IV SA/Po 545/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 listopada 2015 r. sprawy ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art.2,4,5,6,7,10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz.567) w zw. z art. 17, art.20 ust.3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.), odmówił przyznania R.W. świadczenia w formie zasiłku dla opiekuna na podstawie art.2 ust.2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na M. W. na okres od [...].2013r. do [...].2014r. oraz zasiłku dla opiekuna na podstawie art.2 ust.2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na M.W. na okres od [...].2014r. do [...].2014r. Od tej decyzji odwołał się R. W. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż organ I instancji winien dokonać szczegółowych ustaleń co do sposobu sprawowania opieki nad żoną przez skarżącego, jaka jest konkretnie jego pomoc świadczona na rzecz żony. Decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił przyznania R. W. zasiłku dla opiekuna za okres od [...]07.2013r. do [...].11.2014r. oraz przyznał skarżącemu to świadczenie od [...].12.2014r. do [...].11.2015r. w kwocie 520 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ wskazał, że R. W. decyzją SKO w P. nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną M. W. w oparciu o art.17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Decyzja ta wygasła z mocy prawa na podstawie art.11 ust.3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw z dniem 1 lipca 2013r. Z dniem 15 maja 2014r. weszła w życie ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art.2 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje w kwocie 520 zł za okresy : - od 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego wejście w życie ww ustawy tj. do 14 maja 2014r. wraz z odsetkami; - od 15 maja 2014r. na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony; Jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Dalej organ wskazał, iż w dniu [...].06.2014r. R. W. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę zasiłku dla opiekuna na żonę M. W. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do [...].11.2015r. Na podstawie dokumentów będących w posiadaniu organu oraz przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego w grudniu 2014r. organ ustalił, że wnioskodawca nie sprawował opieki nad żoną w sposób właściwy w okresie od [...].07.2013r. do [...].11.2014r. Opiekę tą sprawowały najstarsze dzieci w wieku 17 i 14 lat oraz raz w tygodniu (wtorki) M. W. korzystała ze specjalistycznych usług opiekuńczych, za które nie ponosiła opłaty. W związku z nadużywaniem alkoholu, wnioskodawca zobowiązany był uczęszczać na terapię odwykową, w której nie uczestniczył regularnie. W jego rodzinie od sierpnia 2013r. prowadzona jest "Niebieska Karta" w związku ze znęcaniem się przez wnioskodawcę nad rodziną. W związku z tym organ odmówił przyznania zasiłku dla opiekuna w okresie od [...].07.2013r. do [...].11.2014r. bowiem wnioskodawca nie sprawował w tym czasie opieki nad żoną, a jego zachowanie w stosunku do niepełnosprawnej było niewłaściwe. Natomiast od grudnia 2014r. nastąpiła znaczna poprawa w opiece nad żoną więc od dnia [...].12.2014r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności M. W.świadczenie został przyznane. W odwołaniu od powyższej decyzji R.W. nie zgodził się z jej treścią domagając się jej uchylenia. Wskazał, że opiekuje się żoną jak może, opieka specjalistyczna jest wtedy kiedy on przebywa na terapii, nadto poza całodobową opieką nad żoną wychowuje jeszcze piątkę dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...], na podstawie art. 1-7 i art.10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że podziela ocenę dokonaną przez organ I instancji. Z akt sprawy wynika, że od lipca 2013r. odwołujący nadużywał alkoholu, nie uczęszczał regularnie na terapię odwykową do czego sam się przyznał, nie wywiązywał się ze swoich obowiązków względem rodziny, wydzielał im jedzenie oraz pieniądze. Często przebywał poza domem wtedy jego żona przebywała pod opieką najstarszych dzieci. W związku z tym organ nie widzi podstaw do przyznania odwołującemu zasiłku dla opiekuna za okres od [...] lipca 2013r. do [...] listopada 2014r., ponieważ w tym okresie opieka ta nie była sprawowana należycie. Natomiast od grudnia 2014r. tj. od miesiąca w którym dzieci skarżącego zostały umieszczone w rodzinie zastępczej nastąpiła znaczna poprawa w opiece nad żoną przez R. W., co potwierdza również wymagająca opieki. Dlatego też tą datę jako początkową należało przyjąć do przyznania prawa do żądanego świadczenia. R.W. w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie. Nadto organ wskazał, że sytuacja w rodzinie skarżącego uległa zmianie od grudnia 2014r. z chwilą umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej, skarżący zaczął należycie sprawować opiekę nad żoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm., dalej jako: "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r. poz. 567). Zgodnie z art.2 ust.1 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art.11 ust.3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz.1548 oraz z 2013r. poz.1557) z dniem 1 lipca 2013r. Ustawa ta weszła w życie z dniem 15 maja 2014r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje (ust.2) : 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Z kolei w świetle przepisu art.17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje : 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn.zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1a). W ust. 5 wskazano przesłanki wyłączające przyznanie przedmiotowego świadczenia. W świetle powołanych przepisów krąg podmiotów, którym przysługuje zasiłek dla opiekuna jest ściśle określony i obejmuje wyłącznie : matkę/ojca, opiekuna faktycznego dziecka oraz inne osoby, ale tylko te, na których ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny (obowiązek dostarczania środków utrzymania) obciąża natomiast wyłącznie krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art.128 k.r.i o.). Istnieje również obowiązek alimentacyjny osób pozostających w stosunku przysposobienia (art.131 k.r.i o.). Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje także quasi obowiązek alimentacyjny małżonków zobowiązując ich do wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny (art.23 i 27 k.r.i.o.), dotyczy to również małżonków będących w separacji (art.130 k.r.i o.). W sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, iż skarżący R.W. miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. Co prawda w aktach administracyjnych brak jest decyzji przyznającej skarżącemu to świadczenie, jednakże wydanie takiego rozstrzygnięcia należy uznać za bezsporne, gdyż wymienione jest zarówno w decyzji organu I i II instancji, jak i okoliczność ta jest niekwestionowana przez strony. Nadto na wezwanie Sądu organ nadesłał decyzję SKO w P. z dnia . października 2012r. nr [...], którą przyznano R.W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną M.W. na okres od dnia [...].04.2012r. do [...].08.2014r. A zatem decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne wygasła z mocy prawa na podstawie art.11 ust.3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw z dniem 1 lipca 2013r. Fakt ten nie był poddawany w wątpliwość w toku kontrolowanego postępowania. W konsekwencji skarżący miał otwartą drogę prawną do uzyskania zasiłku dla opiekuna. Jak wskazuje jednak przytoczony wyżej art.2 ust.2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, konieczne jest w takim przypadku spełnienie wymogów niezbędnych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane do dnia [...] listopada 2015r. W dniu [...] czerwca skarżący złoży wniosek o przyznanie mu zasiłku dla opiekuna. Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2014r. (zaktualizowanego w dniu [...].12.2014r.), od grudnia 2014r. skarżący zaczął sprawować faktyczną opiekę nad chorą żoną. Skoro w ocenie organu całodobową opiekę zaczął sprawować od grudnia 2014 (od momentu umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej) nie oznacza to w ocenie Sądu, że wcześniej tej opieki nie sprawował w ogóle skoro zarówno skarżący, jak i osoba wymagająca opieki oświadczyli, że opiekował się od czerwca. Dlatego też w ocenie Sądu w tym zakresie należy uzupełnić postępowanie dowodowe i rozważyć przyznanie skarżącemu od [...] czerwca 2014r. do [...] listopada 2015r. zasiłku dla opiekuna. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.