IV SA/Po 621/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniesionych oświadczeń mieszkaniowych, uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w O. W. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/B. Popowska Postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu, po rozpoznaniu zażalenia A. Z., utrzymał w mocy postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], którym zwrócono skarżącej wniesione oświadczenie mieszkaniowe dotyczące uprawnień do równoważnika mieszkaniowego za remont zajmowanego lokalu oraz jego wysokości za lata 2006 – 2008. Dnia [...] grudnia 2008 r. do Komendy Powiatowej Policji w [...] wpłynął wniosek A. Z. o wypłacenie równoważników pieniężnych za remont mieszkania za lata 2006-2008 wraz z odsetkami ustawowymi. Pismem z dnia [...] marca 2009 r. Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu poinformował wnioskodawczynię, że uznał za słuszne zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie oraz, że wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy – do dnia [...] kwietnia 2009 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w [...] (dalej Komendant Powiatowy), działając na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: kpa) zwrócił wnioskodawczyni wniesione oświadczenie mieszkaniowe dotyczące uprawnień do równoważnika mieszkaniowego za remont zajmowanego lokalu. W uzasadnieniu wskazał, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego (Dz. U. nr 100, poz. 919 - dalej: rozporządzenie z dnia 28 czerwca 2002 r.) zostało zmienione rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 grudnia 2005 r. (Dz. U. nr 266 poz. 2246 ze zm., dalej rozporządzenie z dnia 28 grudnia 2005 r.). Jednocześnie uchylono przepis § 9 ust. 2 pkt 1, według którego właściwy w tego typu sprawach był komendant powiatowy policji. W obecnym stanie prawnym brak organu właściwego do rozpoznania wniosku, a żaden przepis prawa nie nakazuje stosowania przepisów dotychczasowych do istniejących zdarzeń i stanów prawnych; ponadto art. 19 kpa ustanawia ogólny obowiązek organu administracji publicznej przestrzegania swojej właściwości z urzędu, co oznacza powinność przestrzegania przepisów określających właściwość rzeczową i miejscową organu (art. 6 kpa). Od opisanego postanowienia strona złożyła zażalenie. Napisała, że brak możliwości ustalenia organu właściwego do ich rozpatrzenia jest sprzeczny ze stwierdzeniem braku właściwości rzeczowej Komendanta Powiatowego. Jedno rozwiązanie wyklucza drugie. Skoro Komendant Powiatowy nie jest właściwy do załatwienia wniosku winien przekazać sprawę organowi właściwemu, nie zaś zwracać wniosek. Podnoszone w postanowieniu argumenty świadczą o braku umiejętności stosowania prawa i nieznajomości prawa przez Komendanta Powiatowego. Utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu wyjaśnił, że Komendant Powiatowy Policji posiadał kompetencję do ustalania uprawnień do wydania decyzji w sprawie równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego w stosunku do emerytów (rencistów) policyjnych oraz osób uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym policjancie na podstawie § 9 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 8 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. W nowelizacji z dnia 28 grudnia 2005 r. uchylono § 8 tego rozporządzenia, pozbawiając tym samym praw do tego świadczenia osoby uprawnione do policyjnych świadczeń emerytalno-rentowych. Uchylono również § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r., wyłączając właściwość organów Policji w tej kategorii spraw. Zdaniem organu II instancji, na podstawie obowiązujących przepisów (od 1 stycznia 2006 r.) nie ma możliwości wskazania właściwego organu do rozpoznania wniosków emerytów (rencistów) policyjnych o ustalenie uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego. Od opisanego postanowienia A. Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie postanowień oraz o nadanie biegu wnioskowi, nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazała, że przyznano Jej, przed 01 stycznia 2006 r. uprawnienie do otrzymywania równoważnika pieniężnego za remont mieszkania. Niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie ustalenia corocznej – za lata 2006, 2007, 2008 – wysokości kwoty równoważnika pieniężnego za remont mieszkania i wypłacenia tych kwot. Powołanie się na brak właściwości jest zwykłym wybiegiem prawnym. Pomimo uchylenia § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. wskazującego organy właściwe do orzekania w sprawach uprawnień emerytów i rencistów policyjnych, skarżąca posiada, przyznane bezterminowo, prawo do równoważnika pieniężnego za remont mieszkania. W obecnym stanie prawnym brak podstaw do przyznania, na przyszłość, emerytowanemu policjantowi prawa do równoważnika pieniężnego; nie zmienia to jednak faktu, że dotychczas wydane decyzje powinny być wykonane. W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, w tej sprawie organy niewłaściwie zastosowały art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zdaniem Sądu, nie można było a limine stwierdzać braku właściwości Komendanta Powiatowego Policji do załatwienia wniosku. W tej sprawie postępowanie należało rozpocząć od sprawdzenia podstawowej okoliczności, to jest czy skarżąca legitymuje się ostateczną decyzją przyznającą bezterminowo równoważnik pieniężny za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz czy decyzja ta nie została (ostatecznie) wzruszona w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania. Należy zauważyć, że ustalenie faktu czy wnioskodawczyni składająca oświadczenie mieszkaniowe w rozumieniu § 3 ust. 2 i § 5 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. legitymuje się ostateczną decyzją o przyznaniu Jej równoważnika pieniężnego za remont lokalu - determinuje sposób załatwienia tego oświadczenia i nie pozostaje także bez znaczenia z punktu widzenia problematyki określenia właściwości organu Policji. Przyznanie równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego policjantom, co wcześniej dotyczyło także osób wymienionych w § 8 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r., następuje - co oczywiste - w formie decyzji administracyjnej (zob. § 9 ust. 1 oraz treść uchylonego ust. 2 rozporządzenia). Wykonanie decyzji o przyznaniu równoważnika nie polega jednak na automatycznej wypłacie stałej wysokości świadczenia w wysokości ustalonej z góry, a wymaga corocznego ustalenia równoważnika i jego wypłaty na podstawie oświadczenia mieszkaniowego składanego corocznie przez beneficjenta równoważnika. Ustalenie i wypłata świadczenia następują w formie czynności materialno-technicznych organu. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r., ustalenie uprawnień policjanta do otrzymywania równoważnika pieniężnego, o którym mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, oraz liczby norm zaludnienia przysługujących zamieszkałym z nim członkom rodziny dokonuje się według stanu na dzień 01 stycznia danego roku kalendarzowego, na podstawie corocznie składanego oświadczenia mieszkaniowego. Oświadczenie mieszkaniowe stanowi zatem formę obowiązkowej deklaracji składanej corocznie przez uprawnionego, w oparciu o którą dokonuje się ustalenia uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont lokalu oraz jego wysokości. Jest to przy tym obowiązek należący do beneficjenta świadczenia związany z wykonaniem decyzji. Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że w przypadku ustalenia, iż skarżąca dysponuje decyzją o przyznaniu je bezterminowo równoważnika pieniężnego za remont lokalu (a tak wskazuje Ona w zażaleniu i w skardze), Komendant Powiatowy Policji powinien załatwić sprawę dotyczącą oświadczenia w trybie określonym w rozporządzeniu z dnia 28 czerwca 2002 r. zważając, że składa je osoba uprawniona - bowiem legitymująca się ostateczną decyzją o przyznaniu równoważnika. W takim przypadku nie zajdzie także problem właściwości organu, bowiem obowiązanym do wykonania decyzji jest ten organ, który ją wydał. W tym miejscu wymaga zaznaczenia, że uchylony § 9 ust. 2 rozporządzenia dotyczył tylko kompetencji organu do wydawania decyzji o uprawnieniu do równoważnika (w sprawach "przyznania, odmowy przyznania, cofania albo zwrotu równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego"). Usunięcie z aktu prawnego tego przepisu nie oznacza, że organ traci uprawnienie do wykonania wydanych wcześniej, istniejących w obrocie prawnym wiążących go decyzji administracyjnych, a w szczególności do podejmowania niezbędnych czynności materialno-technicznych służących realizacji tych decyzji (coroczne określenie wysokości równoważnika na podstawie oświadczenia mieszkaniowego i jego wypłata). Sąd uzupełniająco wskazuje, iż znane są mu kontrowersje wokół uprawnienia do równoważnika pieniężnego za remont lokalu osób wymienionych w uchylonym § 8 rozporządzenia z 28 czerwca 2002 r., jakie powstały na kanwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2008 r. sygn. U 4/08 (publ. OTK-A 2008/8/141). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał - odnosząc się do analogicznego przepisu rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego (Dz. U. z 2002 r. Nr 100, poz. 918) wyraził przekonanie, że nadanie prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu tym osobom nie wynikało z ustawy, a rozporządzenie wykroczyło poza upoważnienie ustawowe. Na tle tego wyroku również uchylony później § 8 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. (w sprawie równoważnika za remont lokalu) mógł budzić poważne wątpliwości, co do jego konstytucyjności. Nie zmienia to jednak faktu, że ostateczne decyzje przyznające równoważnik pieniężny za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego wymienionym w tym przepisie osobom wywołują skutki prawne i powinny być wykonywane przez organy, które je wydały tak długo, jak długo nie zostaną wzruszone w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania. Jeżeli natomiast Komendant Powiatowy ustali, że skarżąca nie legitymuje się decyzją o przyznaniu równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydaną w oparciu o uprzednio obowiązujący § 8 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r., to w takim przypadku powinien potraktować złożony przez skarżącą wniosek (oświadczenia) z dnia 15 grudnia 2008 r. jako nowy wniosek o przyznanie równoważnika. Gdy okaże się, że skarżąca należy do jednej z kategorii osób wymienionych w § 8 rozporządzenia, organ obowiązany będzie do umorzenia postępowania z uwagi na brak przepisu konstytuującego uprawnienie do równoważnika wobec tych osób. Zdaniem Sądu, nie można w takiej sytuacji zwracać podania w trybie art. 66 § 3 kpa, ponieważ dotyczyło ono niewątpliwie uprawnienia materialnego istniejącego w systemie prawa i podlegającego aktualnie orzecznictwu Komendanta Powiatowego Policji (równoważnik za remont lokalu mieszkalnego), tyle tylko, że osoba o nie występująca - z uwagi na swój status - nie spełniała warunków do jego przyznania. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko J. Borkowskiego, którego zdaniem "w sytuacji (...) wątpliwości odnośnie właściwości i kompetencji wynikającej z zawiłości interesu prawnego lub stanu faktycznego, nie może on (organ - przyp. aut.) uchylić się od podjęcia czynności postępowania, które w zależności od wyniku postępowania wyjaśniającego albo zakończy się decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty, albo umarzającą postępowania jako bezprzedmiotowe". Uzupełniając powyższy wywód Sąd wskazuje, że nie miał wpływu na treść wyroku fakt, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, na dzień przed rozprawą, Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu przedłożył kserokopię decyzji Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia[...] sierpnia 2000 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu, oraz kserokopię decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] o wygaśnięciu, z dniem 01 stycznia 2006 r. uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu. Należy bowiem zauważyć, że z treści przedłożonych rozstrzygnięć nie sposób zorientować się czy decyzja nr [...] była tą decyzją, na którą skarżąca powoływała się we wniosku; ponadto nie wiadomo czy decyzja o wygaśnięciu uprawnień (złożona w nie poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii) została doręczona oraz czy ją zaskarżono, tym bardziej że nie posiada klauzuli o jej ostateczności. Mając na uwadze zaistniałe wątpliwości dotyczące uprawnienia A. Z. do równoważnika pieniężnego za remont lokalu, Sąd doszedł do przekonania, że powinny być one wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego. Zważywszy, że w sprawie nie przeprowadzono koniecznych ustaleń, a w konsekwencji niewłaściwie zastosowano art. 66 § 3 kpa, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił uchylić postanowienia obu instancji. /-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ B. Popowska KP