IV SA/Po 513/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus NSA Paweł Miładowski Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] /-/P. Miładowski /-/J. Stankowski /-/E. Makosz-Frymus IV SA/Po 513/06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozparzeniu odwołania M.K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup materiałów budowlanych (wapna, smoły, papy i cementu) w wysokości 300 zł, utrzymało decyzję w mocy. Pismem z dnia z [...] lipca 2005 r. M.K. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na przygotowanie miejsca zamieszkania na okres zimowy – zakup materiałów budowlanych. Dnia [...] lipca 2005 r. – podczas wywiadu środowiskowego sprecyzował wniosek, stwierdzając, iż wnosi o przyznanie środków na zakup materiałów budowlanych (wapno, smoła, papa, cement). Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Prezydent Miasta P. (Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej), na podstawie art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) odmówił przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup materiałów budowlanych w wysokości 300 zł. W uzasadnieniu organ podał, iż M.K. nie pracuje zawodowo. Jest inwalidą II grupy i utrzymuje się z renty w wysokości 281,29 zł. Zamieszkuje w niewykończonym domu, w którym nie ma prądu, ani wody, natomiast lokator korzysta z butli gazowej i pieca węglowego. Prezydenta Miasta wyjaśnił następnie, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe wynosi 461 zł, a M.K. spełnia warunek dochodowy do otrzymania pomocy. Jednocześnie organ wskazał, że w myśl art. 3 ust, 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin, a rodzaj, forma i rozmiar świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, natomiast potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Skarżący w miesiącach lipcu i sierpniu 2005 r. otrzymał zasiłek okresowy w wysokości 53,91 zł. Osobnymi decyzjami została mu przyznana pomoc celowa na pokrycie kosztów zakupu bielizny osobistej (10 zł), pokrycie kosztów zakupu leków (218 zł), częściowe pokrycie kosztów zakupu gazu (15,09 zł) oraz pomoc w formie jednego gorącego posiłku dziennie, co – w ocenie organu – znacznie wspiera budżet domowy skarżącego. Od decyzji M.K. wniósł odwołanie podając, iż papa na budynku w którym zamieszkuje została położona 6 lat temu i tylko w jednej warstwie. Nie jest ona szczelna. Podniósł, iż powinna być na niej położona druga warstwa. Wyraził przekonanie, iż orzeczenie odmowne zostało wydane de facto z tego powodu, że zwrócił uwagę pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na jego zachowanie. Utrzymując decyzję w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Art. 39 ust. 2 ustawy precyzuje cele, na jakie może być przyznane świadczenie. Możliwość przyznania pomocy w tej formie uzależniona jest jednak od spełnienia przesłanek dochodowych określonych w art. 8 ustawy i zaistnienia jednego z powodów wymienionych w art. 7 ustawy. Organ stwierdził, iż faktyczne dochody M.K. uzasadniają przyznanie zasiłku. Z tego też względu otrzymał on szereg świadczeń z pomocy społecznej. Organ powołał jednak art. 3 ust. 4 ustawy i podał, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem organu pomoc społeczna ma mieć charakter subsydiarny i nie może prowadzić do przeniesienia kosztu całkowitego utrzymania rodzin świadczeniobiorców przez państwo. Od powyższej decyzji M.K. wniósł skargę. Podał, iż nie zgadza się z odmową przyznania zasiłku celowego. Jest inwalidą I grupy, poetą uznanym w środowisku. Odmowa przyznania zasiłku stanowi dla niego zagrożenie życia, a w takim wypadku przyznanie zasiłku jego zdaniem jest obowiązkowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Ustawodawca odstąpił od szczegółowego określenia wysokości zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Art. 39 ust. 1 upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia – zasady ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust 1 ustawy). Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu (art. 3 ust. 3 ustawy). W rozpatrywanej sprawie nie budziło wątpliwości, iż skarżący spełniał kryteria dochodowe osoby samotnie gospodarującej (uzyskiwał dochód poniżej 461 zł). Jednak w ocenie organów potrzeba wsparcia, o jakie występował, nie mieściła się w zakresie niezbędnej potrzeby bytowej, a środki na remont miejsca zamieszkania powinny być uzyskane z wykorzystaniem własnych uprawnień, zasobów i możliwości skarżącego. Dodatkowo organ wskazał, że wniosek M.K. wykracza poza cele pomocy i zakres realizowanych przez niego zadań w tym zakresie. Powyższe wnioski organu nie zostały poprzedzone jednak rzetelną analizą przepisów prawa materialnego oraz wyczerpującym rozważeniem okoliczności sprawy (art. 7 i 77 k.p.a). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż organ powinien w miarę możliwości uwzględniać żądanie wnioskodawcy; jeżeli odmawia uznania wniosku, powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, że załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (wyrok z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, publ. Lex nr 194414). Organy nie wykazały jak wypłata zasiłku celowego M.K. ograniczy możliwości finansowania świadczeń innych osób ubiegających się o pomoc i czy przekracza możliwości pomocy społecznej (mimo, iż tę okoliczność uczyniono zasadniczą przesłanką rozstrzygnięcia). Uzasadnienie decyzji uznaniowej organu powinno precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem zasiłku), jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ uznanie organu wypływające z art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią (por. wyrok z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1553/04, publ. Lex nr 192950). Ponadto, wśród celów na jakie przyznany może być zasiłek celowy, wymieniono m. in. drobne remonty. Mając na względzie, iż podczas wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2005 r. skarżący zgłaszał, iż przez dach przecieka woda, należałoby wnikliwie zbadać, czy naprawa dachu (zakup papy, smoły) nie stanowi niezbędnej potrzeby skarżącego. Zakup materiałów budowlanych nie może być a priori uznawany za wykraczający poza kompetencje organu pomocy – z uwagi na wymienienie "drobnych remontów" wprost w art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe uchybienia, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a postanowił jak w sentencji wyroku. /-/J. Stankowski /-/P. Miładowski /-/E. Makosz-Frymus MZ