IV SA/Po 459/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości postanawia 1. zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 19 listopada 2015r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 października 2015r. odmawiające wyłączenia referendarza sądowego, 2. zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 4 marca 2016 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2016r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, 3. zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 18 maja 2016r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2016r. odrzucającego skargę, 4. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. R.P. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016r. (k. 149 -151 akt), odrzucił skargę R.P. z powodu nie uiszczenia wpisu. Zarówno w okresie przed odrzuceniem skargi jak i po jej odrzuceniu w niniejszej sprawie wydawane są postanowienia wpadkowe, bowiem skarżący składa ustawicznie wnioski o przyznanie prawa pomocy, bądź składa zażalenia na zarządzenia wzywające do uiszczenia wpisów od zażaleń w przypadku środków odwoławczych od których wpis musi być uiszczony. Takie też wnioski złożył skarżący również w przedmiotowej sprawie domagając się zwolnienia od kosztów sądowych ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący w sposób ogólnikowy wskazał, że jest osobą bezdomną i samotną. W rubrykach odnoszących się do stanu rodzinnego oraz majątkowego wpisał: "Nie mam", "Nie dotyczy" lub "Brak". Do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył wypowiedzenie umowy kredytowej przez [...]. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Wnioskodawca winien wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, przechodząc do oceny złożonego przez skarżącego wniosku, wskazać należy, że skarżący w prawie każdej z ponad 200 spraw wniesionych do WSA w Poznaniu, składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mimo odmów zwolnienia od kosztów i oddalonych zażaleń w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny jak w niniejszej sprawie (vide postanowienie NSA z dnia 16 marca 2016r. sygn. akt I OZ 237/16), skarżący składa ustawiczne wnioski, sprzeciwy, zażalenia na zarządzenia o wezwaniu o wpis. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza sądowego takie postępowanie skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje bowiem szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005 red. J. Góral, R.Hauser, J.Trzciński, W-wa 2005, s.136). Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. I OZ 175/14). Uznając, że składanie w niniejszej sprawie zażaleń na wydane w sprawie orzeczenia wraz z kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy, przy braku wyjaśnienia swej sytuacji finansowej stanowi nadużycie prawa, mając na uwadze fakt, iż WSA w Poznaniu nieprawomocnym postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016r. odrzucił skargę, stwierdzić należy, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy, będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględniając fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez skarżącego prawa do Sądu, stwierdzić należy, że zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w pkt 1 – 3 sentencji postanowienia. Mając na uwadze fakt, iż skarżący zakresem złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy objął również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, należy z całą mocą podkreślić, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnych zażaleń, nie zmieniono stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do tego, że z uwagi na brak wyjaśnienia swej sytuacji finansowej, co do zasady brak jest uzasadnienia, aby skarżący korzystał z prawa pomocy. W okolicznościach sprawy, wbrew oczekiwaniom Skarżącego, zbędne jest prowadzenie powstępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, a tym samym zbędne jest ponowne uruchamianie trybu z art. 255 P.p.s.a., ale tym razem w celu uzupełnienia materiału dla weryfikacji twierdzeń Wnioskodawcy o pogorszeniu się jego sytuacji majątkowej. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z aktualnie składanym wnioskiem, ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez R.P. z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest faktyczne pogorszenie się jego sytuacji majątkowej. Samo przedłożenie wypowiedzenia umowy kredytowej z dnia 30 marca 2016r. dotyczącego kredytu z udzielonego w dniu 25 stycznia 2008r., przy wcześniejszym ogólnikowym powoływaniu się na zadłużenie oraz przy braku jakichkolwiek informacji o sytuacji majątkowej skarżącego, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy. Wyjaśnić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, przy dalszym świadomym braku szczegółowego wyjaśnienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, ze spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 27 października 2015 roku. Z powyższych względów na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono również jak w pkt. 4 sentencji postanowienia.