IV SA/Po 626/21

Dnia 24 sierpnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2021 roku sprawy ze sprzeciwu E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw. E. S., pismem z dnia [...] marca 2021 roku, wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem J. S.. Prezydent Miasta K., decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 roku (nr [...]), odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie został spełniony warunek dotyczący momentu powstania niepełnosprawność podopiecznego. Na dzień złożenia wniosku w Miejskim Ośrodku ds. Orzekania o Niepełnosprawności podopieczny miał [...] lata. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawczyni pobiera świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (rentę socjalną wraz z rentą rodzinną). Strona skorzystała z prawa do odwołania. Odwołująca się zaznaczyła, że w jej ocenie świadczenie jej się należy, bo faktycznie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] czerwca 2021 roku (nr [...]), uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że w sytuacji pobierania renty rodzinnej i renty socjalnej poprzestanie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niezbędne jest "poczynienie bardziej dogłębnych ustaleń i rozważań". Ustalenia wymaga czy renta socjalna została przyznana w związku z całkowitą, czy też częściową niezdolnością do pracy. Ustalenia wymaga czy prawo do renty rodzinnej jest ustalone w zbiegu do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Powyższe wymaga się zwrócenia przez organ I instancji do ZUS-u. Z akt sprawy nie wynika także, czy wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co może mieć istotne znaczenia w sprawie i wymaga wyjaśnienia. W tym celu konieczne jest zwrócenie się do lekarza orzecznika ZUS/Komisji Lekarskiej ZUS o stwierdzenie, czy wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy. E. S. skorzystała z prawa sprzeciwu do sądu administracyjnego. Strona zażądała pozytywnego rozważenia sprawy przez sąd administracyjny oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ponownie zaznaczyła, że świadczenie jej się należy, bo faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Kierując się wspomnianym kryterium legalności, sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana na podstawie akt sprawy oraz według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22). Zgodnie z art. 3 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.) sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020, poz. 256 ze. zm.). Rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 64e ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W niniejszym postępowaniu sąd administracyjny nie był władny odnosić się do meritum sprawy, zwłaszcza do istotnych w sprawie zagadnień materialnoprawnych. Kontrola decyzji kasacyjnej organu odwoławczego sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie jemu sprawy do ponownego rozpatrzenia nie wynika z przesłanek wskazanych w powołanym powyżej przepisie, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw i uchylić decyzję w całości (art. 151a §1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Po rozpoznaniu sprawy w powyższym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że sprzeciw nie ma usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznanie sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym, co do zasady powinno prowadzić do ponownego merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że brak ustalenia okoliczności niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego, wiąże się z tym, że właściwa norma prawa materialnego stanowi jedno z kryteriów oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (A. Kabat w: B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2019, art. 64e). Zakwestionowana sprzeciwem decyzja został wydana na gruncie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020, poz. 111 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co do tego, że Prezydent Miasta K. na potrzeby załatwienia kontrolowanej sprawy administracyjnej przyjął błędną wykładnię art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych. Podzielając stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, za organem odwoławczym należy powtórzyć, że rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy w oparciu o jedynie językową wykładnię art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych nie da się pogodzić z realizacją konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 roku o sygn. SK 2/17 orzekł, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu kryterium ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prowadzi to do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z zatrudnienia w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprzeczna z zasadą równości jest taka sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do renty osobie zdolnej do pracy skutkuje pozbawieniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało, że samo posiadanie prawa do renty, czy pobieranie świadczeń rentowych, nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że ustalenie treść normy prawnej określonej przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem okoliczności, które legły u podstaw wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 roku o sygn. SK 2/17, nakazuje uznać, że kwestią rozstrzygającą o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest poczynienie ustaleń, co do tego czy renta socjalna pobierana przez odwołującą się została przyznana w związku z całkowitą niezdolności do pracy, czy też w związku z częściowa niezdolności do pracy. Organ odwoławczy również trafnie zauważa, że organ I instancji nie prowadził postępowania wyjaśniającego, co do tego, czy E. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem wskazana kwestia ma także istotne znaczenie w sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na powyższe Sąd podziela stanowisko, że decyzja Prezydenta Miasta K. została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 §1 oraz art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, wyznaczony przepisami art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wytycznymi organu odwoławczego, co do wykładni prawa (art. 138 § 2a ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego), ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 138 §2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.), sprzeciw należało oddalić. Na zakończenie wyjaśnić jeszcze należy, że pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 roku oraz załączone do niego pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lipca 2021 roku, a także notatka służbowa z dnia [...] sierpnia 2021 roku, nie stanowiły podstawy wydania wyroku w rozumieniu art. 133 ust. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismo wraz załącznikami zostało nadane w placówce pocztowej w dniu [...] sierpnia 2021 roku i wpłynęło o Sądu w dniu [...] sierpnia 2021 roku, a zatem już po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie, tj. po dniu [...] sierpnia 2021 roku.