IV SA/Po 596/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r. nr SKO.[...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę M. S. pismem z dnia 11.10.2012r. zwrócił się do MOPS w G. z wnioskiem o przyznanie zasiłku socjalnego. Prezydent Miasta G. po rozpoznaniu powyższego wniosku, działając na podstawie art. 8, art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej u.p.s.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), decyzją z dnia [...].11.2012r. nr [...] odmówił M. S. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca długotrwale choruje, posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...].09.2012r. zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...].09.2014r. Ponadto w uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wspólnie z matką D. S., nie osiąga dochodów z pracy dorywczej, a także nie uzyskał w ciągu ostatnich 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowe rodziny. M. S. nie pobiera również zasiłku dla bezrobotnych, nie ma uprawnień do renty inwalidzkiej i nie prowadzi działalności gospodarczej. Dalej organ wskazał, że dochód rodziny stanowi renta rodzinna matki skarżącego w wysokości [...] zł miesięcznie, a więc [...] zł na osobę i przekracza ustawowe kryterium dochodowe rodziny wynoszące [...] zł, a więc [...] zł na osobę, określone w art.37 ust.1 pkt 2 u.p.s., a tym samym nie spełnił przesłanek do przyznania mu zasiłku stałego. M. S. w ustawowym terminie wniósł odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej zmianę lub przekazanie do ponownego rozpatrzenia podkreślając, że jedynie zamieszkuje we wspólnym lokalu z matką, lecz nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. M. S. wskazał również, że nie posiada żadnych dochodów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...].03.2013r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji wskazał, że w myśl art.37 ust.1 pkt 2 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe istotne dla niniejszej sprawy zostało określone w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r. poz. 823 – dalej rozporządzenie), który stanowi, że kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi [...] zł. Dalej Kolegium powołując się na orzecznictwo wskazało, że przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z nim wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisła współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione powinno być cechami stałości, które tego typu sytuacje charakteryzują. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że aktualizacja wywiadu środowiskowego dokonana przez organ I instancji oraz oświadczenie skarżącego z dnia 22.10.2012r. wskazują jednoznacznie na prowadzenie przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką. Tym samym dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, a więc [...] zł na osobę i przekracza ustawowe kryterium dochodowe rodziny wynoszące [...] zł, a więc [...] zł na osobę. M. S. kwestionując powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o zmianę bądź uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił naruszenie art.6, art. 7, art. 8 i art. 10 k.p.a. oraz art.37 ust.1 pkt 2 u.p.s. Skarżący powtórzył za odwołaniem, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] listopada 2012r., mocą której odmówiono M.S. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego z uwagi na przekroczenie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sądu uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s. określającej rodzaje pomocy społecznej ze środków publicznych oraz zasady i tryb jej udzielania. Zgodnie ze wskazaną ustawą zasiłek stały stanowi jedną z pieniężnych form pomocy społecznej i w myśl jej art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., w przypadku osoby samotnie gospodarującej, przysługuje pełnoletniej osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W stosunku do pełnoletniej osoby pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, zasiłek taki przysługuje, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Decyzja o przyznaniu zasiłku stałego nie jest decyzją uznaniową i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Właściwy organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia, gdyż jego uzyskanie uzależnione jest jedynie od spełnienia przez osoby samotnie gospodarującej lub osoby pozostającej w rodzinie wszystkich warunków wynikających z art. 37 ust. 1 u.p.s. Przyznanie świadczenia w formie zasiłku stałego ustawodawca uzależnił więc od kumulatywnego spełnienia kilku przesłanek, do których należą: pełnoletniość osoby ubiegającej się o zasiłek, niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy (spowodowana niepełnosprawnością) oraz uzyskiwanie dochodu nieprzekraczajacego kryterium dochodowego, które określone zostało w rozporządzeniu i w odniesieniu do osób pozostających w rodzinie wynosi [...] zł. Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...), bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2. zasiłku celowego; 3. pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4. wartości świadczenia w naturze; 5. świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że co do zasady, każdy przychód stanowi dochód w rozumieniu ustawy z wyjątkiem wymienionych wyżej przychodów. W świetle przestawionego wyżej stanu prawnego, przy jednoznacznym ustaleniu dochodu matki skarżącego wynoszącego [...] zł miesięcznie, w kontekście przedmiotowej sprawy spór sprowadza się do tego, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Mając powyższe na uwadze w świetle zgromadzonego materiału dowodowego należy stwierdzić, iż bezspornym jest, że skarżący zamieszkiwał wraz z matką w tym samym lokalu mieszkalnym. Ustawodawca określił pojęcie "rodzina" na gruncie u.p.s. Przepis definicyjny art. 6 pkt 14 u.p.s. stanowi bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., sygn. I OSK 1536/12, dostępne w CBOSA). Wspólnie gospodarować, znaczy wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) stwierdził, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie, przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy (zob. np. wyrok NSA z dnia 9.07.2013r. sygn. akt I OSK 2287/12 oraz wyrok NSA z dnia 11.06.2013r. sygn. akt I OSK 1947/12 dostępne w CBOSA). Jak wynika z ustaleń organów administracyjnych, skarżący mieszka z matką. Matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku, której źródłem utrzymania jest renta rodzinna wynosząca [...] zł. Skarżący jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie prowadzącą działalności gospodarczej i legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Oznacza to, iż organy administracyjne trafnie przyjęły, że skarżący pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż nie ma stałych własnych dochodów, które pokryłyby wydatki związane z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leki, odzież, środki czystości). Wbrew twierdzeniom skarżącego dla uznania, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe nie jest wystarczające jego oświadczenie zawarte w skardze i w odwołaniu, iż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Pozostaje to bowiem w oczywistej sprzeczności z oświadczeniem zawartym w wywiadzie środowiskowym, z którego wynika, że jest on na utrzymaniu matki (k. 2 i nast.) oraz prowadzi wspólne z nią gospodarstwo domowe (k.6). W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego prawidłowa była zatem ocena organu, że warunki mieszkaniowe oraz zależność finansowa istniejąca między skarżącym i jego matką stwarzają obiektywnie stan wskazujący na to, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Odmienne przekonanie skarżącego wyrażone na etapie odwołania i skargi ma charakter intencjonalny i przedstawione zostało na użytek niniejszego postępowania. Ponadto nie wyklucza ono stwierdzenia, że skarżący i jego matka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji należało uznać, że przyjęta w sprawie niniejszej przez organy administracji publicznej w tym zakresie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uwzględniając więc ustalony dochód matki wynoszący [...] zł. stwierdzić należy, iż organy orzekające zasadnie przyjęły, iż skarżący nie spełnia kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł. Skoro więc brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. jk