IV SA/Po 458/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosków R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia 1. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 4 listopada 2016r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2016r. odmawiające wyłączenia referendarza sądowego D. M., 2. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie, 3. odrzucić zażalenie na zarządzenie z dnia 15 listopada 2016r. Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE R. P. działając w imieniu własnym i M. P. wniósł skargę na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. R. P. złożył w imieniu własnym, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego (k. 24 - 25 akt). Powyższy wniosek nie zawierał wypełnionych poz. 3.3- 3.6 i poz. 5 – 11 formularza. R. P. działając w imieniu własnym ponowił powyższy wniosek składając kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 30 – 33). W uzasadnieniu wniosku Skarżący w sposób ogólnikowy wskazał, że jest osobą bezdomną, samotną i korzystającą z jadłodajni Caritasu. W rubrykach odnoszących się do stanu rodzinnego oraz majątkowego wpisał: "Nie mam", "Nie dotyczy" lub "Brak". Wśród zobowiązań wnioskodawca wskazał na zadłużenie w wysokości [...] zł. i wypowiedziane kredyty w wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2016r. pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez M. P.. Sprzeciw od powyższego zarządzenia w imieniu własnym wniósł R. P. wraz z kolejnym złożonym w imieniu własnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości, w którym wskazał okoliczności podnoszone wcześniej. W powyższym piśmie R. P. złożył również wniosek o wyłączenie referendarza sądowego z powodu wątpliwości co do jego bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 października 2016r. odrzucił sprzeciw R. P. (działającego w imieniu własnym) od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016r. pozostawiającego bez rozpoznania wniosek M. P.. Odrębnym postanowieniem z dnia 4 października 2016r. odrzucono również skargę M. P.. Kolejnym postanowieniem z dnia 11 października 2016r. Sąd odmówił wyłączenia referendarza sądowego. Pismem z dnia 19 października 2016r. (k. 76) R. P. działając w imieniu własnym wniósł zażalenia na postanowienia Sądu z dnia 4 października 2016r. domagając się ich uchylenia. W piśmie tym wnioskodawca wniósł również o wyłącznie sędziego oraz złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, podnosząc w jego uzasadnieniu okoliczności tożsame z podnoszonymi wcześniej. R. P. wniósł również zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 11 października 2016r. wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości. Celem rozpoznania wszystkich złożonych przez skarżącego wniosków o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 15 listopada 2016 r. (doręczonym w dniu 30 listopada 2016r.), w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej P.p.s.a.), Wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia oświadczeń majątkowych pod rygorem rozpoznania wniosków w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie, lecz wniósł na nie zażalenie. Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 258 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 – dalej P.p.s.a.) czynności w zakresie przyznania prawa pomocy co od zasady wykonuje referendarz sądowy. Ustawodawca w art. 258 §4 P.p.s.a. wskazał jednak, że czynności te w szczególnie uzasadnionych przypadkach może wykonywać sąd. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając okoliczność, iż skarżący wniósł zażalenie od postanowienia o odmowie wyłączenia referendarza sądowego, co na obecnym etapie wyklucza wydanie orzeczenia przez referendarza sądowego stwierdzono, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wskazanego w art. 258 §4 P.p.s.a. Na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że R. P. nie wykazał w wiarygodny sposób, iż spełnia przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Z okoliczności znanych z urzędu oraz informacji zamieszczonych w serwisach internetowych instytucji państwowych wynika, że wnioskodawca lub podmioty prawa handlowego reprezentowane przez Skarżącego w latach 2004-2015 nieprzerwanie zgłaszały do systemu dopłat rolniczych grunty o pow. od [...]ha do prawie [...]ha (treści wniosków pomocowych przekazywanych do Sądu wraz ze skargami). Niemniej na potrzeby licznych postępowań o przyznanie prawa pomocy Skarżący deklaruje, że nie prowadzi działalności rolniczej oraz nie posiada żadnego majątku. Z informacji znanych z urzędu wynika również, że do sądów administracyjnych wpływają skargi jeszcze innych spółek prawa handlowego, które reprezentowane są przez R. P. (A. Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Ś. Sp. z o.o., A. sp. z o.o.). W ocenie Sądu postępowanie skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje bowiem szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005 red. J. Góral, R.Hauser, J.Trzciński, W-wa 2005, s.136). Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. I OZ 175/14). Uznając, że składanie w niniejszej sprawie licznych zażaleń na wydane w sprawie orzeczenia wraz z kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy, przy świadomym po stronie skarżącego braku wyjaśnienia sytuacji finansowej stanowi nadużycie prawa, mając na uwadze fakt, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej zażaleniem na postanowienie o odmowie wyłączenia referendarza sądowego, od którego winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi rozpoznanie ewentualnych kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego, będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzono, że zasadnym jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym wpis sądowy od zażalenia wskazanego w sentencji postanowienia. Wydając przedmiotowe orzeczenie uwzględniono fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez skarżącego prawa do Sądu. Mając na uwadze fakt, iż skarżący zakresem złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy objął również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jak również zwolnienie od kosztów sądowych (w tym od wpisu sądowego) należy jednak z całą mocą podkreślić, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnego zażalenia, nie uznano, że skarżący wyjaśnił swą sytuację finansową i wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Skoro bowiem strona, przy uzasadnionych wątpliwościach co do stanu majątkowego, uchyla się od przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedstawienia dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że orzekający w sprawie nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy skutkuje bowiem uznaniem, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Z tych względów, na podstawie art. 246 §1 pkt 1, art. 255 oraz art. 258 §4 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Mając na uwadze, iż nie przysługuje zażalenie na zarządzenie wzywające do wyjaśnienia sytuacji majątkowej, Sąd na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł również jak w pkt 3 sentencji postanowienia.