IV SA/Po 462/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska /spr./ WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2011r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku stałego 1. oddala skargę 2. przyznaje radcy prawnemu J. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę (...) zł (...) w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług Decyzją z dnia (...) r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kaliszu (dalej MOPS w K.) działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K. na podstawie art.8 ust.1 pkt 1,art.17 ust. 1 pkt 19 i 20, art.36 pkt 1 lit.a i pkt 2 lit.c, art.37 ust 1 pkt 1 oraz ust 2 pkt 1, art.106 ust.3, art.107 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. Nr 175 poz. 1362 ze zm., dalej ups) oraz § 1 pkt 1 lit.a i pkt 2 lit.d Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055, dalej rozporządzenie) oraz art.2 ust 1 pkt 2, art. 66 ust 1 pkt 26, art.81 ust 8 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j. Dz. U. Nr 164 poz. 1027 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej) oraz art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. Nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa) po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. S. z dnia (...) r. przyznał zasiłek stały od (...) r. do (...) r. w wysokości (...) zł miesięcznie od (...) r. do (...) r., a od (...) r. do (...) r. w wysokości (...) zł miesięcznie i opłacił składkę na ubezpieczenie zdrowotne od (...) r. do (...) r. na zasadach określonych w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wypłata zasiłku stałego za miesiąc październik (...) r. i listopad (...) r. została zrealizowana w dniu (...) r. Za miesiąc (...) r. zasiłek stały został zrealizowany w dniu (...) r. W uzasadnieniu wskazano, iż niniejszą decyzję wydano na skutek uchylenia decyzji nr (...) z dnia (...) r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej SKO w K.) decyzją z dnia(...) r.. nr (...) i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W sprawie ustalono, iż wnioskiem z dnia (...) r. M. S. zwrócił się o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu (...) r. wykazał, że wnioskujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wyrokiem Sądu Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. sygn. akt (...) z dnia (...) r. M. S. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym okresowo do (...) r. Z treści orzeczenia wynika, że nie można ustalić daty powstania orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Natomiast za osobę niepełnosprawną M. S. został uznany od dnia (...)r. co jest konsekwencją orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w K. w dniu(...) r. Powołując przepisy art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 ups, § 1 pkt 1 Iit. a i pkt 2 lit. d rozporządzenia organ pierwszej instancji podał, iż kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej od (...) r. wynosi 477,00 zł a maksymalna kwota zasiłku stałego wynosi 444,00 zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. (...) r. dochód M.S. stanowił zasiłek okresowy w wysokości (...) zł. Różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej tj. 477,00 zł a dochodem strony tj. (...) zł wynosi (...) zł i w tej wysokości przysługuje wnioskodawcy zasiłek stały za miesiąc (...) r. Od miesiąca (...) r. M. S. nie posiada żadnego źródła dochodu zatem zasiłek stały przysługuje w pełnej odpowiadającej przepisom wysokości tj. 444,00 zł miesięcznie. Zgodnie z art.106 ust.3 ups świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (...). Odnosząc treść przytoczonego przepisu do ustalonego stanu faktycznego wskazano, że M. S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego w dniu (...) r. zatem pomoc przyznano od (...) r. Wspomniany przepis w sposób jednoznaczny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości przewiduje, że przedmiotowe świadczenie może być przyznane i wypłacane tylko za okres miesiąca, począwszy od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Przyznanie i wypłatę determinuje data złożenia samego wniosku o czym przesądza art.106 ust 3 ups. Poza sporem pozostaje, że M.S. wystąpił z wnioskiem w dniu (...) r. (jest to pierwszy wniosek złożony w sprawie przyznania zasiłku stałego) a zatem świadczenie to przysługuje zainteresowanemu od miesiąca (...) r. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje żadnych odstępstw od powyższej zasady. W oparciu o obowiązujące przepisy nie jest więc możliwym uwzględnienie przyznania i wypłaty zasiłku stałego od maja 2010 r. o co wnosił M. S. w swym odwołaniu z dnia (...) r. M. S. został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a stopień ten został orzeczony wyrokiem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. Wnioskodawca był obejmowany świadczeniami pieniężnymi pomocy społecznej w innych formach niż zasiłek stały w okresie od (...) r. do (...) r. na łączną kwotę (...) zł. oraz od dnia (...) r. pomocą w naturze w formie gorącego posiłku dziennie. Pismem z dnia (...) r. M. S. złożył odwołanie od decyzji z dnia (...) r. w części dotyczącej okresu przyznanego zasiłku stałego od dnia (...) r. wnosząc o zmianę i przyznanie zasiłku stałego tj. wyrównanie od dnia (...) r. do dnia (...)r. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 204/10 dotyczący przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że przyjęte przez Sąd w wyroku stanowisko może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd w powołanym wyroku odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P28/07, w którym kwestionuje się możliwość przyznania świadczenia od miesiąca, w którym wniosek został złożony w sytuacji, gdy konieczne było prowadzenie procedury wzruszenia wadliwego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Odwołujący podniósł, iż nie mógł przedstawić wcześniej wyroku dotyczącego niepełnosprawności, od której było uzależnione świadczenie. Pomimo uchylenia decyzji MOPS z (...) r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wydano decyzję w identycznej formie, lekceważąc decyzję SKO w K. z dnia (...) r. Decyzją z dnia (...) r. SKO w K. , działając na podstawie art. 17 pkt 1 , art.127 § 2, art. 138 § 1 pkt kpa i art. 106 ust. 3 ups utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z art. 106 ust. 3 ups świadczenia pieniężne przyznaje się i wypłaca począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W utrwalonym orzecznictwie sadów administracyjnych przepis art. 106 ust. 3 ups dotyczy sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie. Przepis ten nie znajduje zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składa kolejny wniosek (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt 1 SA/Wa 1253/06, oraz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 528/07). Wobec powyższego, w przypadku ubiegania się przez osobę niepełnosprawną o kontynuację wypłaty zasiłku stałego, o jakim mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 ups, gdy kolejne orzeczenie o niepełnosprawności zostało przez uprawnione organy wydane z opóźnieniem wskutek okoliczności, za które strona nie ponosi odpowiedzialności, nie ma zastosowania przepis art. 106 ust. 3 ups w zakresie, w jakim określa początek przyznania i wypłacania zasiłku, uzależniając go od daty złożenia wniosku. W niniejszej sprawie wniosek odwołującego został złożony po raz pierwszy w dniu (...) r. Ne może być więc potraktowany jako wniosek o kontynuację uprzednio przyznanego świadczenia. Bezsporne jest w niniejszej sprawie, iż strona spełniała przesłanki do przyznania zasiłku stałego oraz , że Sąd Rejonowy w K.. -Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zaliczył M. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia (...) r. do (...) r. W skardze na decyzję z dnia (...) r. M. S. zarzucił błędną wykładnię art. 106 ust. 3 ups polegającą na nie uwzględnieniu istnienia możliwości wypłaty zasiłku stałego od terminu wcześniejszego, niż termin złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia wraz z wymaganą dokumentacją w sytuacji, gdy wcześniejsze złożenie wniosku o świadczenie w tej postaci było niemożliwe ze względu na toczące się przed Sądem postępowanie w sprawie niepełnosprawności skarżącego, od istnienia której uzależniony jest fakt przyznania zasiłku stałego; naruszenie norm prawa materialnego poprzez obrazę i zupełne pominięcie norm konstytucyjnych, a w szczególności art. 69 Konstytucji RP, który stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej; naruszenie norm prawa materialnego poprzez obrazę i zupełne pominięcie norm konstytucyjnych, a w szczególności art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji SKO w Kaliszu w ten sposób, że zasiłek stały zostanie przyznany od dnia (...) r., a nie jak dotychczas od dnia (...) r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania, W uzasadnieniu skargi podano, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której skarżący nie mógł wcześniej złożyć wniosku o przyznanie świadczenia w postaci zasiłku stałego, gdyż ten, zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ups, uzależniony jest od istnienia niepełnosprawności, na której orzeczenie oczekiwał skarżący. M. S. podjął starania o ustalenie stopnia niepełnosprawności na długo przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego. W dniu (...) r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim w P. wydał pierwsze orzeczenie w tej sprawie i uznał skarżącego za osobę o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wyrokiem z dnia (...) r. Sąd Rejonowy - Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. zmienił powyższe orzeczenie, uznając, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Postępowanie o ustalenie stopnia niepełnosprawności skarżącego trwało prawie 6 miesięcy i za takie opóźnienie nie można obwiniać skarżącego, w szczególności, gdy orzeczenie organu ds. niepełnosprawności było wadliwe i zostało dopiero skorygowane przez wyrok sądu powszechnego. Nagannym jest więc przyjmowanie, że ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji o istnieniu stopnia niepełnosprawności, a także złe funkcjonowanie aparatu administracyjnego jest przerzucone na ubiegającego się o zasiłek. Przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 ups stanowi, że zasiłek stały należy się osobie niepełnosprawnej bez względu na to, jaki jest stopień jej niepełnosprawności. W sytuacji skarżącego nie ulega wątpliwości, że uznano go za osobę niepełnosprawną, z tym że od (...) r. przypisywano mu niepełnosprawność w stopniu lekkim, a po wydaniu przez Sąd Rejonowy -Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyroku z dnia (...) r. - niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, istniejącą od dnia (...) r.. Dlatego też wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku stałego od dnia (...) r. należałby uznać za uzasadniony. Skarżący niezwłocznie po uzyskaniu wyroku określającego stopień jego niepełnosprawności, czyli w dniu (...) r., złożył w MOPS w K. wniosek o przyznanie zasiłku stałego począwszy od dnia (...). Przywołując wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 713/2007 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/2007 skarżący wskazał, iż tezy w nich zawarte można również odnieść do zasiłku stałego, będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Aby zasiłek ten mógł spełniać swój cel, polegający na umożliwieniu osobie niepełnosprawnej normalnej, bieżącej egzystencji, winien być wypłacany od dnia, w którym zaistniała niepełnosprawność, będąca jednym z warunków koniecznych do przyznania takowej pomocy, a nie od dnia, w którym został złożony wniosek o przyznanie świadczenia wraz z wymaganymi dokumentami. Odmawiając skarżącemu zasiłku stałego od (...) r. pozbawiono go podstawowego prawa do zapewnienia, jako osobie niepełnosprawnej, bieżącej egzystencji, które to prawo zagwarantowane jest przez art. 69 Konstytucji RP. Wskutek toczącego się postępowania przed Sądem Rejonowym w Kaliszu przez 5 miesięcy pozbawiony został jakiejkolwiek pomocy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia (...) r. pełnomocnik skarżącego (umocowany do reprezentowania skarżącego postanowieniem referendarza sądowego z dnia (...) r. przyznającym prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego) podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte skardze. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 21 września 2011 r. przez WSA w Poznaniu pełnomocnik skarżącego wniósł jak w skardze i w pismach z złożonych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Zgodnie z art. art. 2 ust. 1 ups pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ups), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ups). Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 1 ups). Jak wynika z art. 6 ust. 1 ups przez całkowitą niezdolność do pracy należy rozumieć całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidztwa lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ups) Kryterium to wynosi obecnie 477 zł ( § 1 pkt 1 lit a i pkt. 2 lit. d rozporządzenia). Stosownie do art. 106 ust. 3 ups świadczenia z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły sytuację rodzinną i materialną skarżącego, która stanowiła przesłankę do przyznania zasiłku stałego. Prawidłowo ustaliły także, iż wniosek skarżącego z dnia (...) r. był pierwszym wnioskiem w sprawie o przyznanie zasiłku stałego, w związku z czym zasiłek ten przysługiwał skarżącemu zgodnie z art. 106 ust. 3 ups od miesiąca października 2010 r. Regulacja zawarta w art. 106 ust. 3 ups oznacza, że nie można przyznać zasiłku na okres poprzedzający złożenie wniosku, czego w niniejszej sprawie domagał się Skarżący, bowiem istotą udzielania pomocy społecznej jest reakcja organów jej udzielających na bieżącą trudną sytuację życiową wnioskodawcy. Pomoc społeczna nie jest formą rekompensaty za trudną sytuację życiową obywateli występującą w przeszłości i dlatego nie może dotyczyć sytuacji mających miejsce w okresie przed zwróceniem się o taką pomoc. Celem pomocy społecznej jest czasowe wsparcie obywatela, niezbędne do tego, aby był on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, w której się znalazł, a której nie byłby w stanie przezwyciężyć bez pomocy państwa. W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw ani analogii by posiłkując się argumentacją zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 (OTK-A 2007, nr 9, poz. 106) dotyczącym art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992 ze zm.), odnoszącym się do daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uznać, że również w sprawie niniejszej należało przyjąć, ze zasiłek stały winien być przyznany od daty wcześniejszej niż złożenie wniosku wraz z wymaganą dokumentacją. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 02 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 399/10, opubl. cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności nie powoduje automatycznie przyznania zasiłku stałego przewidzianego w ustawie o pomocy społecznej inaczej niż to ma miejsce w sprawach zasiłków pielęgnacyjnych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej uśr.), gdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 wskazał, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Zasiłek stały przysługuje bowiem jedynie osobie pełnoletniej, która nie jest w stanie zapracować na swoje utrzymanie (z powodu wieku, niepełnosprawności lub niezdolności do samodzielnej egzystencji) oraz nie posiada dochodów pozwalających na godną egzystencję. Należy także pamiętać, że spełnienie wymagań określonych w niniejszym artykule nie jest wystarczającą podstawą do przyznania zasiłku. Konieczne jest również wystąpienie przesłanek ogólnych, w szczególności wystąpienie trudnej sytuacji życiowej połączonej z niemożliwością jej samodzielnego przezwyciężenia (art. 2 ust. 1 ups) (parz Iwona Sierpowska Komentarz do art. 37 ustawy o pomocy społecznej Komentarz ABC 2009, stan prawny 01 września 2009 r.). W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić.