IV SA/Po 547/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia odmówić prawa pomocy R. P. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł., skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powyższy wniosek rozstrzygnięty został negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016r., które w wyniku rozpoznania sprzeciwu wniesionego przez skarżącego, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2016r. (zażalenie na w/w postanowienie Sądu zostało odrzucone postanowieniem z dnia 18 października 2016r.). Mając powyższe na uwadze, skarżący po ponownym doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, na urzędowym formularzu złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podał informacje tożsame z informacjami ujawnionymi we wniosku z sierpnia 2016r. W piśmie przewodnim przesłanym wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż jego sytuacja majątkowa się nie zmieniła i nadal nie jest w stanie opłacić kosztów pomocy prawnej. W związku z powyższym, mając na uwadze nie zmienioną sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016r. (utrzymanym w mocy na mocy postanowienia Sądu z dnia 10 stycznia 2017r.), umorzono postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prowadząc dalej postępowanie ponownie doręczno skarżącemu prawomocne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie R. P. wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w którym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, jego jedyny majątek stanowi nieruchomość o pow. [...] ha, a źródłem utrzymania jest stypendium w kwocie [...]zł. Wśród deklarowanych wydatków wnioskodawca wskazał alimenty ([...] zł.) , wyżywienie ([...] – [...] zł.) i opłaty za szkołę ([...] zł.). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że poszukuje zatrudnienia celem uzyskania zarobków na opłacenie podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017r. odrzucił skargę w związku z brakiem uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący wniósł zażalenie na w/w postanowienie wnosząc ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zakresie stanu rodzinnego i majątku wnioskodawca wskazał na okoliczności jak we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wskazał również, że w 2017r. odmówiono mu stypendium socjalnego w związku z czym nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu. Wśród wydatków wnioskodawca wskazał na alimenty jak we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając powyższy wniosek postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2017r. (utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu z dnia 5 września 2017r.) ponownie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powodem negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia był fakt, iż skarżący pomimo wezwania nie udokumentował swej sytuacji finansowej i nie wykazał w wiarygodny sposób, iż jego sytuacja ulegała pogorszeniu i uzasadnia przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Prowadząc dalej postępowanie zarządzeniem z dnia 6 września 2017r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 18 kwietnia 2017r. R. P. w odpowiedzi na powyższe wezwanie złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie ma żadnego majątku i ma zadłużenie w ZUS. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżący w niniejszej sprawie już występował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań skarżącego w tym zakresie wypowiadał się dwukrotnie referendarz sądowy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Powodem wydanych rozstrzygnięć był brak wykazania w sposób niewątpliwy o zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz powoływanie się na tożsame argumenty, co przy nie zmienionej sytuacji finansowej i majątkowej uzasadniało umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Tym niemniej podkreślić należy, że złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy, ale bez wykonania wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skierowanego do strony przy wcześniej rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy, ma ten skutek, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej Wnioskodawcy. Skoro strona postępowania, wbrew swoim obowiązkom prawnym, nie wykonuje wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, to brak jest ustaleń faktycznych objętych orzeczeniem sądowym, które mogłyby stanowić tło dla weryfikacji twierdzeń o pogorszeniu się sytuacji majątkowej strony postępowania. W takiej sytuacji ponowne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku Sądu w zakresie przesłania Skarżącemu formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, co skutkuje także tym, że nie ma podstaw do ponownego uruchamiania trybu z art. 255 P.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżący składał w ramach niniejszej sprawy wnioski o przyznanie prawa pomocy przestawiając informacje, które uniemożliwiały ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Informacje złożone do wniosku rozpoznanego postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017r. nie pozwoliły również na ustalenie skąd wnioskodawca czerpie środki na opłacenie bieżących kosztów utrzymania jak i alimentów na syna. Skarżący podał bowiem, że nie ma konta bankowego i nie prowadzi działalności gospodarczej, która została zawieszona. W tym miejscu wskazać należy, iż wnioskodawca wbrew wezwaniu nie wykazał zadłużenia w ZUS (na które powołuje się również w obecnie rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy) jak i opóźnień w opłatach za energię elektryczną, na które się powoływał w trakcie całego postępowania. Analogiczna sytuacja co braku złożenia wiarygodnych informacji co do źródła utrzymania występuje w ramach niniejszego postępowania. Skarżący nadal nie ujawnia bowiem źródła własnego dochodu. W kontekście składanych we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa procy informacjach o zawieszeniu i wykreśleniu z rejestru działalności gospodarczej wskazać należy, że z ogólnie dostępnych informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, które znane są orzekającemu w sprawie referendarzowi z urzędu, skarżący w dniu 26 stycznia 2017r. zarejestrował firmę działającą pod nazwą [...] Sp. z o.o., której jest jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu. Przedmiotem działalności tejże spółki jest m.in. produkcja narzędzi, obróbka mechaniczna elementów metalowych, wykonywani instalacji elektrycznych, wykonywanie pozostałych robót budowlanych wykończeniowych, sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli i ruchome placówki gastronomiczne. Faktu rejestracji tego podmiotu i uzyskiwania z niego dochodu wnioskodawca w żaden sposób nie ujawnił. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym formularzu są również mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy. Z tych względów, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.