IV SA/Po 66/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 04 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Koźminku z dnia 27 października 2008 r. nr [...] /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski IV SA/Po 66/09 UZASADNIENIE Decyzją z 27 października 2008 r. nr [...] jak się wydaje podpisaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Koziminku odmówiono przyznania E. W. jednorazowej pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego w celu złagodzenia szkód spowodowanych przez suszę w 2008 roku. Z ustaleń dokonanych przez organ wynika, że strona jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników objętych ubezpieczeniem KRUS. Szkody spowodowane przez suszę zostały oszacowane przez gminną komisję powołane przez wojewodę. Komisja ta oszacowała, że szkody te wyniosły 21,42%, lecz nie przekraczają 30% szkód w gospodarstwie rolnym. Nie spełniony zatem został wymóg z § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 26 września 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez susze lub huragan w 2008 r. (Dz.U. nr 173 poz. 1070 – dalej rozporządzenie). Odwołanie od powyższej decyzji wniósł E. W. argumentując, że poniósł szkody w uprawach zbóż trawy i kukurydzy i nawet 100 złotych byłoby podporą na kupno paszy w gospodarstwie. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 4 grudnia 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie I–instancyjne. Organ argumentował, że zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia pomocy przyznaje się, jeśli szkody spowodowane przez susze lub huragan w uprawach rolnych wynoszą średnio powyżej 30% w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Jak wynika z protokołu oszacowania strat stosowna komisja ustaliła, że powierzchnia użytków rolnych ogółem wynosi w tym gospodarstwie 8,37 ha, natomiast powierzchnia upraw dotkniętych klęską wyniosła ogółem 6,81 ha. Komisja wskazała szczegółowo zniszczenia poszczególnych rodzajów upraw (mieszanka zbożowa jara – 50%, kukurydza na kiszonkę – 30%, ziemniaki – 40%, trwałe użytki zielone – 70%) i powierzchnię objętą szkodami każdej z tych upraw (odpowiednio: 4,46 ha, 1,00 ha, 0,60 ha, 0,75 ha). Z protokołu wynika zatem, że niecała powierzchnia gospodarstwa rolnego strony została objęta szkodą suszy, oraz że zniszczenia upraw na obszarach objętych tą szkodą wyniosły 30%-70%. Oznacza to, zdaniem organu, że szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą nie wyniosły średnio powyżej 30%. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. W. Skarżący argumentował w zasadzie jak w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procedurą administracyjną według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd przy tym rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną bądź poprawnością w przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2002 r. nr 1270 ze zm. – dalej ppsa). Tymczasem organy orzekające w tej sprawie dopuściły się naruszenia prawa materialnego powodujące konieczność wyeliminowania obu rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Podstawą rozstrzygania organów obu instancji był przede wszystkim § 2 przywołanego wyżej rozporządzenia. Rozporządzenie to, podjęte na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728, ze zm.) określa szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, których gospodarstwa rolne dotknięte zostały suszą lub huraganem w 2008 r., zwanej dalej "pomocą", w ramach realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez suszę lub huragan w 2008 r. (§ 1). Rozporządzenie weszło w życie z dniem 30 września 2008 r. Przewiduje ono, że pomoc jest udzielana jednorazowo, w formie zasiłku celowego przyznawanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przez kierownika ośrodka pomocy społecznej, który działa z upoważnienia wójta (burmistrza, prezydenta miasta). W sprawach tych nie przeprowadza się rodzinnego wywiadu środowiskowego (§ 3 ust. 1 i 2). Rozporządzenie to stanowi lex specialis do unormowań zawartych w ustawie o pomocy społecznej i reguluje sposób udzielenia bezzwrotnej pomocy dla zrekompensowania szkód powstałych w gospodarstwie rolny w wyniku określonego zdarzenia losowego. Jednym z trzech warunków określonych w rozporządzeniu jest powstanie szkody w uprawach rolnych wywołanych suszą. Szkody te szacuje komisja powołana przez wojewodę na podstawie § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu i kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji, w protokole przekazanym przez wojewodę za pośrednictwem wójta (§ 2 pkt 2 i § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 września 2008 r.). W tej sprawie niespornym było, że skarżący odpowiada warunkowi w § 2 pkt 1 i 2 (co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty tym ubezpieczeniem w pełnym zakresie oraz szkody spowodowane przez suszę lub huragan zostały oszacowane przez komisję wyłonioną w sposób wyżej opisany). Według organu brak podstaw do przyznania pomocy gdyż nie spełniony jest warunek przewidziany w § 2 pkt 3 rozporządzenia. Zdaniem organów obu instancji szkody w uprawach nie wyniosły średnio powyżej 30% w gospodarstwie rolnym. Na tą okoliczność organy przywołały dane, które w istocie przeczą w sposób wyraźny przyjętej tezie. Organy orzekające nie zrozumiały treści omawianej jednostki redakcyjnej. Już nawet wykładnia gramatyczna prowadzi do wniosków odmiennych niż to przyjął w oparciu o niesporne ustalenia Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, a później Samorządowe Kolegium Odwoławcze w tej sprawie. Treść omawianego § 2 pkt 3 wskazuje, że ustalenie przez organ średniej wysokości szkody następuje w stosunku do tej części upraw, która jest dotknięta szkodą. Wbrew wywodom organu do owej średniej nie przyjmuje się powierzchni całkowitej gospodarstwa rolnego czy też powierzchni tych użytków rolnych, na których strat nieoszacowano. Sformułowanie bowiem, że pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą wynoszą średnio powyżej 30% w gospodarstwie rolnym – w rozumieniu przepisów o podatku rolnym oznacza, iż organ porównuje parametry ogólnej powierzchni gruntów celem ustalenia czy poszkodowany prowadzi gospodarstwo rolne i czy odpowiada warunkowi w § 2 pkt 1. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jeszcze na tle obowiązującego uprzednio rozporządzenia Rady Ministrów z 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.u. nr 155 poz. 1109) ugruntował się pogląd, że średnią wysokość szkód odnosi się do obszaru upraw, na których owe szkody wystąpiły i zostały stwierdzone w protokole (por. np. wyroki WSA w Poznaniu z: 19 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 607/07 oraz z 9 lipca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 561/07 oraz rozstrzygnięcie WSA w Warszawie w sprawie o sygn. I SA/Wa 275/2007). Treść normatywna aktualnie obowiązującego rozporządzenia w przedmiotowym zakresie nie różni się od treści normatywnej zawartej w poprzednim uregulowaniu. W tych okolicznościach przywołane rozstrzygnięcia sądów zachowują swoją aktualność także pod rządem rozporządzenia z 2008 r. Nie jest to pogląd odosobniony. Podobne stanowisko prezentowane jest także w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych. Także na gruncie unormowań zawartych w § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 26 września 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez susze lub huragan w 2008 r. Przykładowo pogląd taki prezentuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie w sprawie II SA/Go 87/09 oraz WSA w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 128/09. W tych okolicznościach błędem organu było przyrównywanie szkód w uprawach rolnych spowodowanych przez suszę w gospodarstwie rolnym strony średnio powyżej 30% do całości upraw w jego gospodarstwie. Z akt administracyjnych wynika i nie było to zakwestionowane, że łączna powierzchnia upraw dotkniętych suszą w gospodarstwie E. W. w 2008 roku wyniosła 6,81 ha. I straty na tym obszarze przekroczyły 30%, co sam organ przyznaje podnosząc, iż "zniszczenia upraw na obszarach objętych tą szkodą wyniosły 30%-70%". W tym stanie rzeczy skoro rozstrzygnięcie organu nastąpiło z obrazą przywołanych wyżej przepisów to Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę organ skoryguje wykazane wyżej błędy i zastosuje się do zaprezentowanej przez Sąd wykładni § 2 pkt 3 rozporządzenia, a podejmując stosowne rozstrzygnięcie należycie, zgodnie z art. 107 § 3 kpa je uzasadni. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/P. Miładowski za nieobecnego sędziego s. /-/E. Makosz-Frymus MZ