IV SA/Po 606/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Maciej Dybowski Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2010r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] maja [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] kwietnia [...] r. nr [...]. W dniu [...] r. P. S. złożył do inspektora pracy skargę dotyczącą nie umieszczenia jego jako wykonującego pracę elektromontera w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Decyzją z dnia [...] kwietnia [...] roku Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Oddział w K. umorzył postępowanie w sprawie. Za podstawę praną swego rozstrzygnięcia organ administracji I instancji przyjął przepis art.105 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając powyższą skargę organ administracji I instancji stwierdził, że w toku podjętych czynności ustalono, że jest skarżący zatrudniony na stanowisku elektromontera w Oddziale Elektrycznym Powierzchni. Czynności ze stosunku pracy na tym stanowisku realizowane są w różnych miejscach, na liniach technologicznych przerabiających sól kamienną, które znajdują się w halach produkcyjnych na powierzchni ziemi na terenie KSK w K. Głównym zadaniem w ramach przydzielonych obowiązków służbowych jest usuwanie zaistniałych awarii w obszarze zasilania elektrycznego urządzeń i linii technologicznych przerobu soli kamiennej. Ze sporządzonej oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska elektromontera wynika , iż na stanowisku tym występują liczne zagrożenia , jednakże poziom ryzyka związanego z nimi nie przekracza wartości dopuszczalnych w tym również w części dotyczącej czynników szkodliwych - zapylenia i hałasu. Na stanowisku tym występują wprawdzie przekroczenia NDS i NDN czynników szkodliwych, jednakże z uwagi na zapewnienie pracownikom środków ochrony indywidualnej poziom ryzyka obniżony został do wartości akceptowalnych. Na stanowisku elektromontera w oddziale elektrycznym powierzchni, nie stwierdzono występowania niekorzystnych warunków mikroklimatycznych ( mikroklimatu zimnego lub gorącego) oraz wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. W karcie charakteryzującej stanowisko pracy znajdującej się w "taryfikatorze kwalifikacyjnym dla KSK K. " wskazano na wykonywanie przez elektromontera oddziału elektrycznego powierzchni następujących czynności: " Wykonywanie prac związanych z utrzymaniem ruchu elektrycznego w obiektach kopalni. Kontrole, przeglądy, remonty rozdzielni, transformatorów , urządzeń napędowych i pozostałych urządzeń elektrycznych eksploatowanych przez kopalnie. Prace montażowe, demontażowe związane z rozbudową sieci elektroenergetycznych i ciągów technologicznych. Wykonywanie innych prac zleconych przez przełożonego w ramach kompetencji wydziału elektrycznego. Inspektor Pracy stwierdził, że z przeprowadzonego rozpoznania wynika , iż na zajmowanym stanowisku skarżący faktycznie wykonuje czynności w w/w zakresie. Odnosząc te okoliczności wykonywania pracy na stanowisku elektromontera oddziału elektrycznego powierzchni, do kryteriów umożliwiających umieszczenie w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze organ administracji I instancji zważył ,że brak jest podstaw do uznania pracy wykonywanej na stanowisku elektromontera do pracy w szczególnych warunkach , bowiem warunki pracy na tym stanowisku nie są determinowane siłami natury jak również nie są determinowane procesami technologicznymi i prace te nie znajdują się w wykazie prac wykonywanych w szczególnych warunkach . Nie są więc spełnione przesłanki zawarte w art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. N r 237, póz. 1656). Nie są również spełnione kryteria umożliwiające zakwalifikowanie tych czynności pracy o szczególnym charakterze , gdyż ich charakter nie spełnia kryteriów zawartych z art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy . Zgodnie z przesłanką ogólną wskazaną w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, póz. 1656) za prace o szczególnym charakterze , należy uznać tylko te prace zawarte w zał. 2 przywołanej ustawy , które wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej , których możliwość należytego wykonywania zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej spowodowanej procesem starzenia się pracownika. Charakter i zakres elektrycznych prac remontowych, na stanowisku elektromontera oddziału elektrycznego powierzchni, wykonywanych na zamkniętym i ograniczonym terenie KSK K., w szczególności możliwość ich realizowania wynikająca z procesu starzenia, nie ma wpływu na bezpieczeństwo publiczne w rozumieniu mającej zastosowanie ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, póz. 558 ze zmianami oraz z 2009 r. Nr 11 , póz. 59) Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 zał. 2 póz. 14 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, póz. 1656) do prac o szczególnym charakterze zaliczane mogą być m.in. prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi stwarzać awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Z powyższego wynika, iż warunkiem podstawowym kwalifikowania, jest wykonywanie czynności na instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna w rozumieniu przywołanej ustawy o stanie klęski żywiołowej, może spowodować poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego, na podstawie oceny wielkości tych skutków jako skutków równoważnych ze skutkami poważnych awarii przemysłowych. Za skutki spełniające takie kryteria uznaje się skutki poważnych awarii wskazane w rozporządzeniu ministra środowiska z 30.12.2002r w sprawie poważnych awarii przemysłowych objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska Dz. U. nr 5 , póz. 58 z 2003r , w tym m.in. śmierć co najmniej jednej osoby , zranienie co najmniej 6 osób w zakładzie i hospitalizacja przynajmniej jednej z tych osób przez co najmniej 24 godziny , uszkodzenie lub zniszczenie mienia w zakładzie w którym wystąpiła awaria o wartości strat w wysokości przynajmniej 8 min . Zaplecze technologiczne przerobu soli kamiennej w KSK "K." oraz inne urządzenia techniczne i technologiczne znajdujące się na powierzchni nie są objęte obowiązkiem zgłoszenia z uwagi na możliwe zaistnienie poważnych awarii przemysłowych . Ewentualne zakłócenia w procesach technologicznych , wynikające z niesprawności nadzorowanego przez elektromonter systemu zasilania elektrycznego mogą powodować jedynie przestoje techniczne i technologiczne oraz stosunkowo niewielkie straty materialne .Skutki tych awarii nie sposób uznać za równoważne ze skutkami poważnych awarii przemysłowych w rozumieniu przepisów przywołanych wyżej. Zakres obowiązków, odpowiedzialności i czynności wykonywanych na stanowisku elektromontera nie spełnia zdaniem organu administracji I instancji więc wskazanych wyżej kryteriów i brak jest podstaw do nakazania umieszczenia P. S. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Od powyższej decyzji P. S. złożył odwołanie do Okręgowego Inspektora Pracy w P. Odwołujący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji i uwzględnienie wniosku o wpisanie jego stanowiska - elektromontera - do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Odwołujący podniósł, że nie może się zgodzić z tezami zawartymi w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Nie jest prawdą, że warunki pracy, mimo istnienia wielu zagrożeń, są jednak dobre gdyż zakład pracy zapewnia środki ochrony indywidualnej. Żadne środki ochrony nie uchronią jego i kolegów podczas wykonywania napraw w każdych możliwych warunkach atmosferycznych - a taka jest specyfika jego pracy. Podobnie rzecz się ma gdy naprawa ma miejsce w kanałach kablowych 6kV. Wówczas skarżący pracuje pod napięciem. Zdaniem skarżącego charakter jego pracy w zawodzie elektromontera w pełni przesądza, że jest to praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Okręgowy Inspektor Pracy w P. decyzją z dnia 21 maja 2010 roku utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ administracji II instancji podniósł, że z godnie z art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U.2008.237.1656) w przypadku nie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Jak z powyższego wynika, zdaniem organu legitymowanym do zainicjowania wszczęcia postępowania przez PIP jest pracownik, któremu odmówiono wpisania do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Nie jest nim osoba, pracownik, który domaga się ujęcia jego stanowiska pracy w ewidencji stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Okręgowy Inspektor Pracy dalej stwierdził, że inspektor pracy jak wynika to z przywołanego przepisu ustawy o emeryturach pomostowych nie jest uprawniony do badania, czy pracodawca prawidłowo ustalił wykaz stanowisk pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Dalej organ administracyjny II instancji podał, że postępowanie Inspektora Pracy w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe, a więc prawidłowo orzeczono na podstawie art. 105 par. l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego o umorzeniu postępowania (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 z późn. zm.). Od powyższej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] maja [...] roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. złożył P. S.. Skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie nieważności lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa: • Art. 41 ust.6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008roku o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, póz. 1656 ze zm), poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie w wyniku czego wniosek skarżącego nie został potraktowany jako skarga zgodna z treścią tego przepisu, co miało wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji. • Art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm), poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie ,że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co miało wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji. • Art. 6 i art.107 par. l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 ze zm), poprzez wskazanie błędnej bowiem nie istniejącej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji tj. art. 157 §1 i §3 ustawy z dnia 13.04.2007r., o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, póz.589), co powoduje brak właściwej podstawy prawnej decyzji skutkującej jej nieważnością w świetle art. 156 §1 pkt.2 k.p.a. oraz poprzez nieuwzględnienie faktu wydania decyzji przez organ I instancji nie zawierającej uzasadnienia faktycznego. Zdaniem skarżącego nie słusznie umorzono postępowanie z powodu jego bezprzedmiotowości, a nie rozstrzygnięto go merytorycznie, choć organ pierwszej instancji przeprowadził wywód co do zasadności umieszczenia stanowiska w wykazie, pozbawiając go jednocześnie odwołania się od decyzji w sensie merytorycznym, a nie tylko formalnym. Z uzasadnienia organu I instancji nie wynika w ogóle w czym przejawia się bezprzedmiotowość postępowania czyli decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia faktycznego ani prawnego co stanowi naruszenie przepisu art.107 par.l k.p.a. , a organ II instancji w swej decyzji również o tym fakcie nie wspomina, że decyzja została wydana wadliwie i winna być uchylona. Decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia 21 maja 2010 roku Nr rej. Pz Dd 324/10 w jego ocenie jest decyzją naruszającą wskazane na wstępie przepisy prawa, jest błędna na co wskazuje jej uzasadnienie. Nie można bowiem jego wniosku potraktować jako tylko wniosku o zbadanie czy pracodawca prawidłowo ustalił wykaz stanowisk pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze na co wskazuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji , a nie skargę na nie umieszczenie jego jako pracownika wykonującego w prace w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze w przedmiotowym wykazie, zgodną z art.41 ust.6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008roku o emeryturach pomostowych. Okręgowy Inspektor Pracy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty prawne i faktyczne z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania prawa materialnego i procedury mających wpływ na wynik sprawy. Na wstępie, wyjaśnienia wymagało, czy inspektor pracy uprawniony był w niniejszej sprawie do władczego rozstrzygania o umieszczeniu danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym zakresie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237/08 poz. 1656), Płatnik składek jest obowiązany prowadzić m. in. ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W przypadku nie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 w/w ustawy). Kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89/07 poz. 589 ze zm.). Według tych przepisów właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy (tj. Główny Inspektor Pracy, okręgowi inspektorzy pracy i inspektorzy pracy działający w ramach właściwości terytorialnej okręgowych inspektoratów pracy – art. 17 cytowanej ustawy), są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Natomiast do zakresu działania okręgowego inspektora pracy należy między innymi rozpatrywanie odwołań od nakazów i innych decyzji inspektorów pracy. Z przytoczonych przepisów wynika, że Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w I instancji oraz Okręgowy Inspektor Pracy w II instancji, byli uprawnieni do rozstrzygania sprawy wpisu stanowiska pracy skarżącego do prowadzonej przez jego pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi należy zauważyć, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od wykładni przepisów art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych definiującego prace o szczególnym charakterze oraz przepisów załącznika nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Stosownie do treści art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Z uwagi na treść art. 11a ustawy o emeryturach pomostowych, który określa kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie można uznać, że właściwym rozstrzygnięciem w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem bowiem, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. O bezprzedmiotowości postępowania w niniejszej sprawie nie może być jednak mowy, skoro rozstrzygnięcie sprawy wpisu do tej ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy praca konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy prowadzącego taką ewidencję, ma charakter pracy o szczególnym charakterze. Właściwym rozstrzygnięciem inspektora pracy w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, jest odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.(zobacz podobne stanowisko przedstawione zostało w Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2010 roku sygn. akt II SA/Ke 456/10). Rzeczą organów administracyjnych przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie dokładna merytoryczna ocena pracy P. S. w zawodzie elektromontera pod kątem tego, czy jest to praca spełniająca wymogi art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych definiującego prace o szczególnym charakterze oraz przepisów załącznika nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Dalej organy winny rozważyć, czy z racji specjalistycznego charakteru zagadnień będących przedmiotem oceny organów administracji w niniejszej sprawie, nie będzie celowym zwrócenie się do biegłego o wydanie stosownej opinii. Inspektor pracy w następstwie tak przeprowadzonego postępowania albo wyda decyzję o odmowie lub nakazaniu pracodawcy umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Uwzględniając powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] kwietnia [...] roku . Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd nie zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania ponieważ zgodnie z art.239 pkt1d p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie w sprawach ze stosunku pracy a więc skarżący w niniejszym postępowaniu nie poniósł kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw.