IV SA/Po 573/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 573/18 w sprawie ze skargi na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] wraz z [...] wniosła skargę na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki. [...] wniosła również o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym wskazała, że prowadzi gospodarstwo wraz z mężem i dwójką dzieci, a źródłem ich utrzymania jest renta wnioskodawczyni (1082,80 zł.), dochód z działalności gospodarczej męża (ok. 2500 – 3000 zł), oraz świadczenie 500+ (2x500 zł). W zestawieniu wydatków przedstawionym w formularzu wniosku wnioskodawczyni poinformowała, że miesięcznie ponosi wydatki na mieszkanie (w tym prąd 1100 zł, wodę 500 zł i opał 1000 zł) opłacane w wspólnie rodzicami, kredyty (800 zł), telefon (250 zł), podatek od nieruchomości (818 zł/rok), leczenie (200 zł.) leki (200 zł), ubrania (ok. 200 zł) wyżywienie (1000 zł) i polisę ubezpieczeniową pojazdu (600 zł). Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni jej jedyny majątek stanowi samochód [...] rok prod. 2001r. używany przez męża do działalności gospodarczej. Do wniosku załączono kopię decyzji w przedmiocie podatku od nieruchomości, faktury za telefony komórkowe, prąd, wodę, decyzję w przedmiocie ustalenia renty, oraz kartę informacyjną z leczenia szpitalnego. W odpowiedzi na wezwanie sądu wnioskodawczyni przesłała również kopie wyciągów konta bankowego własnego i męża, książki przychodów i rozchodów z działalności męża za okres styczeń – czerwiec 2018r., PIT 2018r., harmonogram spłaty kredytu, wyciągi z karty kredytowej oraz wyciąg z konta oszczędnościowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2018 r. odmówił skarżącej prawa pomocy. Skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd nie uwzględnił w swoich wyliczeniach, iż dochody rodziny skarżącej są zmienne i wahają się w zależności od możliwości zarobkowych męża skarżącej. Wskazała na swój stan zdrowia, który uniemożliwia jej pracę zarobkową. Wskazała również na niepełnosprawność swojego syna, wydatki związane z pójściem córki do szkoły. Podkreśliła, że oszczędności wydają na opłacenie zobowiązań publicznoprawnych męża skarżącej (podatki, ZUS). Wskazała również, że nie zgadza się z twierdzeniem, że konieczność spłaty kredytu bankowego nie wpływa na kondycję finansową rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy słusznie wskazał, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Po dokonaniu analizy przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, Sąd uznał iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie pozwala na uznanie, iż znajdują się ona w szczególnie trudnej sytuacji, oraz aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jak wynika bowiem z przedłożonych dokumentów wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci i utrzymuje się z dochodów ze świadczenia rentowego (1082,80 zł), dochodu z działalności gospodarczej męża (ok. 2500 – 3000 zł netto) oraz świadczenia 500 + wypłacanego na dwójkę dzieci co daje łączną kwotę ok. 4500 zł miesięcznie. Z powyższej kwoty opłacane są stałe wydatki, które przy uwzględnieniu wspólnego opłacania z rodzicami kosztów utrzymania domu, wynoszą dla wnioskodawczyni ok. 4000 zł. Zestawienie tychże kwot powoduje, iż nie można uznać skarżącej za osobę nie będącą w stanie zgromadzić środków na opłacenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu sądowego wynoszącego 500 zł. Oceniając możliwość opłacenia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych nie można pominąć również tego, iż jak wynika z wyciągu z konta oszczędnościowego na dzień 30.06.2018r. dysponowała ona kwotą oszczędności 1104,86 zł., która pozwala na opłacenie kosztów sądowych. Sąd podkreśla, że posiadanie stałych dochodów zasadniczo wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11, LEX nr 786724). W takiej sytuacji nie znajduje się wnioskodawczyni. W rezultacie należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach swojego utrzymania. W rezultacie niezasadny pozostaje jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazuje, że wbrew twierdzeniom skarżącej referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał, że konieczność spłaty kredytu bankowego nie wpływa na kondycję finansową rodziny. Wskazał jedynie, że co do zasady spłacanie kredytu bankowego nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 28.06.2005r. sygn. akt II GZ 56/05 ). Na marginesie Sąd wskazuje, że wskazane przez skarżącą zobowiązania męża (podatki, ZUS) są w istocie zobowiązaniami publicznoprawnymi, jednak są one związane z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej na własny rachunek i na własne ryzyko. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.