca zamieszkania i miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, w znajdującym się na nieruchomości warsztacie samochodowym. Okoliczności te spowodowały, że skarżący żyje w niedostatku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując prezentowaną wcześniej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone decyzje doszedł do przekonania, że organy obu instancji nie dopuściły się takich naruszeń, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. W szczególności brak także podstaw do umorzenia postępowania, którego domaga się skarżący. Nie zaistniała w sprawie żadna przesłanka z art. 161 p.p.s.a., która przewidywałaby takie rozstrzygnięcie. Przede wszystkim należy podkreślić, iż skarżącej, jako właścicielce, przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa") stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W doktrynie przyjmuje się stroną w rozumieniu art. 28 Kpa "będzie osoba (jednostka organizacyjna) wymieniona w art. 29 Kpa lub przepisach odrębnych, która na podstawie prawa obowiązującego może czy powinna uzyskać konkretne korzyści albo też może być (powinna być) obarczona powinnością określonego zachowania wyznaczonego nakazem lub zakazem, jednakże dopiero po skonkretyzowaniu ich w decyzji administracyjnej przez organ administracji publicznej, działający w granicach jego właściwości i kompetencji" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 9, Warszawa 2008, s. 238). Podstawową przesłanką definiującą pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym, a więc przesłanką decydującą o uzyskaniu legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym jest "interes prawny". W doktrynie wskazuje się, iż "cechami tego interesu będzie to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego" (W. Klonowiecki, Strona w postępowaniu administracyjnym, Lublin 1938 [cyt. za:] B. Adamiak, J. Borkowski, op. cit., s. 231). Ponadto zauważyć należy, iż w orzecznictwie wskazuje się, iż mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (por. wyrok NSA z 17 września 1999 r. (IV SA 1285/98, niepubl.). Natomiast w wyroku z 26 października 1999 r. (IV SA 1693/97; LEX nr 48702) NSA stwierdził: "Interes prawny powinien być rozumiany jako zobiektywizowana, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Jest to interes o charakterze osobistym, przez to, że jest własny, zindywidualizowany i skonkretyzowany. Ponadto musi on aktualnie istnieć w sprawie, w której organ administracji władny jest wydać decyzję". Zwrócić również należy uwagę, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, iż interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa może wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, ale również z przepisów prawa cywilnego (tak też uchwała składu 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II OPS 1/11 z dnia 5 grudnia 2011 r. ONSAiWSA 2012/2/17, LEX nr 1052733). Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2006 r., (II OSK 106/06, Lex 319423 ), iż w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie (zameldowanie) interes prawny wnioskodawcy wywodzi się najczęściej z przysługującego mu prawa do nieruchomości o charakterze rzeczowym, tj. prawa własności, użytkowania wieczystego, spółdzielczych praw do lokalu, często również z praw o charakterze zobowiązaniowym, głównie prawa najmu lokalu. A zatem skarżącej jako właścicielce nieruchomości na mocy art. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przysługuje uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o dokonanie czynności meldunkowej. Przepisy te nakładają na właściciela nieruchomości lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu szczególne obowiązki, tj. obowiązek potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące w tym lokalu (art. 29 ust. 1 powołanej ustawy) oraz obowiązek zawiadomienia właściwego organu gminy o stałym lub czasowym pobycie innej osoby w lokalu (pomieszczeniu) oraz o opuszczeniu przez nią tego lokalu (pomieszczenia), jeżeli osoba ta nie dopełniła obowiązku meldunkowego (art. 29 ust. 2). W wyroku z dnia 30 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (II SA/Wr 1282/2003, LexPolonica nr 2155092, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) orzekł, iż w sprawie meldunkowej niewątpliwie interes prawny posiadają osoby, na których spoczywa zarówno obowiązek jak i uprawnienie zameldowania się w związku z pobytem czasowym lub stałym w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem; dotyczy to także wymeldowania. Interes taki, występować może także po stronie właścicieli domów i lokali oraz innych podmiotów dysponujących tytułem prawnym do lokalu - a to wobec nałożenia na nich obowiązków określonych przepisem art. 29 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do art. 30 ustawy o ewidencji ludności właściciel domu jest obowiązany zawiadomić właściwy organ wymieniony w art. 11 ust. 1 o niedopełnieniu obowiązku zameldowania lub wymeldowania się przez osobę przebywającą w tym domu. Podkreślenia wymaga, iż skarżący w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie, pismem z dnia [...].08.2011r. wniósł o zawieszenie tego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w [...] sprawy o podział majątku wspólnego między nim a W. S.. Należy podkreślić, iż co prawda organy nie wydały w tym względzie żadnego postanowienia (choć powinny były), w ocenie Sądu nie stanowi to jednak takiego uchybienia, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tym bardziej, że w uzasadnieniu decyzji organy obu instancji ustosunkowywały się do bezzasadności wniosku skarżącego w tym względzie. Nie było bowiem podstaw do zawieszenia postępowania, gdyż sprawa o podział majątku wspólnego nie stanowi zagadnienia wstępnego dla sprawy o wymeldowanie. Obowiązkiem organów ewidencyjnych jest jedynie czuwanie nad prawidłową i zgodną ze stanem faktycznym ewidencją osób, a więc meldowanie ich tam gdzie mieszkają i wymeldowanie ich z lokali, które opuściły. Utrzymywanie zameldowania osoby w lokalu, w którym faktycznie nie mieszka stwarza jedynie fikcję meldunkową. Wymeldowanie więc z miejsca stałego pobytu ma charakter jedynie ewidencyjno-rejestrowy i służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Dlatego jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, to celem zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Organy meldunkowe, jak i sądy administracyjne nie są natomiast uprawnione do rozstrzygania kwestii praw do lokalu, spraw o podział majątku, spraw dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej. Tymi sprawami zajmują się sądy powszechne i tam skarżący winien dochodzić swych praw. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, rozpatrywanego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (sygn.akt K 20/01) orzekającego o niezgodności z Konstytucją art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, warunkiem wymeldowania jest spełnienie łącznie następujących przesłanek - faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Jednocześnie zaś, co wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne opuszczenie tego lokalu. Dobrowolne opuszczenie ma zaś miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Z kolei ustalając, czy opuszczenie spornego lokalu miało charakter dobrowolny, organ meldunkowy powinien uwzględnić przyjęty w orzecznictwie pogląd, że przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ponadto jeśli chodzi o kwestię dobrowolności opuszczenia lokalu to w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. (tak wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001r., sygn..V SA 3078/00, Lex nr 78937). Organ administracji rozpoznając sprawę merytorycznie prawidłowo ustalił, iż zachodziły przesłanki do wymeldowania W. S. z lokalu mieszkalnego w O. nad [...] przy ul.[...] [...]. Należy mieć na uwadze, że w przedmiotowej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, wobec strony postępowania o wymeldowanie w dniu [...] września 2010r. Sąd Rejonowy w [...] w sprawie [...] orzekł eksmisję W. S. z lokalu mieszkalnego przy ul.[...] [...]. Wyrok ten jest prawomocny i zaopatrzony w klauzulę wykonalności w dniu [...] stycznia 2011r.- postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] stycznia 2011r. sygn..akt [...] [...] (k[...]. i [...] akt administracyjnych). Wyrok eksmisyjny zwykle związany jest z brakiem dobrowolności opuszczenia spornego lokalu. Dlatego też, nieistotne jest w takim przypadku badanie woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu stałego pobytu wykonując niejako prawomocny wyrok sądowy. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art.6 ust.1 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (por.wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 listopada 2010r., II SA/Ke 406/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 września 2008r., III SA/Łd 827/07). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ja