IV SA/Po 542/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I. W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni podała, że prowadząc wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego ([...] zł./mc) oraz wynagrodzenia za pracę męża ([...] zł./mc). Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni z uzyskiwanych dochodów opłacana jest energia elektryczna ([...] zł./mc), gaz ([...] zł./mc), podatek od nieruchomości ([...] zł./mc), telewizja cyfrowa ([...] zł./mc), telefon ([...] zł./mc), opał (ok. [...] zł./mc), ubezpieczenie OC gospodarstwa rolnego (ok. [...] zł./mc), dojazd córki do szkoły ([...] zł./mc), KRUS (ok. [...] zł./mc), koszty leczenia (ok. [...] zł./mc), woda i ścieki (ok. [...] zł./mc), śmieci (ok. [...] zł./mc). Opisując swój stan majątkowy wnioskodawczyni ujawniła posiadanie domu o pow. ok. [...] m2 o szacunkowej wartości ok. [...] zł., gruntów rolnych o pow. [...] ha, budynków gospodarskich (stodoły i chlewni), trzody chlewnej (maciora [...] szt., tucznik [...] szt., prosięta [...] szt.), ciągnika rolniczego Ursus C – 330 oraz samochodu osobowego marki Peugeot o wart. ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowo-administracyjnych, gdyż pozostałą kwotę dochodów w całości przeznacza na wyżywienie, ubranie, środki czystości o kosmetyki orz usługi. Zgodnie z oświadczeniem środki z ARMiR w całości przeznaczane są na produkcje rolną. Celem uzupełnienia informacji zawartych we wniosku pismem z dnia 11 lipca 2018r. (doręczonym w dniu 16 lipca 2018r.) wezwano wnioskodawczynię do przesłania wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawczyni i jej męża (prywatnych i związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym), wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu z miejsca pracy męża wnioskodawczyni, kopii decyzji w sprawie opłacanych przez skarżącą podatków lokalnych (podatek od nieruchomości, rolny) za 2018 r. oraz przedłożenia zaświadczenia z właściwej terenowej jednostki ARiMR. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni pismem z dnia 19 lipca 2018r. przedłożyła wyciąg z posiadanego konta bankowego, kserokopię rachunków i faktur związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zaświadczenie o wysokości dochodu męża, decyzję o wysokości podatku rolnego oraz kopie decyzji w sprawie dopłat za 2016 i 2017r. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że mąż nie ma własnego konta bankowego, lokat ani karty kredytowej. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, w świetle okoliczności wskazanych we wniosku, stwierdzić należy, że nie można wnioskodawczyni uznać za osobę, której winno zostać przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca prowadzi bowiem gospodarstwo rolne, z którego jak wynika z przedłożonego wyciągu bankowego uzyskała w okresie styczeń – czerwiec przychód w kwocie [...]zł. Dodatkowo wnioskodawczyni uzyskała dopłaty z ARMiR w kwocie [...]zł. Ponadto mąż wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. netto (vide przesłane zaświadczenie). Uwzględniając zatem fakt, iż stałe deklarowane przez wnioskodawczynię wydatki wynoszą [...] zł., należy stwierdzić że dysponowana przez skarżącą kwota pozwala na opłacenie kosztów związanych z wniesioną skargą, które na obecnym ograniczają się do wpisu w wysokości [...] zł. Końcowo należy podnieść, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga ma dla Sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04- CBOSA). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 - CBOSA). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.