IV SA/Po 508/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Józef Maleszewski Protokolant ref. staż. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu uprawnień potwierdzonych prawem jazdy oddala skargę Sygn. akt IV SA/Po [...] Uzasadnienie Decyzją z dnia 20 lutego 2017 r., Nr [...], Starosta K. na podstawie art. 10 ust. 1 i art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2016 r., poz. 627 ze zm.) oraz § 10 ust. ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r. poz. 231), zwrócił A. T. uprawnienia kategorii T, poprzez wydanie nowego dokumentu prawa jazdy oraz odmówił wydania Mu prawa jazdy kat. A,C,C+E. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że prawo jazdy A. T. o numerze druku [...] zostało zatrzymane postanowieniem Prokuratury Rejonowej w K. z dnia 19.07.2016 r. w związku z podejrzeniem o przestępstwo z art. 178a § 1 kk i znajduje się w aktach kierowcy. Sąd Rejonowy w K. II Wydział Karny prawomocnym wyrokiem z dnia 25.10.2016 r., sygn. akt II K [...] orzekł wobec A. T. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B prawa jazdy na okres 4 lat. Zakaz obowiązuje od dnia zatrzymania prawa jazdy tj. od dnia 15.07.2016 r. do dnia 15.07.2020 r. W związku z powyższym Starosta K. decyzją z dnia 04.01.2017 r. cofnął A. T. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B. Starosta wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami: "Prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu". Natomiast w myśl art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami: Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Skoro więc A. T. wystąpił o wydanie prawa jazdy kategorii A,C,C+E uznać należy, że ubiega się on o to w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat.B. Organ w takiej sytuacji zobowiązany był odmówić wydania wnioskowanego uprawnienia. Od powyższej decyzji odwołanie złożył A. T., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i wydanie prawa jazdy w zakresie kategorii A,C,C+E. W ocenie Odwołującego zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem i Konstytucją. Organ administracji państwowej nie może rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd karny. Decyzją z dnia 11 kwietnia 2017 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 12 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Jak stanowi art. 12 ust. 2 pkt 1 - przepis ust. 2 i 3 stosuje się także wobec osoby m.in. ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie prawa jazdy m.in. AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Treść powyższego przepisu art. 12 ust. 2 obowiązuje od dnia 25 października 2014 r. na mocy ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami. Przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie po raz pierwszy prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy określonej kategorii,. Przed nowelizacją art. 12 ust.2 dotyczył jedynie osoby ubiegającej się o wydanie (a nie o zwrot) prawa jazdy określonej kategorii. Z kolei stosownie do art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2014 r., poz. 970 ze zm.), przepis art. 12 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (tj. z dnia 26 czerwca 2014 r.) ma zastosowanie do osób wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (art. 12 w brzmieniu uwzgledniającym zmiany wszedł w życie z dniem 25 października 2014 ). Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy organ podkreślił, że do sprawy A. T. zastosowanie mają znowelizowane przepisy ustawy. Mając na uwadze powołane ww. przepisy ustawy w ocenie organu odwoławczego prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że A. T. nie można zwrócić zatrzymanego prawa jazdy kategorii A, C, C+E. Z wyroku sądu karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych w kategorii B prawa jazdy, a pośrednio - poprzez obowiązującą organy administracji publicznej treść przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A, C, C+E. Organ II instancji przytoczył treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29.10.2015 r., sygn. akt. I OSK 382/14, zgodnie z którym: " ...zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie. Za taką interpretacją tego przepisu przemawia wykładnia nie tylko językowa, która ma pierwszeństwo przed innymi metodami interpretowania przepisów prawa, bowiem wynika z treści samej normy prawnej, lecz także wykładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić by racjonalny ustawodawca pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi ( kat. B) zezwoliłby na prowadzenie pojazdów ciężarowych lub ciężarowych z przyczepą ( kat.C i C+E)". SKO wskazało, że decyzja o odmowie zwrotu prawa jazdy nie modyfikuje środka karnego, lecz konkretyzuje jedynie swą treścią obowiązujące odwołującego zakazy z uwzględnieniem przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami. Skargę na decyzje SKO w K. wywiódł A. T., wskazując, iż jest ona niezgodna z prawem i Konstytucją. W ocenie skarżącego organ administracji nie może rozszerzać zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego przez sąd karny. Na potwierdzenie swojej tezy Skarżący powołał wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12.02.2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1490/13, a także orzeczenie Sadu Najwyższego sygn. akt I KZP 29/13. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, że wyrokiem z dnia 25.10.2016 r., sygn. akt II K [...] orzeczono wobec A. T. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B prawa jazdy na okres 4 lat. Zakaz obowiązuje od dnia zatrzymania prawa jazdy tj. od dnia 15.07.2016 r. do dnia 15.07.2020 r. W konsekwencji wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o zwrot prawa jazdy kategorii A,C,C+E ,T organy obu instancji, w drodze decyzji wydanych w oparciu o przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, odmówiły wnioskodawcy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii A,C,C+E, co zostało zakwestionowane przez skarżącego, który zarzucił organom nieuprawnione rozszerzenie zakazu orzeczonego przez sąd powszechny na uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie nie objętym zakazem, oraz błędność stanowiska o istniejącym w sprawie stanie zatrzymania prawa jazdy. Oceniając zatem legalność zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii A,C,C+E należy w pierwszej kolejności wskazać, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami w treści nadanej ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2014 r., poz. 970). Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (art. 12 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy). Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (art. 12 ust. 2 ustawy). Z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła zatem nowelizacja art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami poprzez wskazanie, że przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Wcześniej, tj. przed ww. zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Podkreślić należy, że przepis art. 12 ust. 2 powołanej ustawy w znowelizowanym brzmieniu znajduje zastosowanie jedynie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (vide art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Ustawa weszła w życie w dniu 24 sierpnia 2014 r., zaś ww. przepis art. 12 ust. 2 ustawy wszedł w życie w dniu 25 października 2014 r. (art. 15 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Wobec tego, iż przepisy znowelizowanej ustawy mają zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (tj. po dniu 25 października 2014 r.), nie ulega wątpliwości, że w stosunku do skarżącego znowelizowane przepisy mają zastosowanie, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych przez skarżącego został orzeczony po tej dacie, jako że wyrok w tym przedmiocie zapadł w dniu 25.10.2016 r., a uprawomocnił się 03.11. 2016 r. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie zastosowanie winny mieć przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w wersji nadanej ww. ustawą zmieniającą. Na podstawie zatem stanu prawnego obowiązującego po dokonaniu zmiany treści przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami należało ocenić istotę sporu w niniejszej sprawie, tj. czy regulacje te dawały podstawę do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Ustawa o kierujących pojazdami rozróżnia osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy (nie posiadające uprawnień do kierowania pojazdami), od osób, które takie uprawnienia do kierowania pojazdami posiadają i które wnoszą jedynie o zwrot dokumentu prawa jazdy. Do tej ostatniej kategorii należy skarżący, posiadający uprawnienie do kierowania pojazdami kategorii A,B,C,C+E ,T , dlatego też wystąpił on z wnioskiem o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii A,C,C+E ,T. W art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami wymienione zostały okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Jedną z takich okoliczności stanowi wymieniony w pkt 2 tego przepisu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z mocy regulacji art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określoną w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem. Tym samym więc w znowelizowanym stanie prawnym, z wyraźnej woli ustawodawcy, skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy. Do powyższego wniosku prowadzą nie tylko dyrektywy wykładni językowej, ale także i celowościowej. Zarówno bowiem literalna treść przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, jak i ratio legis tej regulacji oraz wyraźna wola prawodawcy zmiany jej treść (w określony sposób interpretowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych), nakazują zdaniem Sądu, rozumieć ten przepis w ten sposób, iż odnosi się on także względem osób, którym zatrzymano prawo jazdy lub cofnięto uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii nie objętej orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych. Rozróżnienie w akcie prawnym instytucji wydania prawa jazdy, zwrotu prawa jazdy i przywrócenia uprawnień w zakresie prawa jazdy, fakt wyraźnego dodania do treści analizowanego przepisu tych dwóch ostatnich instytucji prawnych, nie pozwalają na wyłączenie którejś z nich z konsekwencji objętych przepisem art. 12 ustawy o kierujących pojazdami. Nie ulega wątpliwości, że celem ustawodawcy w ramach przyjętych rozwiązań prawnych było niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Taką osobą jest osoba prowadząca pojazd w stanie nietrzeźwości. Nie sposób przyjąć, aby osoba ta, mając orzeczony sądownie zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, mogła w okresie obowiązania zakazu wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać (niekiedy wręcz większe) zagrożenie w ruchu przez prowadzenie innych pojazdów w stanie nietrzeźwości. Dlatego też nie tylko wykładnia językowa przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, a więc wyraźne rozciągnięcie względem osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, skutków orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na inne kategorie niż objęte zakazem, ale także racje celowościowe omawianych rozwiązań legislacyjnych, wyrażające się w potrzebie zapewnienia bezpieczeństwa w komunikacji, nakazują przyjąć, iż w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami wyrażony został jednoznaczny nakaz niewydawania przez organ administracyjny osobom ubiegającym się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii A,C,C+E prawa jazdy tej kategorii, w czasie trwania orzeczonego sądownie zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B. Dokonane przez organy orzekające ustalenia stanu faktycznego nie budzą zatem wątpliwości i podlegają subsumcji pod normę prawną zawartą w art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Odnosząc się do powołanych przez Skarżącego w skardze wyroków, Sąd wskazuje, iż dotyczą one stanu prawnego z przed nowelizacji ustawy o kierujących pojazdami nie mają znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Godnie z wyrokiem NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14 (LEX nr 1985918) "Jeżeli o wydanie lub zwrot prawa jazdy określonej kategorii zwróci się osoba z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdu w zakresie tej kategorii, to organ będąc związanym art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawie z 2011 r. o kierujących pojazdami jest zobowiązany wydać decyzję odmowną. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie z 2011 r. o kierujących pojazdami. Za taką interpretacją tego przepisu przemawia wykładnia nie tylko językowa, która ma pierwszeństwo przed innymi metodami interpretowania przepisów prawa, bowiem wynika z treści samej normy prawnej, lecz także wykładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić by racjonalny ustawodawca pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi (kat. B) zezwoliłby na prowadzenie pojazdów ciężarowych lub ciężarowych z przyczepą (kat.C iC+E)" (tak też wyroki WSA: w Lublinie z 31.01.2017 r., sygn. akt III SA/Lu 921/16, w Krakowie z 13.12.2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1090/16, w Rzeszowie z 13.09.2016 r., sygn. akt II SA/Rz 548/16). . W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy prawidłowo nie uwzględniły wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. A,C,C+E. Reasumując, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji wyroku.