IV SA/Po 447/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012r. nr. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W.P. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012r. nr. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z którego wnika, że zakupiła opał i wymieniła okna. Wnioskodawczyni nie wskazała jednak żadnego dochodu ani majątku. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni pismem z dnia 26 września 2012r. (odebranym w dniu 28 września 2012r. k. 202 akt) wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), podania informacji o posiadanym majątku (poz. 7 formularza PPF), określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania i wskazania źródła utrzymania. W odpowiedzieli na powyższe skarżąca wyjaśniła, że utrzymuje się renty wynoszącej 1586 zł. i mieszka w lokalu zajmowanym na zasadzie służebności. Wnioskodawczyni poinformowała, że nie posiada żadnego majątku, kart kredytowych a posiadane środki finansowe wystarczają jej na życie, wizyty u lekarzy i opłaty za gaz, prąd itd. Skarżąca poinformowała, iż posiada również drobną sumę na czarną godzinę. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca nie wyjaśniła w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności wyciągów z posiadanych kont bankowych. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że posiada pewną sumę z przeznaczeniem na "czarną godzinę". Wnioskodawczyni nie określiła jednak jej wysokości. Fakt posiadania oszczędności o nieznanej wysokości, przy braku wyjaśnień dotyczących posiadanych kont bankowych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, iż z materiału znajdującego się w aktach sprawy, w tym ze zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji kierowanej do W.P. wynika, że mieszka ona pod jednym dachem z córką (L.F.). Powyższe może świadczyć o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W praktyce rzadko zdarza się bowiem, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe" (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Jest to tym bardziej aktualne w gdyż w jednym lokalu, czy też domu mieszkają osoby sobie bliskie – w tym przypadku matka i córka. Ma to tyle istotne znaczenie, iż w przypadku, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, to do rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie wystarcza analiza dochodów i wydatków (potrzeb) tylko jednej osoby – samego wnioskodawcy. W takiej sytuacji należy dokonać analizy wspólnych dochodów oraz wydatków wszystkich osób tworzących wspólnotę. Możliwości finansowe wnioskodawcy należy rozpatrywać w aspekcie całokształtu okoliczności majątkowych i zdolności finansowych wszystkich podmiotów tworzących wspólne gospodarstwo domowe. Na marginesie należy jeszcze stwierdzić, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała jakie są koszty utrzymania gospodarstwa domowego, nie nadesłała żadnych faktur, ani rachunków obrazujących wydatki na pokrycie opłat za media. Co istotne, wnioskodawczyni nie podała nawet szacunkowych kwot przeznaczanych na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy brak jest więc danych, jakie są jej obciążenia finansowe. W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3 i art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.