IV SA/Po 578/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2010r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty P z [...] lipca 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej K.S. kwotę [...] złotych ([...] ) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Na wniosek A.L. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. na os. [...], stanowiącej część działki nr [...]o pow. 22655 m2. W toku postępowania wnioskodawczyni zmarła, a w jej miejsce o zwrot nieruchomości wystąpiły K.S. i D.L.L. Starosta Poznański po przekazaniu mu jako organowi właściwemu do załatwienia przedmiotowej sprawy na mocy postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...].11.2004r. nr [...], decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. znak [...] działając na podstawie art. 104 §2 w zw. z art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) orzekł o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości położonej w Poznaniu na osiedlu [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy [...], część działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta Poznania. W trakcie postępowania Starosta Poznański ustalił, iż Skarb Państwa decyzją wywłaszczeniową z dnia [...].11.1986r. nr [...] w trybie art. 2 ust. 2, art. 50 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 51 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 62, art. 65 ust. 1, art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. nr 22, poz. 999 ze zm.) nabył prawo własności nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. K. o oznaczeniu geodezyjnym: obręb P. arkusz mapy [...], działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], zapisaną w księdze wieczystej kw nr [...], stanowiącą własność Z.L. Ponadto Skarb Państwa decyzją wywłaszczeniową z dnia [...].11.1986r. nr [...] nabył prawo własności nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. K. o oznaczeniu geodezyjnym: obręb P. arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisaną w księdze wieczystej kw nr [...], stanowiącą własność A.L. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu Wydział III Cywilny z dnia [...].12.1987r. sygn. akt III Ns. [...] spadek po zmarłym w dniu [...].09.1987r. Z.L. nabyła w całości żona – A.L, która zmarła w dniu [...].04.2002r. Spadek po zmarłej A.L. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu Wydział II Cywilny z dnia [...].06.2005r. sygn. akt II Ns. [...] nabyły córki: K.S., D.L.L oraz Z.K., każda w 1/3. Mając powyższe na uwadze organ I instancji ustalił, że uprawnionymi do ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości tj. części działki [...] są K.S., D.L.L. oraz Z.K. Mając na uwadze treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej ugn) organ stwierdził, iż wniosek o zwrot nieruchomości powinien pochodzić od wszystkich uprawionych. Stwierdzając brak wniosku Z.K., który nie został złożony pomimo dwukrotnego wezwania, Starosta Poznański stwierdził bezprzedmiotowość postępowania o zwrot nieruchomości położonej w Poznaniu na osiedlu [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy [...], część działki nr [...] Odwołanie od powyższej decyzji wniosły D.L.L. i K.S. podając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. Zdaniem wnoszących odwołanie, brak udziału Z.K. nie powinien stanowić przeszkody do jej merytorycznego rozpoznania. W odwołaniu wskazano również, że z literalnego brzmienia przepisu art. 136 ust. 3 ugn nie wynika obowiązek wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez wszystkich spadkobierców, z tego też względu stosowanie w niniejszej sprawie interpretacji rozszerzającej, w sytuacji gdy narusza to interes strony w postępowaniu, uznać należy za nieuprawnione. Wojewoda Wielkopolski, po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2010r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ugn do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca zaliczył poprzedniego właściciela oraz jego spadkobierców. Oznacza to, że w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym osoby te są stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy stwierdzając brak wniosku Z.K. za właściwe uznał orzeczenie organu I instancji umarzające postępowanie w sprawie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na jej bezprzedmiotowość. Powołując się na orzecznictwo sadów administracyjnych organ odwoławczy za wadliwe uznał stanowisko skarżących iż zwrot nieruchomości w trybie art. 136 § 3 ugn mógłby nastąpić na rzecz niektórych osób uprawnionych. Z treści art. 136 §3 ugn wynika, że jeżeli wywłaszczona nieruchomość należała poprzednio do kilku współwłaścicieli, względnie gdy po poprzednim właścicielu pozostało kilku spadkobierców, zwrot nieruchomości wywłaszczonej może nastąpić jedynie na rzecz wszystkich współwłaścicieli. Decyzja częściowa (art. 104 § 2 kpa) może być wydana, gdy sprawa jest podzielna, tzn. gdy można z niej wyodrębnić fragmenty nadające się do samodzielnego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja w sprawie o zwrot nieruchomości na rzecz kilku jej współwłaścicieli nie zachodzi, niemożliwe bowiem jest zwrócenie jedynie ułamkowego udziału w nieruchomości, co wystąpiłoby w przypadku wydania rozstrzygnięcia w stosunku do niektórych uprawnionych. K.S., kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając decyzji organu odwoławczego iż narusza jej interes prawny jako spadkobiercy po A.L. Wojewoda Wielkopolski odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów niż podniesione w skardze. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w sprawach zwrotu nieruchomości mimo, że są to sprawy o charakterze cywilnym, istnieje właściwość organu administracji publicznej do rozstrzygania tego rodzaju spraw. Na tle mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w decyzjach organów I i II instancji co do rozumienia treści art. 136 ust. 3 ugn. Tj. iż z przepisu tego wynika, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mogą wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno się toczyć to postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania. Wszyscy współwłaściciele posiadają bowiem legitymację procesową łączną do występowania o zwrot nieruchomości, której brak uniemożliwia wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości objętej wnioskiem. Powyższe stanowisko jest zgodnie akceptowane zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo (zob. G. Bieniek "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2008, s. 495 oraz wyroki NSA z dnia 05 stycznia 2001r. w sprawie sygn. akt IV SA 2217/98, Lex nr 53398 oraz z dnia 24 września 2009r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1385/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2005 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1371/04, Lex nr 192900). Oznacza to również niedopuszczalność zwrotu ułamkowych części nieruchomości. Dodać można, iż powyższy pogląd wiąże się z konstatacją, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest czynnością przekraczającą granice zwykłego zarządu, do której potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (art. 199 Kodeksu cywilnego; patrz wyrok NSA z 23 września 2009 r.; I OSK 1357/08). Jednak, wbrew stanowisku wyrażonym w decyzjach organów I i II instancji, Sąd jest zdania, iż niezłożenie wniosku przez wszystkich współwłaścicieli nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, skutkującej umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 §1 kpa. Zwrócić należy bowiem uwagę, iż decyzja administracyjna rozstrzyga sprawę co do jej istoty w granicach żądania określonego przez strony (art. 104 kpa). W tych granicach należy także ocenić decyzję o umorzeniu postępowania, tzn, że decyzję taką należy odnosić do ustalonego w sprawie przedmiotu i zakresu postępowania administracyjnego, bez względu na to, czy umorzenie takie kończy ostatecznie to postępowanie w odniesieniu do sfery praw i obowiązków strony, czy też odnosi się tylko do jednego samodzielnego jego fragmentu i nie wyklucza dalszego postępowania ze strony innych organów. Stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 kpa bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 1995r., III ARN 50/95, OSNP 1996/11/150 Sąd Najwyższy podkreślił, że "ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania". Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 kpa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006r., s. 489). Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2004r. sygn. akt III SA1253/03 LEX nr 147337). Podmiotowe przyczyny bezprzedmiotowości postępowania to takie, które są związane z podmiotem stosunku prawnego w taki sposób, że w razie jego braku nie mogą w jego miejsce wstąpić następcy prawni. Przyczyną bezprzedmiotowości o charakterze podmiotowym będzie śmierć osoby fizycznej lub likwidacja osoby prawnej, a także podmiotu , który był stroną postępowania. Przyczyny przedmiotowe zachodzą wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania, a więc gdy nie istnieje sprawa, która mogłaby stanowić przedmiot postępowania. Żaden ze wskazanych powyżej przypadków bezprzedmiotowości nie występuje w niniejszej sprawie. W sprawie tej występuje zarówno przedmiot (kwestia zwrotu nieruchomości) jak i podmiot sprawy, którym w niniejszym przypadku są osoby, które złożyły przedmiotowy wniosek. Pomimo niespełnienia przez wnioskodawców warunków koniecznych do wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości, mają one bowiem swój indywidualny interes prawny, jakim jest wydanie korzystnego dla nich orzeczenia. Podsumowując, w niniejszej sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 kpa, gdyż określone były strony postępowania, działał organ właściwy do jej prowadzenia i istniał skonkretyzowany przedmiot tego postępowania. W tym kontekście Sąd zauważa, że w uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji przytoczył pogląd prawny, z którego wynika, że "Złożenie wniosku przez część uprawnionych i jego nieuzupełnienie skutkować (...) winno oddaleniem wniosku (...)," powołując się na wyrok z 24 lipca 2008 r. (II SA/Gd 201/08). Jak można rozumieć z wywodów uzasadnienia, organ ten pogląd zaakceptował, ale w niniejszej sprawie przyjął odmienne stanowisko, utrzymując w mocy decyzję o umorzeniu postępowania I-szoinstancyjnego. Z kolei takie stanowisko obu organów nie znajduje uzasadnienia ani w faktach niniejszej sprawy ani w porządku prawnym w przedmiotowym zakresie. Na marginesie Sąd zauważa, że w toku rozprawy skarżąca i uczestniczka wyraziły zamiar wystąpienia o zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości objętej w spadku po matce, do czasu uzyskania zastępczego oświadczenia woli trzeciej spadkobierczyni w tym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Nie orzeczono o wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ppsa), albowiem nie podlegało ono wykonaniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.