IV SA/Po 573/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] marca 2015r., nr [...] Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Tarnówce, działając z upoważnienia Wójta ( dalej organ) odmówił J.W. (dalej odwołująca lub skarżąca) przyznania zasiłku stałego, z powodu nabycia przez nią prawa do emerytury od dnia [...] lutego 2015r. Jako podstawę prawną organ powołał art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013r., poz. 267 - dalej kpa), art. 37 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. 2015r., poz. 163 dalej ups), rozporządzenie RM z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. 2012r., poz.823). W uzasadnieniu organ podał, że J. W. wnioskiem z dnia [...] marca 2015r. zwróciła się o przyznanie jej zasiłku stałego na podstawie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia [...].12.2016r., matomiast decyzją ZUS z dnia [...].03.2015r. nabyła ona prawo do emerytury od dnia [...] lutego 2015r.w wysokości [...] zł. Odmowa następuje w związku ze zbiegiem świadczenia z pomocy społecznej i prawa do emerytury w myśl art. 37 ust 4 ups. Odwołanie od tej decyzji wniosła J. W. podnosząc, że kwota przyznanej emerytury jest niższa od zasiłku stałego, który otrzymywała do lutego 2015r. i konieczne jest ponowne rozpatrzenie jej sprawy zgodnie z literą prawa. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile (dalej SKO lub organ II instancji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 156§ 1 pkt 2 kpa oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i art. 99 ups uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji. SKO przytoczyło w uzasadnieniu powołane przepisy kpa i ustawy o pomocy społecznej a także art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013r., poz 1440 - dalej ustawa o emeryturach), zgodnie z którym zasiłek stały wypłacony na podstawie przepisów o pomocy społecznej podlega potrąceniu ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie za okres, za który przyznano emeryturę lub rentę. Zdaniem organu II instancji w ustawie o pomocy społecznej nie ma podstawy prawnej do wydania negatywnej decyzji w sytuacji zbiegu uprawnień do emerytury i zasiłku stałego. W ocenie SKO, skoro w przepisie art. 37 ust. 4 ups nie zostały wymienione świadczenia emerytalne i rentowe, a w art. 99 ups nie stanowi się wprost o zakazie łączenia zasiłku stałego i okresowego z rentą i emeryturą i przepisy te nie mogą stanowić podstawy do wydania decyzji odmawiającej prawa do zasiłku stałego - to zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Z tego powodu należało ją uchylić a postępowanie w sprawie umorzyć. Skargę na tę decyzję wniosła J. W. Podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej; dotychczas otrzymywała zasiłek stały, a obecnie otrzymywana emerytura jest niższa od zasiłku. GOPS w Tarnówce pomaga jej w bieżących potrzebach ale skoro art. 37 ust. 4 ustawy nie wymienia emerytury to zasiłek stały jej się należy. Podkreśliła, że chciałaby tylko kwotę różnicy w wysokości zasiłku stałego i emerytury. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów niż w niej podniesione. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO, należy stwierdzić, że decyzja ta, o ile umarza postępowanie, nie może się ostać. W tym konkretnym przypadku – zbiegu świadczeń z tytułu zasiłku stałego oraz prawa do renty – zastosowanie znajdują szczególne unormowania zawarte w przepisach art. 99 ups oraz art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych W świetle tego ostatniego przepisu zasiłek stały wypłacony na podstawie przepisów o pomocy społecznej podlega potrąceniu ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie za okres, za który przyznano emeryturę lub rentę. Regulację tę dopełnia art. 99 ust. 1 ups, w myśl którego osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za jaki wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Należy zauważyć, że opisane wyżej czynności potrącenia bądź pomniejszenia świadczenia mają ustawowo określoną podstawę prawną, a więc z mocy samego prawa właściwe organy mają obowiązek ich dokonania, o ile spełnione są ustawowe przesłanki. Ustawodawca nie przewidział przy tym, aby tego rodzaju potrącenie następowało na podstawie decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 11.03.2011 r., I OSK 1942/10, CBOSA). Zatem, w ocenie Sądu, ani organy rentowe, ani organy pomocy społecznej nie zostały zobligowane do wydawania w tym zakresie odrębnego aktu administracyjnego. Wynika z tego, że zasiłek stały, który, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek winien być przyznany i jest wyjątkiem jeżeli chodzi o pomoc społeczną, która przyznawana jest w granicach uznania administracyjnego. Czynność potrącenia lub pomniejszenia świadczenia z emerytury lub renty, jak już była o tym mowa mają ustawową podstawę prawną i ma zastosowanie w przypadku, gdy łączona jest wypłata emerytury lub renty ze świadczeniem społecznym (zasiłkiem stałym). Ten obowiązek jest konsekwencją zasady pomocniczości, w świetle której świadczenia z pomocy społecznej nie powinny wyprzedzać świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ustawodawca wykluczył możliwość łączenia renty lub emerytury z zasiłkiem stałym i okresowym z pomocy społecznej ( nie oznacza to, że dana osoba nie może otrzymać innego zasiłku np. celowego). Zgodnie z art. 37 ust. 4 ups w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych, na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje. Jest to wyliczenie w jakich przypadkach zasiłek stały nie przysługuje - wyliczenie ścisłe. Nie ma mowy w tym przepisie o zbiegu prawa do emerytury i zasiłku stałego. Tym samym, jak się wydaje, zbieg tych żądań wymaga wydania decyzji merytorycznej Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę wszystkie okoliczności podnoszone zarówno przez stronę, jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem (por. wyrok w sprawie II GSK 1102/10). Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, iż organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, iż brak jest podstawy prawnej do przyznania zasiłku stałego w sytuacji pobierania przez skarżącą emerytury. Zdaniem Sądu istniała podstawa do merytorycznego rozpoznania wniosku strony o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego. Brak więc było podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego i z tego względu orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ppsa. Ponownie rozpatrując sprawę organ rozważy czy postępowanie było bezprzedmiotowe i weźmie pod uwagę rozważania zawarte powyżej.