IV SA/Po 512/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018r. Nr [...] w przedmiocie naliczenia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania M. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i piątką dzieci, nie ma żadnego majątku, a utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 3000 zł. netto miesięcznie, z którego opłaca czynsz (998 zł.), prąd (400 zł.) i gaz (200 zł.). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia swojej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawca wskazał jedynie, że korzysta ze świadczenia wychowawczego na trójkę z piątki dzieci, a żona nie pracuje ponieważ zajmuje się najmłodszym dzieckiem (pozostała czwórka dzieci uczy się). Na potwierdzenie powyższych okoliczności wnioskodawca załączył rachunki za utrzymanie mieszkania, prąd, gaz, telefon oraz zaświadczenie z miejsca pracy o wysokości zarobków. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy przywołując przepisy art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.– dalej "P.p.s.a.") wskazał istotę i przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Referendarz sądowy podkreślił, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne oraz przepisy prawa referendarz przyjął, że wnioskodawca nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył pełnej dokumentacji pozwalającej na ustalenie kondycji finansowej swojej rodziny. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z kont bankowych, kart kredytowych, ani lokat bankowych należących do niego i jego żony, w tym ewentualnie informacji, iż takich nie posiadają. Ponadto wnioskodawca uchylił się od obowiązku przedłożenia zeznania podatkowego za 2017r. (własnego i żony). Powyższe uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, co skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy, gdyż w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Skarżący M. S. w zakreślonym terminie wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wnosząc o pozytywne jego rozpatrzenie. Wskazał jedynie, że przedstawił swoją sytuację finansową oraz prawną, a niektórych rzeczy nie może załatwić w przeciągu 7 dni, ponieważ pracuje i nie jest to z jego winy. Brakujące dokumenty może donieść w późniejszym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą Sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie sprawy z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu. Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że sprzeciw ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma teść art. 199 P.p.s.a. stanowiącego o wyjątkowym charakterze przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy. Wynika z niego, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" w treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., które nakłada na stronę powinność uprawdopodobnienia, a w przypadku wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., wręcz formułuje obowiązek udowodnienia przez stronę obiektywnie zaistniałych przesłanek dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej oraz rodzinnej wnioskodawcy. Oznacza to, że inicjatywa uprawdopodobnienia i dowodzenia w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W przypadku, gdy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy sąd wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń, czy dokumentów źródłowych, to jest korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., II GZ 393/14, orzeczenia.nsa.gov.pl ). W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Wezwanie to zostało wykonane tylko częściowo i to w zakresie korzystnym dla skarżącego. Skarżący nie przedłożył bowiem wszystkich wymaganych dokumentów, jakie można żądać w oparciu o przepis §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015r. 1257). Skarżący także w sprzeciwie nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację finansową zasłaniając się pracą i zbyt krótkim terminem. Tymczasem od dnia doręczenia postanowienia o odmowie prawa pomocy minęło przeszło 30 dni. Z drugiej strony skarżący powinien dysponować poświadczoną kopią ostatniego rocznego zeznania podatkowego jakie złożył w urzędzie skarbowym lub też może je wygenerować z systemu informatycznego, gdy składał zeznanie drogą elektroniczną, zatem nie ma potrzeby zwracania się z wnioskiem do organu o wydanie zaświadczenia o dochodach za poprzedni rok. Podobnie, dysponując elektronicznym rachunkiem bankowym, który jest obecnie powszechnie dostępną usługą bankową, może bezpłatnie wygenerować z systemu wykaz obrotów za dowolny okres czasu i przedstawić w sądzie bez oczekiwania na udostępnienie takich wydruków przez bank, nie ponosząc przy tym żadnych dodatkowych kosztów. Nadto skarżący znając przyczyny odmowy prawa pomocy winien zdawać sobie sprawę, że dalsze uchylenia się od przedstawienia dokumentów, o które był wezwany skutkować może negatywnym rozstrzygnięciem jego sprzeciwu. Mimo to jednak nie złożył żadnych dodatkowych wyjaśnień dotyczących sytuacji finansowej rodziny, ani istotnych dokumentów, o które wystąpił referendarz sądowy w zarządzeniu z dnia 27 czerwca 2018r. Te były natomiast istotne dla oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, celem rozważenia chociażby przyznania prawa pomocy w części. Brak przedstawienia pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania chociażby w części. Tym samym postanowienie referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ocenić należy jako prawidłowe. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela bowiem pogląd, że brak rzeczywistej współpracy wnioskodawcy w zakresie przedstawienia dokumentów i informacji objętych wezwaniem do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, skutkującą odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Sąd ubocznie wskazuje, że skarżący może wystąpić o przyznanie prawa pomocy także na dalszym etapie postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. Zgodnie z art. 260 § 3 P.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.