IV SA/Po 547/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 547/16 w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 18 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...]wniósł skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 18 maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł., skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powyższy wniosek rozstrzygnięty został negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016r., które w wyniku rozpoznania sprzeciwu wniesionego przez skarżącego, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2016r. (zażalenie na w/w postanowienie Sądu zostało odrzucone postanowieniem z dnia 18 października 2016r.). Mając powyższe na uwadze, skarżący po ponownym doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, na urzędowym formularzu złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podał informacje tożsame z informacjami ujawnionymi we wniosku z sierpnia 2016r. W piśmie przewodnim przesłanym wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż jego sytuacja majątkowa się nie zmieniła i nadal nie jest w stanie opłacić kosztów pomocy prawnej. W związku z powyższym, mając na uwadze nie zmienioną sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016r. (utrzymanym w mocy na mocy postanowienia Sądu z dnia 10 stycznia 2017r.), umorzono postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prowadząc dalej postępowanie ponownie doręczono skarżącemu prawomocne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie [...]wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w którym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, jego jedyny majątek stanowi nieruchomość o pow. 0,18 ha, a źródłem utrzymania jest stypendium w kwocie 1000 zł. Wśród deklarowanych wydatków wnioskodawca wskazał alimenty (500 zł.), wyżywienie (200 – 500 zł.) i opłaty za szkołę (400 zł.). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że poszukuje zatrudnienia celem uzyskania zarobków na opłacenie podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017r. odrzucił skargę w związku z brakiem uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący wniósł zażalenie na w/w postanowienie wnosząc ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zakresie stanu rodzinnego i majątku wnioskodawca wskazał na okoliczności jak we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wskazał również, że w 2017r. odmówiono mu stypendium socjalnego w związku z czym nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu. Wśród wydatków wnioskodawca wskazał na alimenty jak we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 14 czerwca 2017r. (odebranym w dniu 3 lipca 2017r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy, określenia rodzaju działalności gospodarczej którą prowadził, przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej (ewentualnie o wykreśleniu z ewidencji), oświadczenia czy jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, udokumentowania otrzymywania stypendium socjalnego ze szkoły, udokumentowania na jaką kwotę i u kogo obecnie wnioskodawca jest zadłużony (u osób prywatnych, w banku, instytucjach państwowych), należało przy tym wyjaśnić czy spłaca obecnie zadłużenie (jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie), wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), nadesłania kserokopii zeznania podatkowego za rok 2016 r. i przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 6 lipca 2017r. wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza jest obecnie zawieszona, gdyż nie był w stanie opłacić ZUS Skarżący wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż nie przysługuje mu świadczenie jako byłemu przedsiębiorcy. Ponadto wnioskodawca wskazał na zadłużenie w energetyce i w ZUS, których nie spłaca z powodu braku wolnych środków. Wnioskodawca ujawnił również posiadanie samochodu [...] z 1997r, którego nie eksploatuje z powodu braku środków. Skarżący w załączeniu wskazał na wyciąg z zawieszenia działalności, PIT za 2016r. i wyrok Sądu w sprawie alimentów. Dokumentów tych jednak nie przesłano – stwierdzono również brak tych dokumentów w sprawach o sygn. akt IV SA/Po 71/17 i sygn. akt IV SA/Po 48816, do których pisma przesłano jedną przesyłką pocztową. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017 r. (utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu z dnia 5 września 2017r.) ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powodem negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia był fakt, iż skarżący pomimo wezwania nie udokumentował swej sytuacji finansowej i nie wykazał w wiarygodny sposób, iż jego sytuacja ulegała pogorszeniu i uzasadnia przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Prowadząc dalej postępowanie zarządzeniem z dnia 6 września 2017r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 18 kwietnia 2017r. [...] w odpowiedzi na powyższe wezwanie złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie ma żadnego majątku i ma zadłużenie w ZUS. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący pismem z dnia 2 grudnia 2017 r. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając że sprawa nie została dostatecznie zbadana, gdyż nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie wydatków związanych z wpisem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący w niniejszej sprawie już występował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań skarżącego w tym zakresie wypowiadał się czterokrotnie referendarz sądowy (k. 34-38, 80 - 82, 138-143, 188-193 akt sąd.) i trzykrotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (k. 47 – 52 i 89 - 93, 152-158 akt sąd.). Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy słusznie wskazał, że rozpoznając kolejne złożone przez skarżącego wnioski o przyznanie prawa pomocy, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy ich rozpoznawaniu przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy słusznie wskazał, iż skarżący składał w ramach niniejszej sprawy wnioski o przyznanie prawa pomocy przestawiając informacje, które uniemożliwiały ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Informacje złożone do wniosku rozpoznanego postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017r. nie pozwoliły również na ustalenie skąd wnioskodawca czerpie środki na opłacenie bieżących kosztów utrzymania jak i alimentów na syna. Skarżący podał bowiem, że nie ma konta bankowego i nie prowadzi działalności gospodarczej, która została zawieszona. W tym miejscu wskazać należy, iż wnioskodawca wbrew wezwaniu nie wykazał zadłużenia w ZUS (na które powołuje się również w obecnie rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy) jak i opóźnień w opłatach za energię elektryczną, na które się powoływał w trakcie całego postępowania. Analogiczna sytuacja co braku złożenia wiarygodnych informacji co do źródła utrzymania występuje w ramach niniejszego postępowania. Skarżący nadal nie ujawnia bowiem źródła własnego dochodu. W kontekście składanych we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa procy informacjach o zawieszeniu i wykreśleniu z rejestru działalności gospodarczej wskazać należy, że z ogólnie dostępnych informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, które znane są orzekającemu w sprawie referendarzowi z urzędu, skarżący w dniu 26 stycznia 2017r. zarejestrował firmę działającą pod nazwą [...] Sp. z o.o., której jest jedynym wspólnikiem i prezesem zarządu. Przedmiotem działalności tejże spółki jest m.in. produkcja narzędzi, obróbka mechaniczna elementów metalowych, wykonywani instalacji elektrycznych, wykonywanie pozostałych robót budowlanych wykończeniowych, sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli i ruchome placówki gastronomiczne. Faktu rejestracji tego podmiotu i uzyskiwania z niego dochodu wnioskodawca w żaden sposób nie ujawnił. Sąd wskazuje, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonych formularzach oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są również mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy. Skarżący do sprzeciwu nie dołączył żadnych nowych dokumentów, uzasadniających konieczność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Argumentacja wskazana w sprzeciwie nie wskazuje na pojawienie się w sytuacji skarżącego nowych okoliczności. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.