IV SA/Po 473/24
WyrokWSA w Poznaniu2024-07-02
Skład orzekający: Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja organu odwoławczego o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. była zasadna w sprawie nakazu rozbiórki altany działkowej i obiektu gospodarczego?Ratio decidendi
Organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, ponieważ decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ II instancji wskazał konkretne zagadnienia wymagające wyjaśnienia, w tym rozdzielenie postępowania na dwa odrębne tryby (legalizacyjne i naprawcze), co jest zgodne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
B. N. był inwestorem altany działkowej i obiektu gospodarczego na działce w rodzinnych ogrodach działkowych w gminie T. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał rozbiórkę tych obiektów, uznając je za niezgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Organ odwoławczy uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na błędne zastosowanie procedury naprawczej zamiast legalizacyjnej wobec altany przekraczającej powierzchnię 35 m2. B. N. wniósł sprzeciw od decyzji organu odwoławczego.Rozstrzygnięcie
Oddalił sprzeciw B. N. od decyzji Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 maja 2024 r. o uchyleniu decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 02 lipca 2024 r. sprawy ze sprzeciwu B. N. od decyzji Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 13 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala sprzeciw.
Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 13 maja 2024 r., nr [...] orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia 15 marca 2024 r., znak: [...], którą organ nakazał inwestorowi B. N. wykonać rozbiórkę altany działkowej, położonej na parceli nr [...], o pow. ok. 35,95 m2 oraz obiektu gospodarczego (domku narzędziowego) o wymiarach 2,45 mx 1,96 m znajdujących się na działce nr ewidencyjny [...], położonej przy ul. [...] w L. , gmina T. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Urząd Gminy T. pismem z dnia 07 maja 2019 r. poinformował Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. , że na działce nr [...] w miejscowości L. toczą się prace budowlane polegające na realizacji kolejnych altan rekreacyjnych. Na przedmiotowej nieruchomości PINB przeprowadzał kontrole w dniach 14 czerwca 2021 r., 12 maja 2023 r., 25 stycznia 2024 r.
Decyzją z dnia 15 marca 2024 r., znak: [...], PINB nakazał inwestorowi B. N. wykonać rozbiórkę altany działowej, położonej na parceli nr [...], o pow. ok. 35,95 m2 oraz obiektu gospodarczego (domku narzędziowego) w wymiarach 2,45 m x 1,96 m znajdujących się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gmina T. .
W uzasadnieniu organ wskazał, że stwierdzony podczas kontroli obiekt budowlany o konstrukcji drewnianej o powierzchni 35,95 m2 i wysokości 5,0 m spełnia definicję altany działkowej z ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Dalej PINB wskazał, że stwierdzony podczas kontroli, obok altany działkowej, istniejący obiekt gospodarczy o wymiarach w planie 2,45 m x 1,96 m i w wysokości 2,12 m również nie podlega reglamentacji prawa budowlanego na podstawie art. 29 ust. 2 pkt 4 ustawy prawo budowlane. Zgodnie bowiem z ustawą o rodzinnych ogrodach działkowych na terenie działki obok altany działkowej mogą się znajdować obiekty gospodarcze o powierzchni zabudowy nieprzekraczającej 35 m2 oraz o wysokości nieprzekraczającej 5 m przy dachach stromych i 4 m przy dachach płaskich (art. 13 ust. 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych a contrario).
Dalej wskazano, że w przypadku, gdy dane roboty budowlane nie wymagają obecnie żadnego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, organ nadzoru budowlanego zobowiązany jest do zbadania czy roboty nie zostały wykonane w sposób przewidziany w art. 50 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego (tj. w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska) lub w art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego (tj. w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach).
Kontrolując przedmiotowe obiekty organ nie odnotował, by stanowiły one zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi, mienia lub środowiska. Tym samym nie wystąpiła przesłanka określona w art. 50 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, uzasadniająca wdrożenie procedury naprawczej. Jednakże przy ich realizacji doszło do naruszenia art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robot budowlanych wykonywanych w sposób istotnie odbiegających od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach. Przez prowadzenie robót budowlanych w sposób odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach należy rozumieć m. in. ich niezgodność z obowiązującym na danym terenie miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
Dalej PINB motywował, że zgodnie z obowiązującym na tym terenie miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego w L. "północny brzeg [...] zatwierdzonym Uchwałą Rady Gminy T. nr [...] z dnia 18 maja 2010 roku ustala się na terenie nieruchomości objętej postępowaniem zakaz lokalizacji tymczasowych obiektów budowlanych. W związku z naruszeniem ustaleń planu należało zdaniem organu przeprowadzić postępowanie naprawcze w trybie art. 50-51 ustawy Prawo budowlane.
Reasumując organ wskazał, że stwierdzone podczas kontroli organu nadzoru na parceli nr [...] znajdującej się na działce nr ewidencyjny [...] obiekty budowlane są budynkami w rozumieniu przepisów prawa. Z tego względu mając na uwadze treść obowiązującego na tym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ustanawiającego zakaz lokalizacji budynków, realizacja altany działkowej oraz obiektu gospodarczego stanowi naruszenie przepisów prawa miejscowego. Usunięcie powyższego stanu niezgodności z przepisami możliwe jest jedynie poprzez rozbiórkę altany działkowej, położonej na parceli nr [...], o pow. ok. 35,95 m2 oraz obiektu gospodarczego (domku narzędziowego) w wymiarach 2,45 m x 1,96 m. znajdujących się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gmina T. .
W ocenie organu powiatowego w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania normy wskazanej w art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane i nakazania wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót do stanu zgodnego z prawem, albowiem stan zgodny z prawem zostanie osiągnięty jedynie w razie rozebrania przedmiotowych obiektów. Tak więc ewentualne zastosowanie ww. normy sprowadzałoby się do nakazania wykonania czynności lub robót w postaci robót rozbiórkowych altany działkowej i obiektu gospodarczego, a to stoi w sprzeczności z treścią i sensem przepisu art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy. Ustawodawca bowiem wyraźnie rozgraniczył sytuacje, w których to organ zobowiązany jest nakazać rozbiórkę obiektu lub jego części albo jego doprowadzanie do stanu poprzedniego w sytuacji, gdy efekt wykonanych robót w ogóle nie może się ostać (art. 51 ust. 1 pkt 1), jak ma to miejsce w niniejszej sprawie oraz gdy niezgodności z prawem mogą zostać likwidowane w innych sposób niż rozbiórka całości czy części obiektu na skutek przeprowadzenia określonych robót budowlanych.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Stowarzyszenie D. w P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie o zmianę decyzji i wydanie decyzji w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo budowlane, nakazującej dostosowanie altany do stanu zgodnego z przepisami.
B. N. również wniósł odwołanie i zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych (dalej jako "u.r.o.d.") i art. 21 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 87 ust. 1 i 2 oraz art. 94 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż uchwała Rady Gminy T. nr [...] z dnia 18 maja 2010 r. ws. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w L. - północny brzeg [...] jako akt prawa miejscowego może ograniczać konstytucyjne oraz ustawowe wolności i prawa strony, w szczególności prawa strony jako działkowca, których elementem jest prawo do zagospodarowania działki i wyposażenia jej w odpowiednie obiekty i urządzenia zgodnie z przepisami u.r.o.d. oraz regulaminem, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów łącznie prowadzi do wniosku, iż ograniczenie konstytucyjnych wolności i praw strony możliwe jest tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, zaś ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw, a nadto poprzez nieuwzględnienie konstytucyjnej hierarchii aktów prawnych i ustalenie, że akt prawa miejscowego może ograniczyć uprawnienia strony wynikające z u.r.o.d. m. in. w zakresie posadowienia altany działkowej na obszarze rodzinnego ogrodu działkowego, a nadto pominięcie okoliczności, iż przepis aktu prawa miejscowego zabraniający lokalizacji budynku w postaci altany działkowej na terenie rodzinnego ogrodu działkowego jest sprzeczny z aktami wyższego rzędu tj. u.r.o.d. i Konstytucją RP, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji i doprowadziło do wydania błędnej decyzji przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. , którą nakazano inwestorowi panu B. N. wykonać rozbiórkę altany działkowej, położonej na parceli nr [...], o pow. ok. 35,95 m2 oraz obiektu gospodarczego (domku narzędziowego) w wymiarach 2,45 m x 1,96 m, znajdujących się na działce nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w L. , gmina T. ; brak wyjaśnienia przez organ I instancji wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących postępowania w sprawie [...], które zostały podane w piśmie uzupełniającym pana B. N. z dnia 8 marca 2024 r., w szczególności poprzez brak zbadania przesłanki zaistnienia w sprawie zagadnienia wstępnego, jakim jest dyskutowana możliwość zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w L. - północny brzeg [...], co doprowadziło do wydania błędnej decyzji przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. , którą nakazano inwestorowi panu B. N. wykonać rozbiórkę powyżej opisanych obiektów.
W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowanie pierwszej instancji w całości, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, zaś postępowanie wszczęte przez organ I instancji jest bezprzedmiotowe w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 13 maja 2024 r. Inspektor Nadzoru Budowlanego orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia 15 marca 2024 r., znak: [...], którą organ nakazał inwestorowi B. N. wykonać rozbiórkę altany działkowej, położonej na parceli nr [...], o pow. ok. 35,95 m2 oraz obiektu gospodarczego (domku narzędziowego) o wymiarach 2,45 mx 1,96 m znajdujących się na działce nr ewidencyjny [...], położonej przy ul. [...] w L. , gmina T. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z ustawą o rodzinnych ogródkach działkowych przez altanę - zgodnie z art. 2 pkt 9a ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1073), należy rozumieć "wolno stojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy łub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m2 oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m2.". Ustawodawca w ustawie o ROD jasno i precyzyjnie wskazał rozmiar budynku rekreacyjno-wypoczynkowego i jego funkcji, które zgodnie z Prawem budowlanym nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, ani również nie jest wymagane dokonanie zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 4 Prawa budowlanego.
Organ wskazał na art. 2 pkt 2 ustawy o rodzinnych ogródkach działkowych, który stanowi, że pod pojęciem działki rozumie się podstawową jednostkę przestrzenną rodzinnego ogrodu działkowego, której powierzchnia nie może przekraczać 500 m2, służącą zaspokajaniu potrzeb działkowca i jego rodziny w zakresie prowadzenia upraw ogrodniczych, wypoczynku i rekreacji. Bezspornie na gruncie niniejszej sprawy dzierżawcą parceli nr [...] jest B. N.. Skoro powierzchnia altany wynosi 35,95 m2, to obiekt zlokalizowany na parceli nr [...] nie jest altaną działkową, o której mowa w art. 2 pkt 9a ustawie, a jego budowa wymagała pozwolenia na budowę.
Tym samym WWINB wskazał, iż wobec powyższej altany winno być prowadzone postępowanie legalizacyjne w oparciu o art. 48 tej ustawy, który stanowi, że "Organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia.". Ponieważ wskazana powyżej wada postępowania została dostrzeżona w toku postępowania odwoławczego, to konieczne było zdaniem WWINB zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a., tj. uchylenie zaskarżonej decyzji 1 przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
WWINB wskazał, że ponownie prowadząc postępowanie, winien rozważyć dokonanie podziału prowadzonego postępowania administracyjnego na dwa odrębne postępowania, które jedno z nich będzie dotyczyło legalizacji altany działkowej w oparciu o art. 48 Prawa budowlanego natomiast wobec budynku gospodarczego (domku narzędziowego) w przypadku naruszenia przepisów budowlanych lub naruszenia przepisów prawa miejscowego wdrożyć stosowne postępowanie naprawcze w oparciu o art. 50-51 prawa budowlanego Jednocześnie organ w przypadku zmiany zakresu prowadzonego postępowania administracyjnego w oparciu o art. 61 k.p.a., winien zawiadomić strony postępowania o powyższym fakcie jak również na podstawie art. 10 k.p.a. umożliwić stronom zapoznać się z aktami sprawy oraz wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie.
Z uwagi na kasatoryjny charakter postanowienia WWINB wskazał, że nie można odnieść się do pozostałych zarzutów podnoszonych przez Odwołujących się.
Sprzeciw od ww. decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł B. N. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając jej:
1) naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez brak wskazania przez organ II instancji jakiegokolwiek zakresu sprawy koniecznego do wyjaśnienia przez organ I instancji, który miałby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji przez organ II instancji o uchyleniu w całości decyzji I instancji i przekazaniu jej do ponownego rozpatrzenia zamiast prawidłowo umorzenia postępowania;
2) naruszenie art. 138 § 2 K.p.a w związku z art. 139 k.p.a. poprzez ustalenie przez organ II instancji przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej w postaci błędnego zastosowania przez organ I instancji procedury naprawczej (określonej w art. 50-51 Prawa budowlanego) zamiast postępowania legalizacyjnego (określonego w art. 48 prawa budowlanego) co doprowadziło do wydania błędnej decyzji przez organ II instancji o uchyleniu w całości decyzji I instancji i przekazaniu jej do ponownego rozpatrzenia, co doprowadziło do wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej.
W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Wnoszący sprzeciw podał, że organ odwoławczy może wydać decyzję na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. jedynie w wypadku, gdy wystąpią łącznie przesłanki:
a) postępowanie przed organem pierwszej instancji było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;
b) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Przepis art. 64e p.p.s.a. obliguje sąd do zbadania tego, czy wystąpiły "przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. nie kategoryzując tych podstaw w żaden sposób. Innymi słowy, wynikająca z art. 64e p.p.s.a. powinność sądu ogranicza się do oceny wystąpienia wszelkich podstaw prawnych do wydania decyzji kasacyjnej z art. 138 § 2 k.p.a. W konsekwencji - należy zbadać nie tylko merytoryczną zasadność orzeczenia kasacyjnego, ale także jego poprawność pod względem formalnym, w tym zwłaszcza dopuszczalność rozpoznania odwołania
B. N. argumentował, że Inspektor Nadzoru Budowlanego w decyzji z dnia 13 maja 2024 r. wskazał wyłącznie okoliczność, iż wobec altany PINB dla powiatu p. błędnie zastosował procedurę naprawczą zamiast prowadzić postępowanie legalizacyjne. W swojej decyzji WWINB nie wskazał żadnych zagadnień wymagających wyjaśnienia przez organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Skoro organ II instancji nie wskazał żadnych wymagających wyjaśnienia zagadnień, które właściwie organ I instancji winien wyjaśnić przy ponownym rozpatrywaniu sprawy to decyzja WWINB nie spełnia warunków określonych w art. 138 § 2 k.p.a., albowiem organ II instancji nie wskazał jakichkolwiek okoliczności wymagających szczegółowego wyjaśniania przez organ I instancji, a których wyjaśnienie miałoby istotny wpływ na rozpatrzenie sprawy.
Dalej wskazano, że na podstawie art. 139 K.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Orzeczeniem na niekorzyść odwołującej się strony będzie każde rozstrzygnięcie, które pogarsza sytuację odwołującego się w stosunku do tej, jaką miał przed wniesieniem odwołania. Na gruncie niniejszej sprawy niewątpliwie doszło do zdaniem wnoszącego sprzeciw do pogorszenia jego sytuacji prawnej, bowiem wnosząc Odwołanie B. N. przedstawił zarzuty naruszenia przez PINB dla powiatu p. przepisów postępowania, których merytoryczne rozpatrzenie przez organ odwoławczy istotnie wpłynęłoby na wynik sprawy. Poprzez zmianę w prowadzonym postępowaniu procedury naprawczej na procedurę legalizacyjną stronie uniemożliwiono przeprowadzenie konkretnych czynności, a w następstwie realizację przysługujących mu praw. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż postępowanie naprawcze jest korzystniejsze dla inwestora.
W piśmie stanowiącym odpowiedź na sprzeciw WWINB wniosło o jego oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Sprzeciw okazał się niezasadny.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie "P.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest sprzeciw od decyzji wydanej w trybie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., zwanej dalej "K.p.a."). W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 9 pkt 7 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, od dnia 1 czerwca 2017 r. wprowadzono do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucję sprzeciwu, który przysługuje od rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.
Przepis art. 64a P.p.s.a. stanowi bowiem, że od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. W rozstrzyganej sprawie istotne znacznie ma zatem art. 64e P.p.s.a., który stanowi, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. To znaczy, że w niniejszym postępowaniu Sąd nie rozpoznaje skargi na merytoryczną decyzję organu II instancji, którą rozstrzyga się sprawę co do jej istoty, tylko rozpoznaje inny środek – sprzeciw. Nadto, wskazać należy, że zgodnie z art. 64b § 3 P.p.s.a. w postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji przepisu art. 33 nie stosuje się, co oznacza że stroną postępowania sądowego jest tylko wnoszący sprzeciw oraz organ, który wydał zaskarżoną decyzję.
Stwierdzić należy, że kontrola sądowa decyzji wydanej, na podstawie powołanego wyżej przepisu, wymaga sięgnięcia do treści art. 15 K.p.a., zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że w postępowaniu administracyjnym nie mamy do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty.
W związku z tym, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji tylko wyjątkowo, a więc wówczas, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 K.p.a.). W tym przypadku organ ma obowiązek wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Inaczej mówiąc, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie wtedy, gdy organ pierwszej instancji, rozpoznając sprawę, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w ogóle lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, wszystkie orzeczenia dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Orzeczenie uchylające decyzję organu pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia może zapaść wyłącznie wtedy, gdy ponad wszelką wątpliwość uzupełnienie postępowania dowodowego nie jest możliwe w trybie art. 136 K.p.a. Na organie odwoławczym ciążą bowiem te same, co na organie pierwszej instancji obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Sąd rozpoznając sprzeciw ocenia jedynie prawidłowość uchylenia decyzji organu I instancji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z powodu wydania decyzji przez organ I instancji właśnie z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w zakresie niepodjęcia przez ten organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), wyczerpującego zabrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), bo konieczny do wyjaśnienia zakres przedmiotowej sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jeżeli więc organ pierwszej instancji nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy, albo nie zgromadził pełnego materiału dowodowego, to organ odwoławczy winien uzupełnić to postępowanie we własnym zakresie. Ograniczeniem jest jedynie sytuacja opisana w art. 138 § 2 K.p.a., gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przepis art. 138 § 2 K.p.a. nie znajduje zatem zastosowania, gdy zasadniczo materiał wymagany do rozstrzygnięcia sprawy jest zgromadzony, a kwestią sporną jest tylko jego ocena.
W konsekwencji kontrola decyzji, podejmowana przez sąd rozpoznający sprzeciw od tej decyzji, wymaga ustalenia, czy organ drugiej instancji uzasadnił w sposób należyty wydanie decyzji kasacyjnej, czy też uchylił się od załatwienia sprawy co do istoty. Rolą Sądu jest więc ocena, czy zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. miało pełne uzasadnienie w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
Z kolei w myśl art. 151a § 1 P.p.s.a. Sąd, tylko gdy uwzględnia sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję odwoławczą w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a., a gdy w ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie wskazuje na braki w postępowaniu dowodowym w tak znacznym zakresie, że organ ten nie może sam go uzupełnić - zatem uzna że decyzja odwoławcza była prawidłowa - to Sąd oddala sprzeciw. Skutkiem tego sprawa wraca do organu I instancji by ten wykonał wskazania organu odwoławczego i usunął dostrzeżone braki w prowadzonym postępowaniu i prawidłowo rozpoznał sprawę w jej całokształcie.
Przy czym w świetle art. 138 § 2 K.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. W przeciwnym bowiem wypadku instytucja sprzeciwu, która ma na celu przyspieszenie całego postępowania, traci swoje znaczenie. Oznacza to, że art. 64e P.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Do takiego twierdzenia uprawnia m.in. dyspozycja cytowanego art. 138 § 2a K.p.a. W ocenie Sądu słusznie zauważa się, iż sąd administracyjny dokonując kontroli legalności decyzji kasacyjnej nie może sprowadzać tej kontroli do fikcji. A tak w istocie się dzieje, jeśli sąd administracyjny "ucieka" od przepisów prawa mających w danej sprawie zastosowanie. Takiego działania nie można uznać za sprawowanie kontroli legalności wydanej decyzji, lecz za uchylenie się od zbadania zgodności z prawem zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r. sygn. akt II OSK 1626/21, CBOSA).
Podnieść także należy, że przepis art. 64e P.p.s.a. nie eliminuje stosowania art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji nie może oceniać, czy zostały spełnione przesłanki do wydania przez organ administracji decyzji pozytywnej czy też negatywnej, lecz musi ocenić, czy zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy (zob. wyroki NSA: z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 392/19; z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2785/20).
Wobec powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organ II instancji słusznie wydał decyzję o charakterze kasatoryjnym. Organ odwoławczy w treści swojej decyzji wykazał, zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a., że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego jest kontrola, w ramach instytucji sprzeciwu, legalności decyzji kasatoryjnej Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 13 maja 2024 r., nr [...] orzekającej o uchyleniu zaskarżonej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia 15 marca 2024 r., którą organ nakazał inwestorowi B. N. wykonać rozbiórkę altany działkowej, położonej na parceli nr [...], o pow. ok. 35,95 m2 oraz obiektu gospodarczego (domku narzędziowego) o wymiarach 2,45 mx 1,96 m znajdujących się na działce nr ewidencyjny [...], położonej przy ul. [...] w L. , gmina T. .
Badanie zasadności wydania decyzji kasacyjnej w trybie art. 138 § 2 k.p.a. w okolicznościach niniejszej sprawy wymaga odniesienia się do materialnych przesłanek możliwości nałożenia ww. nakazu rozbiórki określonego w art. 51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm., dalej jako Prawo budowlane lub P.b.), a także przepisów dotyczących legalizacji samowoli budowlanej oraz przepisów ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1073).
Przedmiotowa sprawa dotyczy fundamentalnej zasady dotyczącej procesu inwestycyjno-budowlanego – zasady wolności budowlanej. Zgodnie z tą zasadą właściciel nieruchomości ma prawo do jej zabudowy o ile jest to zgodne z prawem, w tym także normami planistycznymi. Pomimo obowiązywania tzw. zasady wolności budowlanej (art. 4 P.b.) prawo zabudowy nieruchomości zostało uzależnione przez ustawodawcę od jego zgodności z przepisami prawa. Zatem prawo do zabudowy nieruchomości gruntowej nie jest prawem nieograniczonym, gdyż podmiot, któremu przysługuje prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, musi chociażby uwzględnić inne prawa i dobra chronione, które zostały wymienione w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1942/18). Stąd też właściciel nieruchomości nie ma pełnej swobody w kształtowaniu jej ładu przestrzennego, nie może też żądać od właściwego organu administracji publicznej, ażeby ten nie uwzględniał przepisów planu miejscowego, a tym samym aby wynik sprawy za każdym razem odpowiadał oczekiwaniom strony skarżącej. Zgodnie z art. 28 ustawy Prawo budowlane roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29 - 31.
Zgodnie z art. 50 ust. 1 przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia lub
2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska, lub
3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3, lub
4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach.
Zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:
1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo
2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo
3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.
Przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 (zgodnie z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego).
W niniejszej sprawie organ I instancji uznał, że zarówno obiekt stanowiący altanę jak i obiekt gospodarczy podlegają właśnie temu trybowi naprawczemu. Organ zauważył, że wykonanie altan działkowych i obiektów gospodarczych, o których mowa w ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1073) zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 4 ustawy P.b. nie podlega reglamentacji prawa budowlanego, tj. nie jest potrzebne do ich wykonania ani pozwolenie na budowę ani zgłoszenie.
Nieruchomość stanowiąca działkę nr ewidencyjny [...] stanowi własność Stowarzyszenia D. . Zasadniczym celem działania stowarzyszenia jest zakładanie i prowadzenie rodzinnych ogrodów działkowych na gruntach własnych stowarzyszenia. Dzierżawcą parceli nr [...] jest B. N..
Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o rodzinnych ogrodach działkowych w jej art. 2 pkt 9a przez altanę działkową należy rozumieć wolno stojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m2 oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m2.
Organ I instancji uznał, iż stwierdzony podczas kontroli obiekt budowlany w konstrukcji drewnianej o powierzchni 35,95 m2 i wysokość 5,0 m spełnia definicję altany działkowej z ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, dlatego jego wybudowanie nie wymaga ani pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Tak samo organ I instancji stwierdził, że istniejący obiekt gospodarczy o wymiarach w planie 2,45 m x 1,96 m i w wysokości 2,12 m również nie podlega reglamentacji Prawa budowlanego na podstawie art. 29 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo budowlane. Zgodnie bowiem z ustawą o rodzinnych ogrodach działkowych na terenie działki obok altany działkowej mogą się znajdować obiekty gospodarcze o powierzchni zabudowy nieprzekraczającej 35 m2 oraz o wysokości nieprzekraczającej 5 m przy dachach stromych i 4 m przy dachach płaskich (art. 13 ust. 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych a contrario).
Co do zasady trafnie wskazał organ I instancji, że taka altana i obiekt gospodarczy niepodlegające reglamentacji Prawa budowlanego nie może zostać poddana którejkolwiek z procedur legalizacyjnych, uregulowanych w art. 48-49 Prawa budowlanego oraz w art. 49b Prawa budowlanego i zastosować wtedy należy postępowanie naprawcze z art. 50-51 Prawa budowlanego.
Jednakże, organ I instancji uznając, że obiekty w postaci altany oraz obiektu gospodarczego niezgodne są z obowiązującym na terenie działki nr [...] miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, orzekł o konieczności ich rozbiórki na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b. Zgodnie bowiem z uchwałą Rady Gminy T. Nr [...] z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie: uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w L. - północny brzeg [...] w zakresie zasad ochrony i kształtowania ładu przestrzennego ustalono zakaz lokalizacji tymczasowych obiektów budowlanych (§ 4 pkt 2a uchwały) oraz w zakresie szczególnych warunków zagospodarowania terenów oraz ograniczeń w ich użytkowaniu, w tym zakazu zabudowy, ustalono zakaz lokalizacji budynków (§ 10 pkt 1 uchwały).
Jak wskazywał NSA w wyroku dotyczącym analogicznego stanu faktycznego i prawnego, normy planistyczne to doskonały przykład tego w jaki sposób dopuszczalne jest ograniczanie prawa własności, w tym prawa do zabudowy. To istota zagadnienia prawnego dotyczącego planowania i zagospodarowania przestrzennego. Artykuł 21 ust. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP dopuszczają możliwość ograniczenia prawa własności. Poza tym, wykluczenie określonego rodzaju zabudowy nie zawsze musi prowadzić do naruszenia istoty prawa własności. Jedynie ograniczenie tego prawa, nie wyklucza z dalszego korzystania z nieruchomości, tak jak w niniejszej sprawie, dając możliwość prowadzenia na terenie rodzinnego ogrodu działkowego działalności rolniczej, ogrodniczej, sadowniczej, czy też zagospodarowania na potrzeby użytków zielonych, choć bez prawa do zabudowy budynkami lub tymczasowymi obiektami budowlanymi, co odpowiednio wynika z treści § 4 pkt 2a oraz § 10 pkt 1 ww. planu miejscowego (zob. wyrok NSA z dnia 5 października 2023 r., sygn. II OSK 21/21, CBOSA).
Odmienna norma niż ww. zakaz zabudowy nie wynika ze wspomnianej już treści art. 2 pkt 9a oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 a contrario ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Przepisy te w żadnym razie nie stanowią prawnej podstawy do wyłączenia stosowania do rodzinnych ogrodów działkowych norm planistycznych. Z ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych wynika, że dla jej rygorów mają znaczenie obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, co wynika z art. 19 ust. 2 i art. 76 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.
Wskazać należy, że WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 13 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 680/10 oddalił skargę na uchwałę Nr [...] i stwierdził, że wprowadzenie zakazu zabudowy na terenie objętym planem nie narusza prawa. Oznacza to, iż będąc związanym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, organ orzekający w sprawie, stwierdziwszy niezgodność inwestycji z planem, uznał że obiekt taki może legalnie funkcjonować na terenie objętym takim planem miejscowym.
Jednakże, co istotne w sprawie, jak zauważył organ II instancji, altana będąca przedmiotem niniejszego postępowania posiada powierzchnię zabudowy 35,95 m2, co oznacza, że nie korzysta ze zwolnienia z uzyskania pozwolenia na budowę, bo nie odpowiada definicji art. 2 pkt 9a ustawy o ogródkach działkowych. Zdaniem Sądu zasadnie uznał w takim wypadku organ II instancji, że co do tego obiektu winno być przeprowadzone postępowanie legalizacyjne w oparciu o art. 48 Prawa budowlanego.
Mając zatem na uwadze powyższe, zasadnie organ odwoławczy uznał, że orzeczenie merytoryczne naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania. Prowadzenie postępowania od początku w trybie naprawczym określonym w przepisach art. 50 i 51 Prawa budowlanego i następne stwierdzenie, że co do jednego z obiektów konieczne jest postępowanie w innym trybie, wymagało przeprowadzenia postępowania od początku. Odmienne bowiem są wymogi dla doprowadzenia zabudowy do stanu zgodnego z prawem w trybie naprawczym, niż w stosunku do legalizacji samowoli budowlanej z art. 48 czy art. 49f ustawy Prawo budowlane. Odmienne są też nakazy i organ odwoławczy nie mógł samodzielnie prowadzić postępowania w nowym trybie, bowiem pozbawiłoby to stronę prawa do rozpatrzenia jej sprawy w dwóch instancjach tj. naruszyłoby zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.). Przeprowadzenie postępowania dowodowego jedynie przez organ odwoławczy także przeczyłoby ww. zasadzie bowiem organy dwukrotnie mają zebrać i ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i na jego podstawie wydać przewidziane w danym postępowaniu rozstrzygnięcie (zob. Wyrok NSA z 16 stycznia 2024 r., II OSK 2512/23, LEX nr 3720646).
Wbrew twierdzeniom wnoszącego sprzeciw, w swojej decyzji WWINB wskazał na istotne zagadnienia wymagające wyjaśnienia przez organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Organ I instancji rozważyć ma rozdzielenie prowadzonego postępowania na dwa odrębne postępowania, z których jedno z nich będzie dotyczyło legalizacji altany działkowej w oparciu o art. 48 P.b., natomiast wobec budynku gospodarczego wdrożone ma zostać postępowanie naprawcze na postawie art. 50-51 P.b. Jednocześnie w przypadku zmiany zakresu prowadzonego postępowania organ I instancji winien zawiadomić strony postępowania o powyższym fakcie, jak również umożliwić stronom zapoznanie się z aktami sprawy oraz wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, z powyższego powodu należało decyzję organu I instancji uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, bowiem decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Powyższe uchybienie nie może bowiem zostać usunięte w trybie art. 136 § 1 k.p.a. bez narażenia się na zarzut naruszenia art. 15 k.p.a., z którego wynika podstawowa zasada rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy administracji publicznej I oraz II instancji.
Końcowo odnosząc się do podnoszonego przez wnoszącego sprzeciw zarzutu naruszenia art. 139 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny wskazać należy, że jest on niezasadny. "Niekorzyść", o której mowa w art. 139 K.p.a., to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpi, przesądza zestawienie osnowy decyzji organu pierwszej instancji z projektowanym rozstrzygnięciem organu odwoławczego. W tej kwestii nie jest natomiast miarodajne żądanie odwołania, bowiem każda decyzja organu odwoławczego nieuwzględniająca żądania strony byłaby decyzją wydaną na niekorzyść strony odwołującej się, chociaż obiektywnie nie pogarszałaby jej sytuacji prawnej, np. decyzja utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, art. 139). Przyznać rację należy wnoszącemu sprzeciw, że nawet orzeczenie kasatoryjne może być w niektórych przypadkach uznane za pogarszające sytuację strony. Jednakże w niniejszej sprawie nie sposób tak przyjąć. W postępowaniu pierwszoinstancyjnym wydana została decyzja nakazująca rozbiórkę obiektów. Nakaz rozbiórki jest najbardziej dolegliwą sankcją za naruszenie przepisów P.b., w związku z czym należy stosować go jako ostateczność. Skoro więc, jak wskazywano wyżej, co do zasady postępowanie naprawcze (legalizacyjne) jest prowadzone w sprawie zasadnie, to decyzją z dnia 15 marca 2024 r. uchylono najsurowszą decyzję jaka mogła być wydana w niniejszej sprawie (w obu trybach, naprawczym i legalizacyjnym). Tym samym nie sposób uznać, że może dojść w ponownie prowadzonym postępowaniu do pogorszenia sytuacji strony skoro ich wynikiem już było wydanie najdalej idącego rozstrzygnięcia nakazującego rozbiórkę obiektów. Sąd nie stwierdził naruszenia art. 139 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze zaskarżona decyzja Inspektor Nadzoru Budowlanego odpowiada prawu w szczególności treści art. 138 § 2 k.p.a. W okolicznościach badanej sprawy organ II instancji wskazał w czym upatruje wadliwości decyzji organu I instancji oraz wskazał w jaki sposób uchybienia te należy usunąć poprzez wskazania co do dalszego postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., oddalił sprzeciw.
Na podstawie art. 64d § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprzeciw na posiedzeniu niejawnym.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło