IV SA/Po 458/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2011 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego [...] r., nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium szkolnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2011 r.), Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent albo organ I instancji) działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) w związku z art. 90b, art. 90c ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 90d ust. 1, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12 i 13, art. 90f, art. 90m, art. 90n i art. 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm., dalej uso) oraz uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej dla uczniów, odmówił przyznania E. N. (dalej Wnioskodawczyni, Odwołująca albo Skarżąca) stypendium szkolnego na rok szkolny 2010/11 dla D. N. W uzasadnieniu Prezydent w oparciu o wykładnię przywołanych wyżej przepisów i złożonego przez Wnioskodawczynię podania wraz z załączonymi dokumentami ustalił, że miesięczny dochód w Jej rodzinie na osobę wynosi [...] zł netto, będąc wyższym od ustawowego progu w kwocie [...] zł miesięcznie na osobę. Prezydent obliczył wskazany dochód w rodzinie Wnioskodawczyni sumując otrzymywany zasiłek rodzinny na dziecko w wieku od 5 do 18 lat w kwocie [...] zł i dochód z tytułu wynajmu mieszkania w kwocie [...] zł, a następnie dzieląc tak otrzymają kwotę przez liczbę osób w rodzinie Wnioskodawczyni, tj. przez trzy (osobami tymi są Wnioskodawczyni, Jej małżonek J. N. i ich wspólna córka D. N.). W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego organ I instancji wyjaśnił, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia (k. 22 akt administracyjnych I instancji). W odwołaniu od decyzji z [...] listopada 2011 r. Wnioskodawczyni wskazała, że organ I instancji nieprawidłowo uwzględnił dochód z wynajmu mieszkania pochodzący z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. Nie wzięto pod uwagę dokumentów z Urzędu Skarbowego. Odwołująca wyjaśniła, że dochód z najmu mieszkania był jedynym źródłem utrzymania Jej rodziny. Począwszy od listopada 2010 r. dochód z najmu "już nie istnieje" (k. 3 akt SKO). Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lutego 2011 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że ze złożonych do wniosku o przyznanie stypendium szkolnego dokumentów wynika, że na dochód rodziny odwołującej składają się: zasiłek rodzinny na dziecko w kwocie [...] zł i dochód za wynajem mieszkania z miesiąca sierpnia 2010 r. w kwocie [...] zł. Wniosek złożono we wrześniu 2010 r., zatem należało wziąć pod uwagę dochody z sierpnia 2010 r. (art. 8 ust. 3 ups). Dzieląc sumę powyższych składników na trzy osoby, wyliczony dochód na osobę w rodzinie odwołującej wynosi [...] zł, co oznacza, że kryterium dochodowe wynoszące 351 zł miesięcznie na osobę w rodzinie zostało przekroczone (k. 12-14 akt SKO). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wnioskodawczyni, nie zgadzając się z decyzją z [...] lutego 2011 r. zwróciła uwagę, że Kolegium nieprawidłowo wzięło pod uwagę dochód z najmu domu w wysokości [...] zł. Dochód ten nie powinien być wliczony do dochodu na osobę w rodzinie Skarżącej w 2010 r., celem weryfikacji przesłanek przyznania stypendium szkolnego. Skarżąca wyjaśniła, że ów dochód uzyskiwała od października 2009 r. i zgłosiła go Urzędowi Skarbowemu. Organ I instancji nieprawidłowo wezwał Skarżącą do przedłożenia oświadczenia o osiąganych dochodach z tego tytułu, uwzględniając tę kwotę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie stypendium szkolnego. Zdaniem Skarżącej, rozliczanie się z tego dochodu w Urzędzie Skarbowym i prowadzenie działalności gospodarczej, winno wyłączać ten dochód z dokonywania oceny sytuacji majątkowej rodziny Skarżącej w ramach wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Dochód ten winien zostać wzięty pod uwagę dopiero przy określaniu sytuacji majątkowej rodziny Skarżącej w roku szkolnym 2011/12. Skarżąca wyjaśniła, że począwszy od [...] listopada 2010 r. nie mają dochodu z tytułu najmu domu. Jednocześnie Skarżąca podkreśliła trudną sytuację materialną swej rodziny i potrzeby finansowe Córki związane z kontynuowaniem nauki (k. 3-4 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko odnośnie odmowy przyznania stypendium szkolnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, kwalifikującego do jego otrzymania (k. 6-7 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2011 r. i decyzji z [...] listopada 2010 r., Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Zgodnie z art. 90b ust. 1 uso, uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Celem przyznania tej pomocy jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspieranie edukacji uczniów zdolnych (art. 90b ust. 2 uso). Jedną z form pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest stypendium szkolne, które przysługuje uczniowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe (art. 90d ust. 1 uos). W art. 90d ust. 7 uso ustawodawca jednocześnie zastrzegł, że jednym z warunków przyznania pomocy socjalnej w formie stypendium szkolnego jest to, by miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie była większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593, nr 99, poz. 1001 i nr 273, poz. 2703; obecnie t.j. Dz. U. 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej ups). W tym miejscu należy wyjaśnić, że kwota określona w art. 8 ust. 1 pkt 2 ups podlega weryfikacji co 3 lata, w trybie określonym w art. 9 ups. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ups, w przypadku gdy Trójstronna Komisja do Spraw Społeczno-Gospodarczych nie uzgodni w przewidzianym terminie kryteriów dochodowych (kompetencję tę uzyskuje na podstawie art. 9 ust. 3), Rada Ministrów ustala w drodze rozporządzenia kryteria dochodowe oraz kwoty, o których mowa w ust. 5 (m.in. podstawa ustalenia wysokości pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej) i ust. 6 (kwota dochodu z hektara przeliczeniowego) w terminie do dnia 15 lipca danego roku. Obowiązują one od dnia 1 października roku, w którym przeprowadzana jest weryfikacja. W 2010 r. weryfikacji kryteriów dochodowych dokonano na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 127, poz. 1055). Od dnia 1 października 2009 r. dochód uprawniający do otrzymania świadczeń pomocy społecznej dla osoby w rodzinie wynosi 351 zł. Należy w tym miejscu dopowiedzieć, że zgodnie z art. 90d ust. 8 uso, miesięczna wysokość dochodu, o której mowa przywołanym już powyżej ustępie 7 tego samego artykułu, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ups, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 uso. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ups za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. W orzecznictwie Sądów administracyjnych utrwalonym jest pogląd, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter bezwzględnie obowiązujący dla organu orzekającego w sprawie; nie ma on możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne; niewypełnienie jednej z ustawowych przesłanek – w szczególności przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach – obliguje do wydania decyzji odmawiającej przyznania tego rodzaju świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22.10.2008 r., IV SA/Wr 144/08, Lex 509573). Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu organy obu instancji w prawidłowy sposób dokonały ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i obliczenia dochodu rodziny Skarżącej. W szczególności organy obu instancji nie mogły ustalić, że Skarżąca bądź jej Mąż uzyskali w sierpniu 2010 r. dochód z tytułu najmu domu w ramach działalności gospodarczej, skoro z informacji Urzędu Miasta P. Wydziału Działalności Gospodarczej wynika, że E. N. zawiesiła działalność gospodarczą (w postaci firmy wielobranżowej) od 1 lutego 2009 r. do 31 stycznia 2011 r., a mąż Jej J. N. oświadczył, że prowadził działalność gospodarczą przez cały rok 2009, uzyskawszy [...] zł przychodu i [...] zł dochodu (k. 16-19 akt I instancji) i nie wykazywał, by dochody z tytułu najmu domu były przychodem w ramach Jego działalności gospodarczej – w tym w szczególności w sierpniu 2010 r. Opóźnienie w złożeniu tych dowodów nie miało wpływu na wynik sprawy(k. 3 akt SKO), skoro złożone dnia [...] października 2010 r., były znane organom obu instancji (decyzja Prezydenta z [...] listopada 2010 r.; decyzja SKO z [...] lutego 2011 r.) i dowodów tych organy administracji publicznej nie przeinaczyły. Organ I instancji prawidłowo przyjął dla potrzeb obliczenia sytuacji dochodowej rodziny Skarżącej sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej, tj. z sierpnia 2010 r. (art. 90d ust. 8 w zw. z art. 8 ust. 3 ups). Dochodami tymi był zasiłek rodzinny na dziecko w wieku od 5 do 18 lat w kwocie [...] zł i przychód z tytułu wynajmu mieszkania w kwocie [...] zł. Należy przy tym podkreślić, że organ I instancji celem pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy miał obowiązek wezwać Skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów, z uwagi na braki w tym zakresie złożonego dnia [...] września 2010 r. wniosku (k. 1-7,11 akt I instancji). Zarówno z ustawy o pomocy społecznej, jak i z ustawy o systemie oświaty nie wynika, by dochód osiągany z tytułu najmu domu nie miał podlegać uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu rodziny Skarżącej. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawodawca w art. 90d ust. 8 uso expressis verbis dokonał wyłączenia z dochodu niezbędnego dla ustalenia przesłanki przyznania stypendium szkolnego otrzymywaną pomoc materialną o której stanowi art. 90c ust. 2 i 3 uso. A contrario ustawodawca nie zamieścił takiego wyłączenia w odniesieniu do przychodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej bądź przychodów z najmu, podlegających opodatkowaniu na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. 2010 r., nr 51, poz. 307 ze zm.; "rozliczonych Pit-em" - k. 3 akt sądowych). Wobec tego argumentację Skarżącej w tym zakresie należało uznać za niezasadną. Wbrew przeświadczeniu Skarżącej, w zakresie ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie ucznia (art. 90d ust. 8 uso; art. 8 ust. 3-13 ups), nie ma luki prawnej. Choć Skarżąca nie wskazuje podstawy prawnej dla przyjmowanej przez siebie wykładni, wydaje się, że ma Ona na uwadze definicję dochodu rodziny, zawartą w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), na podstawie których to przepisów decyzją z dnia 18 grudnia 2009 r. nr PCŚ.II.24876/8180-29897/09 E. N. otrzymała świadczenia rodzinne na D. N. (k. 25-24 akt I instancji). Jednakże ustawodawca w art. 90d ust. 7 i 8 uso wyraźnie odesłał do przepisów ustawy o pomocy społecznej, nie zaś do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze złożona skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.