IV SA/Po 651/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 maja 2025 r. o nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31 marca 2025 r. o nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, wnioskowanego wobec jej matki K. A.. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 14 marca 2025 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą matką. Organ I instancji odmówił jej przyznania takiego uprawnienia w oparciu o treść art. 17 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r- o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r- o świadczeniu wspierającym. Wskazano w uzasadnieniu, że świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 roku otrzymywać mogą tylko osoby, które nie ukończyły 18 roku życia ,a matka wnioskodawczyni urodziła się 6 maja 1950 roku. W odwołaniu skarżąca podniosła, że należy jej przyznać wnioskowane świadczenie. Przywołała w uzasadnieniu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. K 38/13 , w którym Trybunał uznał za niekonstytucyjny przepis art.17 ust. 1b u stawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ,w którym różnicuje prawo doświadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Odwołująca uznała, że wyrok ten wprost odnosi się do sytuacji prawnej skarżącej, więc powinien być respektowany przez organy. Organ II instancji uznał zarzuty odwołania za niezasadne. W uzasadnieniu wskazano ,że po pierwsze ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku – o świadczeniu wspierającym w art. 43 pakt 4 lit a) zmieniła z dniem 1 stycznia 2024 roku treść dotychczasowego art.17 ust.1 ustawy- o świadczeniach rodzinnych kładąc nacisk na sprawowanie opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Po drugie ta sama ustawa w art. 43 pkt 4 lit.b) uchyliła, również z dniem 1 stycznia 2024 art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać wyłącznie osoby , które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18 roku życia .Nie ulegają natomiast zmianie rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności , które są wymagane przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ podkreślił też ,że ponieważ strona złożyła pierwszy wniosek o świadczenie już po wejściu w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 – o świadczeniu wspierającym, zastosowanie w sprawie znajdują przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. W skardze podniesiono wyłącznie okoliczności związane z koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Szczegółowo odniesiono się do stanu zdrowia K. A., jej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Podkreślono ,że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga nie podlega uwzględnieniu. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2475). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie w dniu 14 marca 2025 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą matką . Był on pierwszym wnioskiem o tego rodzaju świadczenie. Matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji zgodnie z treścią orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS Oddział w P. z dnia 10 grudnia 2018 r. Powyższe okoliczności pozostawały bezsporne i nie były kwestionowane przez żadną ze stron. W świetle powyższego oraz przyjętych przez organy podstaw materialnoprawnych zaskarżonych rozstrzygnięć uznać należy , że organy zasadnie stwierdziły brak podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia. Otóż z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) – dalej: u.ś.w., dokonano nowelizacji przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) – dalej: u.ś.r, w tym także ar. 17 ust.1 . Zgodnie z nim : świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na gruncie tego przepisu ,co zasadnie organy wskazały i uzasadniły skarżąca nie mogła otrzymać świadczenia wnioskowanego na rzecz opieki sprawowanej nad pełnoletnią matką. Ustawodawca przewidział wprawdzie sytuację, w których dopuszczalnym jest rozstrzyganie w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r, jednakże w niniejszej sprawie nie mogły one znaleźć zastosowania. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustalając zakres stosowania tego przepisu uwzględnić należy przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r . Zgodnie zaś z art.24 ust. 2a u.ś.r - jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że powołany wyżej przepis stanowi normę prawa materialnego, który w ujęciu czasowym wyznacza zakres materialnego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności i jako taki obowiązuje, w niezmienionym brzmieniu, zarówno w aktualnym stanie prawnym, jak i w stanie prawnym sprzed dokonanej nowelizacji (por. wyrok NSA z 11 maja 2023 r., I OSK 1080/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji zasadnym jest stwierdzenie, że na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r., nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnienie tych przesłanek do 31 grudnia 2023 r., jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony po 31 grudnia 2023 r. W tym ostatnim przypadku jednak z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., w sytuacji gdy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony do 31 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r. (por. WSA w Poznaniu z 29 maja 2025 r., IV SA/Po 350/25; wyrok WSA w Łodzi z 5 grudnia 2024 r., II SA/Łd 493/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie termin taki nie został w sprawie zachowany wobec w/w orzeczenia z dnia 10 grudnia 2018 roku , a sam wniosek o przyznanie świadczenia z dnia 14 marca 2025 roku, był pierwszym wnioskiem sprawie. Z uwagi na powyższe zasadnym i prawidłowo uzasadnionym jest stanowisko organów o odmowie przyznania świadczenia . Podkreślenia wymaga ,że w obecnym stanie prawnym tj. od dnia 1 stycznia 2024 r. strona może wystąpić o przyznanie świadczenia wspierającego wprowadzonego wskazaną wyżej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. – o świadczeniu wspierającym. Ze względu na to, że argumenty skargi były niezasadne podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.