IV SA/Po 655/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 października 2013 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], którą odmówiono M. O. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na A. S. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 18 lutego 2013 r. M. O. (dalej: "strona", "skarżąca") wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na drugą żonę dziadka A. S. legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Wójt Gminy - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art.16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - odmówił przyznania stronie przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie że wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wnioskodawczynię nie obciąża ustawowy obowiązek alimentacyjny (wobec drugiej żony dziadka) o jakim mowa w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym i nie może mimo sprawowanej opieki otrzymywać specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepisy kreujące obowiązek alimentacyjny są normami bezwzględnie obowiązującymi. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł - art.16 ust. 2 ww. ustawy. Strona spełnia kryterium dochodowe bowiem w 2011 r. przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na pięć osób (skarżąca, jej mąż, dwoje dzieci i druga żona dziadka) daje kwotę [...]zł. Organ wskazał jednak, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia ze względu na niepełnosprawność A. S., która od 31 stycznia 2012r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albowiem skarżąca jak sama oświadczyła dotąd nigdy nie pracowała zawodowo. Nie jest także zarejestrowana w PUP. Jest zgłoszona jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego przy pracującym mężu. Nie podlega ubezpieczeniom społecznym. Nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego. Ani ona, ani nikt z rodziny nie posiada prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, jej mąż, ani A. S. nie posiadają gospodarstwa rolnego. Strona nie spełniła zatem drugiej z przesłanek przyznania wymienionego świadczenia bowiem choć spełnia kryterium dochodowe, brak obowiązku alimentacyjnego, jak również brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad A. S. w związku z jej chorobą. Strona odwołała się od tej decyzji opisując przebieg choroby babci i swoją sytuację osobisto – rodzinną, podnosząc, iż dziadek zmarł jak miała 9 lat i od tego czasu wychowywała ją babacia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]maja 2013r. nr [...]- działając na podstawie art. 1, art.17 ust.1 i art.18 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. oraz w związku z art. 16a ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w świetle art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazana przez organ niższej instancji (tj. brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką sprawowaną nad drugą żoną dziadka, jak również brak obowiązku alimentacyjnego), została oceniona prawidłowo. Na taką ocenę wpłynęła inna treść przesłanki zawarta w przytoczonym wyżej przepisie w stosunku do treści podobnego uregulowania zawartego w art. 17 ust. 1 ww. ustawy, gdzie mowa jest o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Jeżeli racjonalny ustawodawca w tym samym akcie prawnym odmiennie reguluje przesłanki przyznawania podobnych świadczeń (specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego), to niemożliwym jest przyjęcie, że interpretacja prawa do takich świadczeń może być taka sama. W wypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwa odmowa prawa do tego świadczenia z powodu braku związku rezygnacji z pracy z koniecznością opieki nad osobą bliską, gdyż z tego powodu może ona również nie podejmować zatrudnienia. Sytuacja taka nie występuje w przypadku prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, które przysługuje wyłącznie w wypadku spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki. Ponieważ odwołująca nigdy nie pracowała, nie była nigdzie zatrudniona to tym samym nie rezygnowała z zatrudnienia. Nadto odwołująca utrzymuje się z pensji zarabiającego męża i renty rodzinnej A S. W tej sytuacji brak jest jakichkolwiek przesłanek przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez stronę, a zaistniałą koniecznością opieki nad niepełnosprawną babcią. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M.O. wskazując, że z uwagi, iż jej babcia wymaga stałej opieki, skarżąca nie może podjąć żadnej pracy. Nadto podniosła te same argumenty co w odwołaniu od decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013r. nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] marca 2013r. nr [...]w sprawie odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad A. S. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą". Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać w porządku prawnym od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie obwarowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie. W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącą– przesłanki obowiązku alimentacyjnego i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z ust. 1 art. 16a tej ustawy. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że skarżąca –M. O. nigdy nie pracowała, nie jest zarejestrowana w PUP, nie podejmowała żadnego zatrudnienia i jest bierna zawodowo, a zatem w takim wypadku nie jest możliwe wypełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niepełnosprawność A. S., o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. Nadto wobec skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do drugiej żony dziadka. Stosownie do art.128 krio obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. A. S. jako druga żona dziadka, nie jest krewną w linii prostej w stosunku do skarżącej, w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak także przesłanek do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą a zaistniałą trwającą koniecznością opieki nad trwale niepełnosprawną A. S. Należy przy tym zaakcentować, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały zróżnicowane przez ustawodawcę, gdyż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca uzależnił prawo do tego świadczenia zarówno od niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, natomiast w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanie tego świadczenia powiązał jedynie z faktem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. W ocenie Sądu prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy zasługuje na akceptację. Mianowicie, organy dokonując wykładni ww. przepisu przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia i musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy (ale też czasowy) między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Trudno dopatrzeć się takiego związku w stosunku do skarżącej, która nigdy nie podejmowała jeszcze żadnego zatrudnienia, czy pracy zarobkowej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy dokonały prawidłowej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.