IV SA/Po 639/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia P[...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 639/16 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S[...] na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie S[...] wniosło skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, opisane w rubrum. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 639/16 odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia P[...] do udziału w sprawie. Stowarzyszenie P[...] kwestionując powyższe postanowienie Sądu wniosło zażalenie, domagając się również zwolnienia od kosztów sądowych od niniejszego zażalenia i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W formularzu, w zakresie którego wnioskodawca wskazał, iż jego zakres obejmuje wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wnioskodawca podał, że nie posiada konta bankowego i nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, a jako organizacja non profit swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Członkowie Zarządu wraz z Prezesem za pełnioną funkcję nie pobierają również żadnego wynagrodzenia. W formularzu wniosku o przyznanie Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, jak również nie czerpie żadnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych ani Unii Europejskiej (k. 158-160). Postanowieniem z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 639/17 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Na wstępie zwrócił uwagę, że Wnioskodawca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zmienił zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pierwotnie w zażaleniu od postanowienia Sądu wnioskodawca sygnalizował, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych od zażalenia i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, iż wnosi ostatecznie o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym samym referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca ograniczył zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy do zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy wskazał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej P.p.s.a) można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dalej referendarz sądowy wskazał, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12; CBOSA). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Referendarz sądowy uwzględnił status skarżącego, odwołując się do zapisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r. poz. 210) regulującej zasady działania tego typu organizacji, która określa m.in sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 33 ust. 1 tejże ustawy majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Nie ulega więc wątpliwości, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. Skoro jak wynika ze znajdującego się aktach sprawy odpisu Statutu celem stowarzyszenia jest [...], to tym samym Stowarzyszenie winno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych postępowaniami sądowymi, w których ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Referendarz sądowy ocenił, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów sądowych. Ma to tyle istotne znaczenie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nadto referendarz sądowy zwrócił uwagę, że wnioskujące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do wyegzekwowania ustalonej wysokości składek od wszystkich członków, jak to przewiduje statut Stowarzyszenia, w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania, chociażby w części. Opłacenie kosztów postępowania ma bowiem charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zauważył przy tym, że Stowarzyszenie ponosi koszty korespondencji i telefonów. Przyjął zatem, że Stowarzyszenie ma możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel. W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego, w części, ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji polegającej na budowie turbin wiatrowych. Zdaniem wnoszącego sprzeciw ww. sprostowanie i uzupełnienie jest niezbędne, bowiem ten sam inwestor prowadzi podobną inwestycję na terenie Gminy [...]. Ponadto Stowarzyszenie zarzuciło niezbadanie w żaden sposób stanu formalno-prawnego i materialnego Stowarzyszenia, skoro referendarz stwierdził w uzasadnieniu, że członkowie Stowarzyszenia nie uiszczają składek członkowskich, zaś Stowarzyszenie złożyło oświadczenie wręcz przeciwne, że fundusze na działalność pochodzą wyłącznie z dobrowolnych składek członków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Przede wszystkim Sąd stwierdza, że z art. 243 § 1 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy może być przyznane jedynie stronie postępowania przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 46/15, Lex nr 1628667). Wobec powyższego należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Stowarzyszenie P[...] nie jest stroną postępowania. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest także uczestnikiem postępowania na prawach strony (art. 12 P.p.s.a.). Stowarzyszenie zgłosiło wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie, który został potraktowany odmownie, nieprawomocnym postanowieniem z 04 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 639/16. Skutkiem tego jest niemożność przyznania prawa pomocy. Już z tego powodu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy należy ocenić jako odpowiadające prawu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia. Dlatego jedynie na marginesie Sąd zauważą, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że tak sformułowany wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógłby zostać uwzględniony. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ogólnikowa i nieudokumentowana argumentacja o braku m.in. zdolności do ponoszenia kosztów związanych z prowadzoną sprawą sądowoadministracyjną nie może znaleźć akceptacji. Konieczne jest wykazanie, że zostały podjęte wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych ze swym udziałem w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Wypada wskazać i to, że argumenty podniesione w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych, są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy.