IV SA/Po 498/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Dnia [...] października 2012 r. do [...] wpłynął wniosek M. N. (dalej: "Wnioskodawczyni") o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę, A. N. Decyzją z [...] listopada 2012 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent Miasta" lub organ I instancji) – wskazując jako podstawę prawną art. 1 ust. 2, art. 9, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", w skrócie "u.p.o.u.a."), a także art. 3 pkt 1, 2 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych", w skrócie: "u.ś.r.") – odmówił przyznania prawa do wnioskowanych świadczeń. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że dochód dwuosobowej rodziny Wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W 2011 r. dochód ten wyniósł łącznie kwotę 19.106,64 zł netto, co w przeliczeniu na osobę daje 796,11 zł miesięcznie. Tymczasem zgodnie z art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zatem miesięczny dochód rodziny Wnioskodawczyni przekracza ustawowe kryterium dochodowe o 71,11 zł netto. Organ I instancji zastrzegł przy tym, że strona nie zgłosiła we wniosku utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 u.p.o.u.a. Od opisanej decyzji Prezydenta Miasta odwołanie złożyła Wnioskodawczyni. Napisała, że córka ma zasądzone alimenty w kwocie 550 zł miesięcznie i do września 2012 r. fundusz alimentacyjny wypłacał jej świadczenia w wysokości 500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podkreśliła, że od siedemnastu lat sama wychowuje córkę, która obecnie jest w drugiej klasie liceum i uczy się wzorowo. Od wielu lat nie przysługuje jej dodatek rodzinny, jednorazowe świadczenie z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, odmówiono jej także prawa do stypendium, nawet tego "marszałkowskiego". Wnioskodawczyni podniosła, że cały czas pracuje zawodowo i od pięciu lat nie było podwyżki w zakładzie pracy, dlatego nie rozumie, jak było możliwe przekroczenie kryterium dochodowego. Ponadto wskazała na swą trudną sytuację materialną, związaną m.in. z koniecznością wyremontowania we własnym zakresie otrzymanego mieszkania socjalnego – w związku z czym podjęła drugą pracę, na podstawie umowy o dzieło – oraz z egzekucją komorniczą zadłużenia czynszowego. Odmowa przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego będzie kolejnym krokiem do ubóstwa. Tym bardziej, że, jak podkreśliła Wnioskodawczyni, przez wiele lat otrzymywała świadczenia alimentacyjne przez [...] (dalej w skrócie: "PCŚ"). Decyzją z [...] lutego 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu SKO podzieliło stanowisko organu I instancji. Podkreśliło, że warunkami uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego są kumulatywnie: (1) ustalenie alimentów na rzecz uprawnionego tytułem egzekucyjnym pochodzącym od sądu, (2) spełnienie warunku kryterium dochodowego oraz (3) bezskuteczność egzekucji alimentów od zobowiązanego. Na podstawie załączonych dokumentów do wniosku, przede wszystkim zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], obliczono dochód rodziny Wnioskodawczyni w roku 2011 i ustalono, że przekracza on kryterium ustawowe o kwotę 71,11 zł miesięcznie. Na opisaną decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła Wnioskodawczyni, uznając, że decyzja ta nie jest słuszna. Podkreśliła, że przez ponad piętnaście lat otrzymywała zasądzone wyrokiem świadczenia na córkę, wypłacane przez PCŚ, i nie było żadnej odmowy z tego tytułu. Podkreśliła, że nie rozumie dlaczego teraz odmówiono jej tych świadczeń. Argumentowała, że nie przekracza kryterium dochodowego, gdyż w jej pracy od pięciu lat nie było podwyżki. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2013 r., z uwagi na uzyskanie pełnoletności przez A. N. z dniem [...] maja 2013 r., M. N. została wykreślona jako strona, zaś A. N. (dalej: "Skarżąca") zawiadomiona o terminie rozprawy (k. 15 akt sądowych). Na rozprawie Skarżąca, A. N., udzieliła swej matce, M. N., ustnie do protokołu, pełnomocnictwa do reprezentowania jej w niniejszym postępowaniu. M. N. wyjaśniła, że dodatkową pracę na podstawie umowy o dzieło podjęła od 01 lipca 2011 r. Od dochodów z tej umowy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, a jedynie potrącano z nich zaliczkę na podatek dochodowy (k. 19 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa (co wszakże nie oznacza, że decyzja ta była zupełnie niewadliwa – o czym niżej). W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji w dostatecznym zakresie zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Przede wszystkim w sposób prawidłowy ustaliły dochód dwuosobowej rodziny Wnioskodawczyni. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zwłaszcza przedłożonego przez Wnioskodawczynię wraz z wnioskiem zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (k. 4 akt adm. I inst.) o dochodzie Wnioskodawczyni podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w roku 2011 pokazuje, że rzeczywiście, tak jak przyjęły organy obu instancji, doszło w tym przypadku do przekroczenia kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, określonego obecnie na poziomie 725 zł miesięcznie na osobę w rodzinie (zob. art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a.), o kwotę 71,11 zł na osobę miesięcznie. Należy jednak podkreślić, że wydając zaskarżoną decyzję, SKO nie ustrzegło się pewnych uchybień proceduralnych. Oto bowiem jednym z zasadniczych obowiązków organu administracji publicznej jest prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Swoiste uszczegółowienie tej zasady zawiera art. 11 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wskazana zasada przekonywania dozna uszczerbku, gdy organ w uzasadnieniu swej decyzji pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc m.in. ustosunkowanie się do wszystkich istotnych zarzutów i twierdzeń podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, a w szczególności w odwołaniu. Nie wykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego, w tym, oprócz powołanych wyżej art. 8 i art. 11 k.p.a., także art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w niniejszej sprawie SKO, wbrew wskazanym wyżej obowiązkom, nie odniosło się do podnoszonych przez Wnioskodawczynię w odwołaniu wątpliwości, iż niemożliwym było, aby przekroczyła ona kryterium dochodowe, skoro od pięciu lat nie było podwyżki w jej zakładzie pracy. Z naruszeniem cytowanych regulacji k.p.a., organ II Instancji nie wyjaśnił, czy rzeczywiście dochód Wnioskodawczyni za 2011 r. nie odbiegał od dochodów za lata wcześniejsze (choćby za rok 2010), a jeśli odbiegał, to jakie były tego przyczyny (co wymagałoby ustalenia szczegółowej struktury tych dochodów i jej analizy na tle struktury dochodów za rok 2010, tj. w praktyce wezwania Wnioskodawczyni o przedłożenie zeznań podatkowych PIT-37 za te lata). W efekcie Wnioskodawczyni była zmuszona ponowić swój zarzut w skardze. I znów organ się doń nie ustosunkował w odpowiedzi na skargę. Takiego postępowania organu II instancji bez wątpienia nie sposób zaaprobować. Jednakże, w ocenie Sądu, uchybienie to pozostało bez wpływu na wynik sprawy. Po pierwsze, dlatego że, jak to już wyżej wspomniano, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości co do prawidłowości ustalenia dochodu rodziny Wnioskodawczyni w 2011 r. Po drugie, w toku rozprawy przed tut. Sądem w dniu 14 sierpnia 2013 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wzmiankowaną w odwołaniu dodatkową pracę na podstawie umowy o dzieło podjęła w lipcu 2011 r. Zatem to najpewniej wynagrodzenie uzyskane w związku z wykonywaniem tej umowy doprowadziło do podwyższenia dochodu rodziny Wnioskodawczyni w roku 2011 w stosunku do lat poprzednich, a w efekcie – do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, skoro, jak wskazała Wnioskodawczyni, wynagrodzenie osiągane z tego tytułu było opodatkowane. Zgodnie z definicją "dochodu" określoną w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. – która w myśl art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. znajduje zastosowanie także przy określaniu dochodu na potrzeby ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – na dochód składają się w pierwszej kolejności przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.p.d.o.f."), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W tej grupie przychodów mieszczą się przychody z działalności wykonywanej osobiście, tj. m.in. z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia lub właśnie umowy o dzieło (zob. art. 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 pkt 8 in principio u.p.d.o.f.). Ustalenia te ostatecznie rozwiewają ewentualne wątpliwości co do prawidłowości obliczenia przez organy dochodu rodziny Wnioskodawczyni za 2011 r. i związanego z tym stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego, uniemożliwiającego przyznanie na rzecz Skarżącej wnioskowanego prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.