IV SA/Po 547/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia odmówić prawa pomocy Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE R. P. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł., skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powyższy wniosek rozstrzygnięty został negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016r., które w wyniku rozpoznania sprzeciwu wniesionego przez skarżącego, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2016r. (zażalenie na w/w postanowienie Sądu zostało odrzucone postanowieniem z dnia 18 października 2016r.). Mając powyższe na uwadze, skarżący po ponownym doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, na urzędowym formularzu złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podał informacje tożsame z informacjami ujawnionymi we wniosku z sierpnia 2016r. W piśmie przewodnim przesłanym wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż jego sytuacja majątkowa się nie zmieniła i nadal nie jest w stanie opłacić kosztów pomocy prawnej. W związku z powyższym, mając na uwadze nie zmienioną sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016r. (utrzymanym w mocy na mocy postanowienia Sądu z dnia 10 stycznia 2017r.), umorzono postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prowadząc dalej postępowanie ponownie doręczno skarżącemu prawomocne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie R. P. wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w którym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, jego jedyny majątek stanowi nieruchomość o pow. [...] ha, a źródłem utrzymania jest stypendium w kwocie [...]zł. Wśród deklarowanych wydatków wnioskodawca wskazał alimenty ([...] zł.) , wyżywienie ([...] – [...] zł.) i opłaty za szkołę ([...] zł.). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że poszukuje zatrudnienia celem uzyskania zarobków na opłacenie podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017r. odrzucił skargę w związku z brakiem uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący wniósł zażalenie na w/w postanowienie wnosząc ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zakresie stanu rodzinnego i majątku wnioskodawca wskazał na okoliczności jak we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wskazał również, że w 2017r. odmówiono mu stypendium socjalnego w związku z czym nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu. Wśród wydatków wnioskodawca wskazał na alimenty jak we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 14 czerwca 2017r. (odebranym w dniu 3 lipca 2017r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy, określenia rodzaju działalności gospodarczej którą prowadził, przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej (ewentualnie o wykreśleniu z ewidencji), oświadczenia czy jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, udokumentowania otrzymywania stypendium socjalnego ze szkoły, udokumentowania na jaką kwotę i u kogo obecnie wnioskodawca jest zadłużony (u osób prywatnych, w banku, instytucjach państwowych), należało przy tym wyjaśnić czy spłaca obecnie zadłużenie (jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie), wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), nadesłania kserokopii zeznania podatkowego za rok 2016 r. i przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 6 lipca 2017r. wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza jest obecnie zawieszona, gdyż nie był w stanie opłacić ZUS Skarżący wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż nie przysługuje mu świadczenie jako byłemu przedsiębiorcy. Ponadto wnioskodawca wskazał na zadłużenie w energetyce i w ZUS, których nie spłaca z powodu braku wolnych środków. Wnioskodawca ujawnił również posiadanie samochodu [...] [...], którego nie eksploatuje z powodu braku środków. Skarżący w załączeniu wskazał na wyciąg z zawieszenia działalności, PIT za 2016r. i wyrok Sądu w sprawie alimentów. Dokumentów tych jednak nie przesłano – stwierdzono również brak tych dokumentów w sprawach o sygn. akt IV SA/Po 71/17 i sygn. akt IV SA/Po 48816, do których pisma przesłano jedną przesyłką pocztową. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżący w niniejszej sprawie już występował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań skarżącego w tym zakresie wypowiadał się dwukrotnie referendarz sądowy (k. 34-38 i 80 - 82 akt sąd.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (k. 47 – 52 i 89 - 93 akt sąd.). Powodem pierwszych ze wskazanych wyżej rozstrzygnięć był brak wykazania w sposób niewątpliwy o zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu kolejnych rozstrzygnięć w zakresie prawa pomocy wskazano na okoliczność tożsamej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy, co uzasadniało umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że rozpoznając kolejne złożone przez skarżącego wnioski o przyznanie prawa pomocy, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy ich rozpoznawaniu przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia 14 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia stosownych dokumentów. Na podstawie przesłanych dokumentów i udzielonych wyjaśnień nie można jednak zdaniem orzekającego w sprawie referendarza jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca wyjaśnił wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swoją sytuację finansową i majątkową. Udzielone przez skarżącego wyjaśnienia są również ze sobą sprzeczne. Jak wynika bowiem z rozpoznawanych obecnie wniosków nie ma on żadnego dochodu a działalność gospodarcza jest zawieszona. W formularzu wniosku z dnia 24 marca 2017r. skarżący podaje utrzymuje się ze stypendium w kwocie [...]zł., z którego opłaca alimenty w kwocie [...]zł. wyżywienie ([...] – [...] zł.) i szkołę ([...] zł.). W kolejnym wniosku sygnalizuje jednak brak dochodu, brak stypendium a wśród opłacanych zobowiązań wskazuje alimenty. Na podstawie tychże wyjaśnień nie sposób jednak ustalić skąd wnioskodawca czerpie środki na opłacenie bieżących kosztów utrzymania jak i alimentów na syna. Źródeł finansowania bieżącego utrzymania, w tym deklarowanych wydatków związanych z wyżywieniem nie sposób ustalić również na podstawie udzielonych informacji. Skarżący podał bowiem, że nie ma konta bankowego i nie prowadzi już działalności gospodarczej, która została zawieszona. W tym miejscu wskazać należy, iż wnioskodawca wbrew wezwaniu nie wykazał zadłużenia w ZUS jak i opóźnień w opłatach za energię elektryczną, na które się powoływał w trakcie całego postępowania i które podtrzymano w piśmie z dnia 6 lipca 2017r. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonych formularzach oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są również mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy. Z tych względów, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.