IV SA/Po 585/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. S. na pismo Prezydenta Miasta K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu 1. uchyla zaskarżoną czynność Prezydenta Miasta K. z dnia (...) r. nr (...) 2. zasądza od Prezydenta Miasta K. na rzecz M. S. kwotę (...) (...) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ M. Dybowski Pismem z dnia (...) r. M. S. wniósł do Prezydenta Miasta K. (dalej Prezydent)) o zwrot kosztów poniesionych za wydanie karty pojazdu samochodu marki RENAULT LAGUNA. Do pisma załączył między innymi decyzję Prezydenta z dnia (...) r. nr (...), którą zarejestrowano przedmiotowy pojazd pod numerem rejestracyjnym (...) (...) (k. 20, 15 akt administracyjnych). W odpowiedzi na ów wniosek, pismem z dnia (...) r. nr (...) Prezydent odpowiedział Wnioskodawcy, że wniosek o rejestrację samochodu RENAULT LAGUNA, nr nadwozia (...) złożony został w dniu (...) r. Z dołączonych do wniosku o rejestrację dokumentów wynikało, że samochód został sprowadzony z zagranicy i nie był dotychczas rejestrowany w Polsce. Zgodnie z art. 77 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz. U. 108/05/908 ze zm., dalej prawo o ruchu drogowym lub prd) dla każdego nowego pojazdu i każdego pojazdu samochodowego rejestrowanego po raz pierwszy w Polsce wydaje się kartę pojazdu. Karta pojazdu wydawana jest za opłatą. W art. 77 ust. 4 pkt 2 prd do ustalania wysokości opłaty ustawodawca upoważnił ministra do spraw transportu. W dniu rejestracji przedmiotowego pojazdu obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 137/03/1310, dalej rozporządzenie z 28 lipca 2003 r.) ustalające kwotę opłaty wysokości 500 zł. Rejestrując przedmiotowy pojazd, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami oraz § 1 ust. 1 pkt 3 Instrukcji w sprawie rejestracji pojazdów stanowiącej załącznik Nr 1 do rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. pobrano należną wówczas opłatę w wysokości 500 zł (k. 22 akt administracyjnych). Pismem z dnia (...) r. Wnioskodawca wezwał ostatecznie Prezydenta do zwrotu kosztów poniesionych za kartę pojazdu i wskazał, że pierwsza rejestracja przedmiotowego pojazdu nastąpiła w dniu (...) r., co wynika z adnotacji umieszczonej w dowodzie rejestracyjnym (k. 28, 27v akt administracyjnych). Pismem z dnia (...) r. nr (...) (dalej pismo z (...) r.) Prezydent odpowiadając na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poinformował, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia (...) r., że nie ma podstaw do zwrotu opłaty za kartę pojazdu wniesionej w związku z rejestracją przedmiotowego pojazdu (k. 30 akt administracyjnych). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. S. wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem Prezydenta wyrażonym w zaskarżonym piśmie opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. (k.3 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę, Prezydent wniósł o jej oddalanie wskazując, że brak jest podstaw do dokonania żądanego zwrotu (k. 4-5 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm., dalej ppsa) - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga winna zostać uwzględniona, jeśli Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa materialnego lub procesowego, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było żądanie zwrotu zawyżonej opłaty za kartę pojazdu, pobranej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., uznanego następnie za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., U 6/04 (OTK-A 1/06/3, dalej wyrok TK - U 6/04), który orzekł, że: I. § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 137/03/1310) jest niezgodny : a) z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz. U. 108/05/908 ze zm.); b) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP; II. przepis rozporządzenia powołanego w części I traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008 r. - I OPS 3/07, ONSAiWSA 2/08/21 (dalej uchwała I OPS 3/07) orzekł, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie w/w przepisu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ppsa. W uzasadnieniu uchwały I OPS 3/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopuszczalna jest również droga sądowa przed sądem powszechnym w zakresie dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że w oznaczonym zakresie powstaje uprawnienie strony, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę, jeżeli organ nie wykona świadczenia. W niniejszej sprawie Sąd obowiązany jest do merytorycznego wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec wyroku TK - U 6/04, zakwestionowany przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł przed dniem 1 maja 2006 r. Trybunał stwierdził niezgodność wskazanego przepisu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 prd, poprzez wykroczenie poza zakres upoważnienia zawartego w tych przepisach, polegające na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Kwestionowany przepis rozporządzenia niezgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 prd, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Dlatego też Trybunał uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustawy i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenia uprawnień ustawodawcy. Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Rozwiązanie takie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Skoro przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006 r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Z mocy art. 178 ust. 1 Konstytucji sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Stanowisko takie prezentowane było przez sądy administracyjne (uchwała NSA z dnia 30 października 2000 r., OPK 13/00, ONSA 2/01/63; z 15 grudnia 2000 r., OPS 3/00, ONSA 4/00/136; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, niepubl.). Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddana kontroli sądowej czynność dokonana została bez podstawy prawnej. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę miał również na uwadze sprzeczność kwestionowanej regulacji z art. 90 TWE. Dnia 16 kwietnia 2003 r. Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (Dz.U. 90/03/864). Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami, pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe - w tym art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawala v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany. Z uwagi na to, że § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. wykracza poza obszar regulacji ustawowej i jest sprzeczny z art. 90 TWE, zasadna jest odmowa zastosowania tej regulacji w niniejszej sprawie. Organ rejestracyjny rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego będzie obowiązany nie zastosować § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., co oznacza, że będzie musiał ustalić kwotę nadpłaty owej opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny i wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministerstwo Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku TK - U 6/04. Sąd zauważa również, że organ naruszył przepisy postępowania nie pouczając Skarżącego o ewentualnej drodze zaskarżenia do Sądu Administracyjnego przy doręczeniu pisma Prezydenta z dnia (...) r. Pozostaje to w sprzeczności z zasadą informowania stron zawartą w art. 9 kpa. Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji wyroku (art. 146 § 1 ppsa). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ M. Dybowski KP