IV SA/Po 648/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu [...] maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2015r. sygn. akt IV SA/Po 1052/14 oddalającego skargę T. S. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonego obowiązku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] lutego 2017r. odrzucił skargę T. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2015r. sygn. akt IV SA/Po 1052/14 oddalającego skargę T. S. z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonego obowiązku. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej T. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że nie ma żadnego majątku, nie ma żadnego dochodu a jego jedyne zasoby pieniężne stanowią oszczędności w kwocie [...]zł. Przedstawiając swą sytuację materialną wnioskodawca wskazał na zadłużenie w wysokości [...] zł. (umowa pożyczki złożona do akt sprawy) oraz ponoszenie wydatków na czynsz ([...] zł.), opłaty za prąd ([...] zł./2 m-ce) oraz gaz ([...] zł.). Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca poinformował, że jest bezrobotnym (zaświadczenie z PUP złożone do akt sprawy). Skarżący poinformował także, że utrzymuje się ze sprzedaży majątku w tym książek i sprzętu elektronicznego, który posiada. Wnioskodawca oświadczył również, że korzysta również z pomocy rodziny i znajomych u których jada posiłki i którzy pomagają mu opłacić czynsz. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 13 kwietnia 2017r. (odebranym w dniu 21 kwietnia 2017r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, kopii zeznania podatkowego za 2016r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wraz z dowodami uiszczania tychże opłat, określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej (ewentualnie o wykreśleniu z ewidencji). Wezwano również wnioskodawcę do wskazania źródła utrzymania w tym m.in. przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, odzież i.t.p. lub też kto udziela mu wsparcia finansowego i w jakiej kwocie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca pismem z dnia 24 kwietnia 2017r. wyjaśnił, że posiada jedne rachunek bankowy (z którego wyciąg załączono), na którym znajdują się środki ze stażu z urzędu miasta, które w związku z otrzymywaniem mniejszej pomocy od rodziny zostaną pobrane najpóźniej do końca miesiąca. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, że mieszkanie które zajmuje jest wynajmowane. Koszty jego utrzymania pokrywane przez wnioskodawcę opłaca bezpośrednio właściciel mieszkania w związku z czym, on dysponuje rachunkami. Dale wnioskodawca wyjaśnił, że pomoc finansową w opłacaniu mieszkania i zakupie jedzenia udziela mu najbliższa rodzina i znajomi w kwocie ok. [...] zł. lecz kwota ta zmniejsza się, w związku z czym będzie musiał poszukać pracy. Skarżący oświadczył, że pozostałą cześć wydatków opłaca jest ze sprzedaży należących do niego przedmiotów w tym książek i drobnego sprzętu elektronicznego. Wnioskodawca wyjaśnił, że dla obniżenia kosztów utrzymania wyjeżdża na dłuższe okresy do rodziców. W załączeniu przesłano kopię zeznania podatkowego za 2016r., zaświadczenie o zawieszeniu działalności gospodarczej i wyciąg z konta bankowego. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.– dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba zaznaczyć również, że postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnioskodawca zareagował na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze na wstępie należy zauważyć, że w sprawie o sygn. IV SA/Po 1052 o wznowienie której skarżący wnosi, prawomocnym postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015r. odmówiono mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Ponieważ uchwała NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GPS 2/10 przesądziła, że przyznane stronie w sprawie ze skargi prawo pomocy obejmuje również wznowienie postępowania, powyższe rozstrzygnięcie pozostało aktualne, co oznacza, że złożony obecnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy rozpoznać w kontekście z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie, do których niewątpliwie wydane 17 marca 2014 r. postanowienie należy zaliczyć, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Skarżący powołuje się bowiem na tożsame okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w 2015r. (bezrobocie, umowa pożyczki zawarta z P. B.). Odnosząc się do obecnie podnoszonych okoliczności wskazać należy, że utrzymywanie przez rodzinę i znajomych, którzy udzielają stałej pomocy o wartości ok. [...] zł. miesięcznie, nie jest wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy tutaj podkreślić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754; również NSA w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 840/11 i z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 160/11) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym", zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. A taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Potwierdza to okoliczność, iż skarżący pomimo braku źródła własnego utrzymania od listopada 2016r. (tj. od wypłaty świadczenia za staż z PUP) i możliwości zamieszkiwania u rodziców, wynajmował mieszkanie generujące stałe koszty za czynsz wynoszące [...] zł. Wnioskodawca powoływał się również na dłuższe okresy zamieszkiwania u rodziców. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza świadczy to o tym, że w istocie we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostają jego rodzice, którzy mogą partycypować również w kosztach sądowych. Skarżący nie podał bowiem żadnych powodów, dla których pomoc ta nie może obejmować wsparcia w ponoszeniu kosztów postępowania sądowego, którego wynik może mieć wpływ na jego stan majątkowy, poprzestając na ogólnych wyjaśnieniach co do wysokości uzyskiwanej pomocy i malejącej wysokości uzyskiwanych z tego źródła środków pieniężnych. W tym miejscu mając uwadze zadeklarowanie przez skarżącego samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego wskazać należy, że przepisy nakazujące ujawnienie "stanu rodzinnego" są powiązane z "rzeczywistym stanem majątkowym" i nie oznaczają "rodziny" w tak wąskim znaczeniu, jak proponuje to skarżący. Wspólne gospodarstwo domowe można bowiem prowadzić również z osobami niezwiązanymi więzami pokrewieństwa lub powinowactwa. Celem ustalenia, kto pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskującym o przyznanie prawa pomocy, jest bowiem umożliwienie oceny, czy nawet połączone możliwości finansowe tych osób są na tyle niewielkie, że uzasadniają finansowanie udziału wnioskodawcy w postępowaniu z budżetu Państwa. W związku z tym, nawet brak dochodów i majątku po stronie skarżącego nie będzie automatycznie uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, jeżeli możliwości finansowe osób, na których utrzymaniu pozostaje, będą wystarczające do ponoszenia kosztów udziału skarżącego w postępowaniu. Zatem brak udzielenia informacji na temat rodziny, która utrzymuje skarżącego, skutkuje odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji