IV SA/Po 494/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...]. /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski KP Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym) odmówił przyznania J. J. uprawnienia do świadczenia przewidzianego ustawą. Mając na uwadze termin wniesienia środka odwoławczego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa) i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dnia 8 listopada 2004 r. J. J. wystąpił z pismem, które zatytułował "Wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej". Do tego pisma Zainteresowany dołączył m.in. wniosek o przywrócenie terminu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 134 kpa stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powyższe postanowienie uchylone zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 20 maja 2005 r. sygn. akt 299/05. W związku z powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i w dniu [...]r. wydał decyzję nr [...], w której działając na podstawie art. 154 §1 i 2 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym odmówił J. J. uchylenia decyzji własnej z dnia [...]r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ administracyjny wskazał, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało dotknięte wadliwością a sama decyzja była zgodna z obowiązującym prawem. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazując na art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym stwierdził, że represją jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. Zdaniem organu nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego. Mając więc na uwadze przedłożone przez Stronę dokumenty, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że praca przymusowa na deportacji w miejscowości Braunschweig w okresie 09.04.1940r. do 16.06.1940r., w Ostrzeszowie od 22.06.1940r. do 14.07.1944r. oraz praca w Poznaniu w okresie 18.07.1944r. do 20.01.1945r. nie uprawnia J. J. do uzyskania świadczenia pieniężnego. Okres pracy na terenie III Rzeszy krótszy niż 6 miesięcy i praca na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. powoduje, iż Wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych przyznania świadczenia. J. J. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, pismem z dnia 11 stycznia 2006r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając powyższy wniosek J. J. argumentował, że na terenie III Rzeszy przebywał od dnia 09.04.1940 do dnia 12.12.1940r. tj. przez okres 8 miesięcy i 4 dni. Wobec czego wnoszący o ponowne rozpoznanie sprawy uznał, że spełnia warunki ustawowe przyznania świadczenia pieniężnego przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...]r. wydał decyzję [...], w której na podstawie art. 127 §3 i 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym utrzymał w mocy pierwotną decyzję. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów organ orzekający w sprawie ponownie uznał, iż J. J. nie spełnia warunków przyznania mu świadczenia w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym. Okres pracy na terytorium III Rzeszy trwał bowiem krócej niż wymagane ustawowo 6 miesięcy. Z kolei praca w Ostrzeszowie i Poznaniu wykonywana była na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. J. J. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniósł zarzuty tożsame z tymi, które zawarte były we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący wskazał również na okoliczność, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest sprzeczne z decyzją wydaną przez Fundację Polsko Niemieckie Pojednanie, która uznała go za osobę uprawnioną do uzyskania świadczenia z tytułu prześladowań. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że J. J. wykonywał pracę przymusową na deportacji w miejscowości Braunschweig w okresie 09.04.1940r. do 16.06.1940r. a następnie pracował w Ostrzeszowie (od 22.06.1940r. do 14.07.1944r.) i w Poznaniu (od 18.07.1944r. do 20.01.1945r.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych opierając się na definicji deportacji zawartej w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym stwierdził, że żadna ze wskazanych wyżej okoliczności nie uzasadnia uznania, iż J. J. nabył uprawnienie do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Organ orzekający w sprawie powołał się przy tym na art. 2 pkt 2 lit. a ustawy zgodnie z którym deportacją jest wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Mając powyższe na uwadze bezspornym jest, iż podstawą uzyskania świadczenia pieniężnego przez J. J. nie może być wykonywanie przez niego pracy przymusowej w Poznaniu i Ostrzeszowie, gdyż miasta te leżą w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939r. Rozważyć należy jednak kwestię wywiezienia do pracy przymusowej do miejscowości Braunschweig. Art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym definiując represję, wskazuje na deportację do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. Nie oznacza to jednak aby w przypadku, gdy deportacja nastąpiła na czas nieoznaczony a faktyczny pobyt osoby deportowanej trwał krócej niż 6 miesięcy, brak jest podstaw do uznania, iż mamy do czynienia z deportacją. Mając na uwadze treść przepisu 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym zasadnym jest bowiem kładzenie nacisku również na zamiar oraz cel, dla którego nastąpiło wywiezienie na roboty przymusowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2000r. sygn. akt V SA 674/00, LEX nr 50166). Przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, koniecznym jest więc odniesienie się do sfery zamierzeń okupanta przeprowadzającego deportację, a nie wyłącznie do faktycznego okresu deportacji. Ponadto zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie zasadnym jest sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne (zob. L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów - komentarz" Toruń 2002r. s. 77). Mając powyższe na uwadze zwrócić należy uwagę na treść art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym w zestawieniu z hipotezą art. 3 ust. 1 w/w ustawy. Gdyby przyjąć wykładnię przepisu definiującego deportację dokonaną w zaskarżonej decyzji przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nieuprawnionym byłoby wypłacanie świadczenia za okres pracy krótszy niż 6 miesięcy. Prowadziłoby to bowiem do sprzeczności przepisów ustawy, a tym samym byłoby to sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy. Tym samym zasadnym jest uznanie, iż możliwe jest przyznanie świadczenia pieniężnego za okres krótszy niż 6 miesięcy. Ponadto zwrócić należy uwagę na to, iż w trakcie postępowania administracyjnego nie wyjaśniono dokładnie kwestii okresu pracy przymusowej wykonywanej przez J. J. na terenie III Rzeszy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w zaskarżonej decyzji stwierdził, że Skarżący wykonywał pracę przymusową w miejscowości Braunschweig w okresie 09.04.1940r. do 16.06.1940r. Ze znajdujących się aktach dokumentów, w tym m.in. informacji z kartoteki meldunkowej przesłanej przez Burmistrza Miasta Braunschweig (tłumaczenie k. 111 akt), pisma Skarżącego z dnia 6.11.2005 stanowiącego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (k. 112 akt) oraz życiorysu wnioskodawcy (k. 115 - 116 akt) wynika jednak, że J. J. na robotach przymusowych w miejscowości Braunschweig przebywał do grudnia 1940r., tj. przez okres 8 miesięcy. Powyższe okoliczności zostały pominięte przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pomimo tego, że były one podnoszone przez Skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego w tym w szczególności we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Takie działanie organu prowadzącego postępowania administracyjnych jest sprzeczne z unormowaną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Nadto w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego w oparciu o dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2000r. sygn. akt V SA 948/00 LEX nr 50114). Mając więc na uwadze wskazane wyżej naruszenia zasad postępowania, organ administracji publicznej rozpoznając ponownie sprawę, uwzględniając dokonaną przez Sąd wykładnię przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, powinien przeprowadzić również postępowanie dowodowe mające na celu zweryfikowanie znajdujących się w aktach dowodów w zakresie w jakim dotyczą one kwestii okresu wykonywania przez J. J. pracy przymusowej w miejscowości Braunschweig. W związku z powyższym na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E. Kręcichwost - Durchowska /-/ E. Makosz - Frymus /-/ P. Miładowski . KP