IV SA/Po 566/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant ref. staż. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 października 2017 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Burmistrz O. na podstawie art. 5 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz.195; zwanej dalej "u.p.p.w.d.") przyznał A. W. (zwanej dalej również "skarżącą") świadczenie wychowawcze na dziecko: P. W. na okres od [...] sierpnia 2016 r. do [...] września 2017 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że przy ustalaniu uprawnienia do świadczenia wychowawczego na okres od kwietnia do lipca 2016 r. przyjął, iż w skład rodziny wchodzi skarżąca, Z. W. oraz syn P. W.. Łączny miesięczny dochód rodziny za 2014 r. wynosi [...] zł, co stanowi kwotę [...]zł na osobę w rodzinie. Na dochód ten składa się renta skarżącej oraz renta Z. W.. Dochód ten przekracza kryterium ustawowe (800 zł na osobę w rodzinie) o kwotę [...]zł na osobę w rodzinie. Natomiast przy ustalaniu uprawnienia do świadczenia od sierpnia 2016 r. do września 2017 r. organ przyjął, że w skład rodziny wchodzi skarżąca oraz jej syn P. W.. Miesięczny dochód za 2014 r. wynosi [...] zł, co stanowi kwotę [...]zł na osobę w rodzinie. Na dochód ten składa się tylko renta skarżącej. Dochód ten nie przekracza kryterium ustawowego [...] zł na osobę w rodzinie. Z uwagi na przekroczenie kryterium ustawowego od kwietnia do lipca 2016 r. zadaniem organu I instancji brak było podstaw do przyznania świadczenia wychowawczego. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje na pierwsze dziecko w rodzinie od sierpnia 2016 r. do września 2017 r. W odwołaniu A. W. zaskarżyła decyzję organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego za okres od kwietnia do lipca 2016 r. Stwierdziła, że organ nieprecyzyjnie obliczył dochód rodziny bowiem w 2014 r. jej renta wynosiła [...] zł, a renta męża ok. [...] zł (łącznie z alimentami), co daje razem niecałe [...] zł, a nie [...] zł jak stwierdził organ I instancji. Przyznała, że w 2014 r. jej mąż zyskał dodatkowy dochód, jednak zwróciła organowi uwagę, iż było to jednorazowe odszkodowanie wypłacone przez ZUS z powodu wypadku w pracy i wliczanie tego dochodu do renty jest wadliwe. Natomiast wliczanie tego odszkodowania do dochodu za 2014 r. jest poprawne, jednak skarżąca wyraziła wątpliwości, czy powinien on zostać uwzględniony przy ustalaniu kryterium dochodowego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 23; zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 2 pkt 1, 2, 4, 13, art. 4, art. 5 ust. 1-3, art. 48 ust. 1 i art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że przepisy u.p.p.w.d. zawiera definicję dochodu rodziny, którym jest suma dochodów członków rodziny oraz definicję dochodu członka rodziny, którym jest przeciętny miesięczny dochód rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego z zastrzeżeniem art. 7 ust 1-3 u.p.p.w.d. Definiując pojęcie dochodu ustawa odsyła do pojęcia dochodu w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014, a prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Kolegium wskazało, że w okresie od kwietnia 2016 r. do lipca 2016 r. w skład rodziny zaliczali się A. W. jej mąż Z. oraz syn P. . W okresie tym dochód rodziny w roku bazowym 2014 wyniósł [...] zł netto tj. miesięcznie [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodziny dało kwotę. [...] zł. Następnie prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w P. sygn. akt. XVIII C [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. orzeczono separację małżeństwa A. W. i Z. W.. Według przepisu art. 2 pkt 13 ustawy, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu uznana jest za osobę samotnie wychowującą dziecko. Oznacza to, iż w obecnej sytuacji skarżącej ustalając skład rodziny organ I instancji winien uwzględnić: A. W. oraz jej syna P. . W tych okolicznościach organ ponownie przeliczył dochód rodziny i ustalił, że po zmianie składu rodziny, wnioskująca nie przekracza kryterium dochodowego. Kolegium oceniło, iż początkowy termin ustalenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego został prawidłowo określony przez organ I instancji. Skarżąca dopiero po uznaniu jej za samotnie wychowującą dziecko spełnia przesłankę kryterium dochodowego rodziny. Wcześniej wraz z dochodami męża przekraczała ustawowe kryterium. Zdaniem Kolegium kwota otrzymanego odszkodowania prawidłowo została uwzględniona jako dochód. Mieści się on w kategorii przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust 1 ustawy z dnia 21 lipca 1992 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zatem nie może być pominięty w sprawie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. W. stwierdziła, że redukcja ubóstwa wśród najmłodszych i pomoc w wychowywaniu dzieci, będące założeniem ustawodawcy powinny zostać wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Stwierdziła, że otrzymanego przez męża odszkodowania za wypadek w pracy "nie widziała na oczy". Zaznaczyła, że w poprzednio wydanych decyzjach uznawano ją za matkę samotnie wychowująca dziecko pomimo, iż separacja nie była wówczas prawnie usankcjonowana w postaci prawomocnego wyroku sądu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 4 października 2017 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej podniósł, iż w przypadku przedmiotowego świadczenia za dochód uznaje się dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem w przepisach obowiązującego prawa, w tym w szczególności w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie ma mowy o tym, że jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy jest dochodem. Co do zasady odszkodowanie nie stanowi przysporzenia majątkowego poszkodowanego, albowiem po jego otrzymaniu stan majątkowy poszkodowanego nie wzrósł, gdyż wcześniejsza szkoda spowodowała uszczuplenie jego majątku. Odszkodowanie zaś spowodowało doprowadzenie co najwyżej do takiej samej wartości stanu majątkowego poszkodowanego, jaki on posiadał przed zdarzeniem. Ponadto zgodnie z przepisami art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwolnione od opodatkowania są kwoty otrzymanych odszkodowań, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Wprawdzie ten sam przepis przewiduje 7 rodzajów odszkodowań wyłączonych ze zwolnienia, ale jednorazowe odszkodowanie nie zalicza się do żadnego z nich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1). Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jak wynika z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. pod pojęcie dochodu oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. przez dochód członka rodziny rozumie się przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od kwietnia 2016 r. do lipca 2016 r., rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014, co wynika z art. 48 ust. 2 u.p.p.w.d. W zakresie pojęcia dochodu ustawodawca odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych za dochód przyjmuje się między innymi przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do sposobu wyliczenia dochodu, w składzie rodziny istniejącym przed wydaniem wyroku orzekającego separację A. W. i Z. W.. Prawidłowo wydana decyzja w przedmiocie świadczenia wychowawczego powinna zawierać informacje dotyczące dochodu uwzględnionego przez organy, a następnie odliczonych od niego wskazanych w wyżej powołanym przepisie składników. Kwoty te powinny z kolei wynikać z przedłożonych przez skarżącą dokumentów, bądź uzyskanych dokumentów przez organ w ramach wszechstronnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Organ powinien przy tym wyraźnie wskazać, jakie wielkości wziął pod uwagę i z jakich dokumentów kwoty te wynikały. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie czyni zadość powyższym wymogom. Wydanego przez organ rozstrzygnięcia nie uzasadnia zebrany materiał dowodowy, a nasuwających się wątpliwości nie usuwa sporządzone do niej uzasadnienie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji opiera się na dokonaniu prostego rachunku podzielenia miesięcznego dochodu uzyskanego przez rodzinę skarżącej w 2014 r. przez ilość członków rodziny skarżącej. Dane przyjęte przez organ w tym rachunku nie wynikają jednak bezpośrednio z przedłożonych dokumentów, a są jedynie końcowym efektem dokonanych przez organ rachunków, które z uwagi na brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji nie poddają się kontroli Sądu. Otrzymane przez organ wielkości nie wynikają ani z dołączonych przez skarżącą dokumentów zawierających informacje dotyczące dochodu oraz uiszczonych składek. Działania rachunkowe organu opierały się na wskazaniu kwoty dochodu otrzymanego w 2014 r., podzielenia jej przez 12 miesięcy a następnie podzielonego przez 3 członków rodziny. Kwoty wskazane w uzasadnieniu decyzji nie znajdują jednak potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, a opierają się jedynie na zestawieniu przygotowanym przez pracownika organu I instancji. Z akt nie wynika na jakiej podstawie organ ustalił kwoty stanowiące dochód każdego z członka rodziny. Nie sposób ustalić również źródła dochodu uzyskanego przez rodzinę skarżącej. Przede wszystkim Kolegium nie ustaliło jakiego rodzaju odszkodowanie uzyskał mąż skarżącej, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny, czy prawidłowo zostało ono doliczone do dochodu rodziny. Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie dla wyniku rozpoznawanej sprawy, że przekroczenie kryterium dochodowego było bezpośrednią przyczyną nieprzyznania świadczenia za sporny okres. Nie odniesienie się przez Kolegium do całości materiału dowodowego oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie do jego rozpatrzenia. Tylko na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej może ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ponownie rozpatrując sprawę obowiązkiem Kolegium będzie wiarygodne ustalenie wysokości oraz źródeł środków finansowych uzyskanych przez rodzinę skarżącej w roku kalendarzowym 2014. Ponadto wyjaśnienia wymagać będzie charakter uzyskanego przez męża skarżącej odszkodowania, a następnie rozważenie czy kwota ta może zostać uznana za dochód w rozumieniu art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Z powyżej wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.