IV SA/Po 463/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 listopada 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi B.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...]r. nr [...]. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz-Frymus /-/ P.Miładowski Wnioskiem z dnia [...] r. B.R. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres od [...] r. do dnia [...] r.. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. kopię umowy dzierżawy z dnia [...] r. na mocy której wydzierżawiła grunty orne o pow. 3,50 ha E i Cz. N. no okres trzech lat tj. do [...] r. z zastrzeżeniem, iż podatek gruntowy opłaca B.R.. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej Burmistrz) odmówiono skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...](dalej SKO) po rozpoznaniu odwołania skarżącej uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz odmówił ponownie skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wskazując, iż skarżąca nie spełnia warunków otrzymania zasiłku rodzinnego oraz dodatków, gdyż dochód na osobę przekracza kwotę progową. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r. nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] SKO wznowiło postępowanie zakończone decyzją ostateczną SKO z dnia [...] r. nr [...] wskazując, iż SKO w dniu orzekania tj. [...] r. nie było poinformowane o zmianie okoliczności w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania tj. o zawarciu w dniu [...] r. przez stronę i jej córki umów dzierżawy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] SKO uchyliło w całości decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, iż przy orzekaniu nie wzięto pod uwagę, że rodzina skarżącej faktycznie nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, co ma istotne znaczenie przy ustalaniu jej dochodu. SKO podniosło, iż organ I Instancji błędnie ustalił dochód rodziny wnioskodawczyni, a powyższe wynika z faktu, że rodzina wnioskodawczyni nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz odmówił przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu organ wskazał, iż miesięczny dochód na członka rodziny skarżącej w kwocie 735, 29 zł przekracza kwotę progową 504,00 zł lub odpowiednio 583 zł. Organ wskazał, iż dochód rodziny w 2004 r. wyniósł 26.470,50 zł, w tym kwota 18.916,39 zł to dochód wynikający z zaświadczenia o dochodach z Urzędu Skarbowego, a kwota 7.554,11 zł (4,00965 ha przeliczeniowych x 153,67 zł) jest to dochód z gospodarstwa rolnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca wskazując, iż wszystkie okoliczności sprawy zostały wyjaśnione, a sporną kwestią jest doliczanie do dochodu – dochodu z gospodarstwa rolnego, który zgodnie ze stanowiskiem SKO wyrażonym w decyzji z dnia [...] r. nr [...] nie powinien być doliczany. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO podniosło, iż każdy dochód, prócz wyraźnie wskazanych w ustawie wyliczeń, liczy się jako dochód faktyczny będący podstawą do obliczenia dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu, w przypadku skarżącej, na dochód jej rodziny składa się dochód osiągnięty w 2004 r. (zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Skarbowego) oraz przeciętny dochód osiągnięty z posiadanego gospodarstwa rolnego, który zgodnie z wskaźnikiem z 2005 r. (153,67 zł) przy powierzchni 4.0965 ha przeliczeniowe wynosi 7.554,11 zł. Ponadto organ wskazał, iż dochód z gospodarstwa rolnego obliczono zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 w zw. Z art. 5 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej uśr) oraz że obliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego-odnośnie okresu zasiłkowego od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. nastąpiło bez jakichkolwiek odliczeń z tytułu wydzierżawienia części lub całości gospodarstwa rolnego. Na powyższą decyzję, pismem z dnia [...] r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B.R. wskazując, iż nigdy faktycznie nie prowadziła gospodarstwa rolnego i dlatego nie powinna być traktowana jako rencistka, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto skarżąca podniosła, iż od 1994 r. pobiera rentę z ZUS, a jedyny dochód z gospodarstwa rolnego, to kwota 450 zł tytułem odpłatności za dzierżawę. Zdaniem skarżącej do jej rodziny nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 8 uśr. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest doliczenie do dochodu rodziny skarżącej dochodu z gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła ona osobom trzecim. Zgodnie z art. 5 ust. 8 uśr w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 3 pkt 6 uśr w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym ( tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 136, poz. 969) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r. wynika, iż skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,81 ha, co stanowi 4,0965 ha przeliczeniowego. Faktu bycia właścicielem gospodarstwa rolnego o ww. powierzchni nie kwestionuje skarżąca. W związku z powyższym należy przyjąć, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym w rozumieniu ww. przepisu, a wątpliwości budzi jedynie fakt czy skarżąca utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu organy administracji rozstrzygając przedmiotową sprawę powinny przede wszystkim rozważyć, czy strona skarżąca, która oddała gospodarstwo w dzierżawę jest nadal osobą utrzymującą się z gospodarstwa rolnego. Nie budzi wątpliwości, iż unormowanie zawarte w art. 5 ust. 8 uśr określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego, który jest niezależny od rzeczywistego dochodu osiągniętego przez rolnika z konkretnego gospodarstwa rolnego. Przy czym jak wynika z brzmienia tego przepisu ten szczególny sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, ma zastosowanie wówczas, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. W ustawie prawodawca nie sprecyzował co należy rozumieć pod pojęciem "utrzymuje się z gospodarstwa rolnego". Pojęcie "utrzymywać się" w języku polskim, zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego, oznacza: zaspokoić swoje potrzeby życiowe, wyżywić się, ... (Wyd. Naukowe PWN Warszawa 1996, tom III, s.590). W związku z tym, w ocenie Sądu, na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyjąć, iż pojęcie "utrzymywać się z gospodarstwa rolnego" będzie oznaczać prowadzenie gospodarstwa rolnego i uzyskiwanie tą drogą środków utrzymania, a nie tylko fakt samego bycia właścicielem gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego może zostać ustalony na podstawie art. 5 ust 8 uśr wobec właściciela, posiadacza gospodarstwa rolnego, gdy stanowi ono rzeczywiście źródło dochodów rodziny. Natomiast właściciel oddając rzecz w posiadanie zależne traci bezpośrednią władzę nad rzeczą i choć nie traci władztwa w znaczeniu prawnym, to jednak w ujęciu faktycznym prawo do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków przechodzi na posiadacza zależnego (np. dzierżawcę lub mającego inne prawo, z którym wiąże się określone władztwo nad cudzą rzeczą). Inna wykładnia niż zaprezentowana przez Sąd jest niedopuszczalna. Jeżeli wolą ustawodawcy byłoby przyjęcie koncepcji, iż samo bycie właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego powoduje obliczenie w sposób ryczałtowy dochodu z tego gospodarstwa wyraziłby to wprost w ustawie. Natomiast używając sformułowania "utrzymywać się" ustawodawca wskazał na faktyczne uzyskiwanie dochodów z gospodarstwa rolnego, a nie na sam fakt posiadania tytułu prawnego do niego. Ponadto wskazać trzeba, iż odmienna wykładnia może skutkować wnioskiem, iż oprócz dochodu zryczałtowanego z gospodarstwa rolnego strona skarżąca uzyskuje dochód z tytułem czynszu za dzierżawę tego gospodarstwa. Takie rozumowanie może doprowadzić do sytuacji, iż wnioskodawca, który faktycznie nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, a posiada np. wyłącznie niski dochód z tytułu czynszu za dzierżawę, nigdy nie spełni kryteriów do otrzymania zasiłku rodzinnego. Organy administracyjne nie rozważyły w ogóle wskazanej przesłanki, uznając, że skoro skarżąca jest właścicielem gruntów rolnych i nie oddała ich w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, to komentowany przepis ma wobec niej zastosowanie. Doprowadziło to w konsekwencji do automatycznego ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej, bez zbadania, czy wnioskodawczyni mimo posiadanego tytułu prawnego uzyskuje dzięki temu jakiekolwiek dochody. Należy ustalić, czy rodzina osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, ponieważ dopiero spełnienie tej przesłanki warunkuje zastosowanie art. 5 ust. 8 uśr. Z przepisu art. 5 ust 8a uśr wynika, iż z tytułu dzierżawy, wydzierżawiającemu należy ustalić szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego, poza trzema wyjątkami wymienionymi w tym ustępie. W tych bowiem przypadkach podatnikiem podatku rolnego nie jest właściciel gruntów rolnych, ale obowiązek ten obciąża dzierżawcę lub spółdzielnię produkcyjną (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o podatku rolnym). Zatem w tych sytuacjach nie zachodzi domniemanie, iż dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje jego właściciel. Nie zmienia to jednak faktu, iż organy administracyjne weryfikując wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych obowiązane są ustalić, czy gospodarstwo rolne - dla jego właściciela jest rzeczywiście źródłem dochodu. W ocenie Sądu należy wziąć pod uwagę skutki prawne, jakie wywołało przekazanie przez skarżącą w dzierżawę gospodarstwa rolnego na podstawie umowy, która nie spełnia wymogów określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z powyższym, wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 5 ust. 8 poprzez wadliwe uznanie, iż ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezom tej normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny rozpatrzyć podanie strony o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku z uwzględnieniem wniosków wynikających z powyższych rozważań. /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska KP