IV SA/Po 508/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 15 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego p o s t a n a w i a 1. odmówić prawa pomocy w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 08 czerwca 2015 r. (data stempla pocztowego) P. S. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej: "SKO" lub "organ II instancji") wskazaną w rubrum nin. postanowienia. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z przedmiotowego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego jedyny majątek stanowi działka nr (...) o pow. 0,0851 ha wraz z budynkiem gospodarczym, a źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza przynosząca roczny dochód wynoszący (...) zł. W załączeniu Wnioskodawca przedłożył kopię pierwszej strony zeznania PIT-36 za 2014 r. wraz z dowodem nadania, rozlicznie wpłat dokonanych na rzecz Skarżącego i jego żony w latach 2007-2010 za zakup działki, postanowienie komornika sądowego o umorzeniu egzekucji, postanowienie Sądu Okręgowego w P. XII Wydział Cywilny z (...) r., sygn. akt (...), o udzieleniu zabezpieczenia oraz postanowienie Sądu Rejonowego P. w P. IX Wydział Cywilny z (...) r., sygn. akt (...), o podziale majątku wspólnego (działki nr (...) o wartości (...) zł.) pomiędzy Skarżącego i jego żonę. Zarządzeniem z 11 sierpnia 2015 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie przesłał fakturę za prąd, telefon, wodę, wyrok Sądu Rejonowego P.- w P. IX Wydział Cywilny, sygn. akt (...), z (...) r. o zapłatę kwoty (...) zł. na rzecz PGNiG S.A., oraz zeznanie PIT-36 za 2014 r. Skarżący wyjaśnił również, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych oraz lokat, kart kredowych i kont bankowych. Wnioskodawca oświadczył również, iż posiada zaległości w opłatach za telefon, wodę, prąd w wysokości odpowiadającej ostatnim fakturom. Skarżący poinformował również, że zajmuje się sprzedażą karmy dla zwierząt, jednak nie posiada żądnych rozliczeń do celów podatkowych. Powyższe Skarżący uzasadnił rocznym okresem rozliczeniowym w PIT. Postanowieniem z 25 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił prawa pomocy w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 2). Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie wniósł Wnioskodawca, podnosząc, że urząd skarbowy nie wydaje rozliczeń podatku dochodowego za ostatnie sześć miesięcy tylko rozliczenia roczne. Dalej Skarżący zaznaczył, że w sądach jest zwalniany z kosztów i ma ustanawianego pełnomocnika z urzędu, chociażby w sprawie IV SA/Po 456/14. Reasumując Skarżący wskazał, że oddalając jego wniosek o przyznanie prawa pomocy narusza się art. 105 ustawy o kosztach sądowych i uchwałę Sądu Najwyższego o kosztach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658; zwanej dalej: "ustawą zmieniającą") przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., zwanej dalej: "p.p.s.a"), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. W niniejszej sprawie postepowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy zostało wszczęte w dniu 08 czerwca 2015 r. (data nadania skargi wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy), a w konsekwencji – wobec brzmienia art. 2 ustawy zmieniającej – do postępowania tego stosuje się przepisy dotychczasowe, w szczególności art. 260 p.p.s.a. w dotychczasowym (tj. sprzed ww. nowelizacji) brzmieniu. Zgodnie z tym przepisem w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprzeciwu wniesionego przez Skarżącego, należy stwierdzić, co następuje. Postępowanie w zakresie wniosku Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu z niżej podanych względów. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6329" opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako "sprawa z zakresu pomocy społecznej". W konsekwencji oznacza to, że Skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Zasadnym jest zatem umorzenie postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji, na podstawie art. 249 a p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku przez Skarżącego (wobec brzmienia art. 2 w związku z art. 1 pkt 66 ustawy zmieniającej) orzeczono jak pkt 2 sentencji postanowienia. Z kolei wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu wskazać trzeba, że bezprzedmiotowość wniosku Skarżącego o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z jego żądań, dotyczące ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny, sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy, byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, uw. 6 do art. 246). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym, obejmującym tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika (art. 245 § 3 in fine p.p.s.a.). Jest to jednak uwarunkowane uprzednim złożeniem oświadczenia, w którym strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest więc wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę, bowiem to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W niniejszej sprawie, Wnioskodawca wprawdzie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącego miał na uwadze, że Skarżący podnosi, iż jego jedyny dochód stanowi działalność gospodarcza, której przedmiotem jest sprzedaż karmy dla zwierząt, przynosząca roczny dochód wynoszący (...) zł. Powyższy dochód wynika jednak z rozliczenia podatkowego za 2014 r. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił jednak dochodu (lub jego braku) w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, iż roczne rozliczenie podatkowe w podatku dochodowym nie zwalnia Skarżącego z ewidencjonowania dochodu. Dowodu w tym zakresie, pomimo stosownego wezwania, Skarżący jednak nie przedstawił. Przy uwzględnieniu doświadczenia życiowego trudno również uznać za wiarygodne oświadczenie o miesięcznym dochodzie wynoszącym (...) zł, jeżeli deklarowane wydatki związane tylko z opłatami za prąd, telefon i wodę przekraczają deklarowany dochód. Za niewystarczające uznać należy również, oświadczenie o zaległościach w opłatach za prąd, telefon i wodę oraz gaz (wyrok o zapłatę) i zaległości w ZUS na kwotę (...) zł. Deklarowane zaległości za prąd, telefon i wodę wynikają bowiem z ostatnich faktur, których termin płatności jeszcze częściowo nie minął. Deklarowanej kwoty zaległości w ZUS Skarżący również w żaden sposób nie uprawdopodobnił. Przedłożony do akt wyrok Sądu w sprawie o zapłatę na rzecz PGNiG S.A. kwoty (...) zł. dotyczy natomiast zobowiązań z okresu (...)–(...) r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.