IV SA/Po 671/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 160/23 oddala skargę w całości Decyzją z 29 listopada 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania K. P. od decyzji Prezydenta Miasta P. z 7 lipca 2022 r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz M. P. w okresie od 01.06.2021 r. do 31.05.2022 r. – utrzymało w mocy tę ostatnią decyzję. Organy ustaliły, że wyrok rozwodowy małżonków P. nie jest prawomocny, z uwagi na wniesioną apelację. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 05 maja 2022 r. ze Skarżącą wynika, że sprawuje ona nieprzerwanie opiekę nad córką od 01 lutego 2021 r. Córka pozostaje na utrzymaniu Skarżącej i od około dwóch lat nie rozmawia z ojcem, nie przebywa też wspólnie z nim. Z kolei z wywiadu przeprowadzonego z M. P. w dniu 27 czerwca 2022 r. wynika, że żadne z rodziców nie sprawuje wyłącznej opieki nad córką od 01 lutego 2021 r., opieka jest wspólna. Córka zamieszkuje w domu wspólnie z rodzicami. W tym domu też zamieszkuje żona. Sprawa rozwodowa jest w toku. Córka pozostaje na utrzymaniu obojga rodziców. Wobec powyższego organy stwierdziły, że K. i M. P. są małżeństwem, brak jest prawomocnego orzeczenia orzekającego rozwód pomiędzy nimi oraz orzekającego miejsce zamieszkania czy opiekę nad córką M. . Skarżąca i jej córka zamieszkują w domu, którego właścicielem jest ojciec dziecka, i który to dom został przezeń wskazany jako jego miejsce zamieszkania. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że córka pozostaje wyłącznie na jej utrzymaniu, zaś z oświadczenia M. P. – że na utrzymaniu obojga rodziców. W konsekwencji organu uznały, że winien mieć zastosowanie art. 22 u.p.p.w.d. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, K. P. zarzuciła w szczególności, że nikt nie czyta dokumentów w jej sprawie, a tymczasem jej mąż w postępowaniu rozwodowym sam przyznał, że nie mieszka z żoną i córkami. Poza tym Skarżąca szeroko przedstawiła swa sytuację rodzinną, akcentując zwłaszcza fakt rezygnacji przez męża Skarżącej z kontaktów z córką. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 160/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć w istotnej mierze z innych przyczyn niż w niej wskazano. Sąd m.in. wskazał, że okoliczność, że w momencie orzekania przez organy administracji, Wyrok SO nie był jeszcze prawomocny, oznacza, że nie wywierał on jeszcze skutków prawnych określonych w jego sentencji. Natomiast nie odbiera temu wyrokowi cechy środka dowodowego (dokumentu urzędowego - art. 76 k.p.a.) i związanego z tym statusu istotnego elementu materiału dowodowego w rozpoznawanej sprawie o wnioskowane świadczenie "500+", w zakresie ustaleń faktycznych, które legły u podstaw jego wydania. W konsekwencji także te ustalenia powinny być brane pod uwagę w ramach oceny "całokształtu materiału dowodowego", o której mowa w art. 80 k.p.a., zwłaszcza w odniesieniu do wspomnianej kwestii wspólnego (nie)zamieszkiwania ojca z córką M. . . Tym bardziej, że jak wynika z zacytowanego wyżej fragmentu uzasadnienia Wyroku SO (o ile rzeczywiście ma on takie brzmienie, jak w zalegającej w aktach sprawy wersji przedłożonej przez Skarżącą - organ powinien to zweryfikować przy ponownym rozpoznaniu sprawy), fakt niezamieszkiwania przez M. P. w domu przy ul. [...] od 31 marca 2020 r. przyznał on sam w ramach złożonych zeznań w toku postępowania rozwodowego. Jeżeli okaże się, że decyzja Prezydenta Miasta z 04 maja 2021 r. jednak stała się ostateczna (i że brak jest innej decyzji ostatecznie załatwiającej wniosek Skarżącej z 28 kwietnia 2021 r.) - a więc, że brak jest formalnych przeszkód w procedowaniu wniosku Skarżącej z 13 czerwca 2021 r. - organ pomocowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy weźmie pod uwagę ww. okoliczność wynikającą z uzasadnienia Wyroku SO: braku wspólnego zamieszkiwania ojca z córka w okresie świadczeniowym, którego dotyczył wniosek Skarżącej (2021/2022). Nadto Sąd wskazał, że w ww. decyzjach zupełnym milczeniem została pominięta okoliczność, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja z 04 maja 2021 r., mocą której Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku K. P. z 28 kwietnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz M. P., na okres świadczeniowy 2021-2022 - a więc, zauważmy, na to samo dziecko i ten sam okres, których dotyczą kontrolowane tu decyzje - odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Na zalegającym w aktach sprawy egzemplarzu tej decyzji brak wzmianki o jej uostatecznieniu się. Kwestia ta nie została też wyjaśniona w analizowanych tu decyzjach organów obu instancji. Tymczasem ma ona kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości ich procedowania w kontrolowanej sprawie. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 10 czerwca 2023 r. Niniejszą skargą z 13 października 2023 r. M. P. reprezentowany przez pełnomocnika domagał się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2023r. sygn. akt IV SA/Po 160/23 i wniósł o uchylenie wskazanego wyroku, oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów z akt [...] Sądu Okręgowego w P.. W uzasadnieniu skargi M. P. m.in. wskazał, że winien brać udział w postępowaniu dotyczącym ustalenia prawa do świadczeń dla K. P.. Wydany wyrok i postępowanie administracyjne niewątpliwie zaważyło na jego prawach, albowiem spowodowało obowiązek zwrotu przyznanych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotowa skarga dotyczy wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 14.04.2023 r., sygn. IV SA/Po 160/23. Sprawa dotyczyła skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 listopada 2022 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 07 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego z wniosku skarżącej. Wskazanym wyrokiem WSA uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W niniejszej skardze pełnomocnik skarżącego nie wskazał na żaden konkretny przepis stanowiący podstawę wznowienia postępowania, jednakże z uzasadnienia skargi można wywieść, że chodzi o pozbawienie M. P. udziału w postępowaniu o świadczenie wychowawcze z wniosku K. P., bowiem nie miał on jakiegokolwiek wpływu na jego przebieg. Zgodnie z art.270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 271 ust. 2 p.p.s.a. Można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniały łącznie wyżej wskazane trzy przesłanki. Jednocześnie konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. Przepis art. 32 p.p.s.a. wskazuje, że w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (art. 33 § 1). Zatem M. P. nie może skutecznie podnosić zarzutu braku udziału w sprawie bowiem, decyzja będąca przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 160/23, dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, zatem tylko i wyłącznie uprawnienia (a w zasadzie braku uprawnienia) do świadczenia na rzecz dziecka M. P. dla K. P.. Nawet jeśli przyjąć, że skarżący mógłby być uczestnikiem postępowania, to skarżący ani nie wykazał naruszenia prawa, ani związku przyczynowego, pomiędzy naruszeniem prawa, a brakiem jego udziału w postępowaniu przed sądem. Poza tym w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 160/23 nie doszło do naruszenia norm prawnych: konstytucyjnych, bądź ustawowych regulujących prawo do sądu. W skardze pełnomocnik skarżącego myli pojęcia wspominając o nienależnym świadczeniu, bowiem jest to odrębna sprawa od sprawy w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania świadczenia. Ponadto udział M. P. w postępowaniu objętym sygn. akt IV SA/Po 160/23, nic nie wniósłby do sprawy, albowiem Sąd nie przeprowadza postępowania dowodowego, nie przesłuchuje stron postępowania, a poza tym decyzja organu I i II instancji została uchylona z powodu naruszenia przepisów procesowych przez organy. Niemożność działania strony jest pozbawieniem jej możliwości podejmowania czynności procesowych na skutek naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Z kolei zapewnienie możności działania strony rozumieć należy jako umożliwienie jej dokonywania czynności procesowych poprzez np. składanie pism i wniosków, prawidłowe zawiadamianie o rozprawach i prawidłowe pouczenie strony o jej prawach. Przy czym konieczne jest wykazanie przez stronę, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem jej możliwości działania, czego w sprawie nie uczyniono. W tym miejscu należało również rozważyć kwestię, czy przyjęcie, że M. P. nie jest stroną postępowania nie skutkuje odrzuceniem niniejszej skargi. Bowiem sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 p.p.s.a. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (por. wyrok NSA z 26 października 2007 r. I FSK 1837/2007 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że wznowienie postępowania może nastąpić tylko na żądanie uprawnionego podmiotu. Ustawodawca odstąpił więc od rozwiązania przyjętego w ustawie o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, dopuszczającego wszczęcie takiego postępowania także z urzędu. Artykuł 270 p.p.s.a., jak również inne przepisy działu VII nie określają wyraźnie, kto jest uprawniony do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Oparcie jednak tej instytucji wyłącznie na zasadzie skargowości, a także treść tych przepisów działu VII, które określają terminy do wniesienia skargi, uzasadnia przyjęcie, że legitymację do wniesienia skargi mają strona (art. 32 p.p.s.a.) oraz uczestnik na prawach strony (art. 33 § 1 p.p.s.a.) i uczestnicy dopuszczeni przez sąd do udziału w postępowaniu (art. 33 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 8 p.p.s.a. legitymację do żądania wznowienia postępowania mają również prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Odrzucenie skargi może nastąpić zatem w razie stwierdzenia niezachowania terminu lub nieoparcia jej na ustawowej podstawie, a także w wypadku niedopuszczalności wznowienia postępowania z powodów wskazanych w art. 285 p.p.s.a. Zasadniczo więc w ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie przedmiotową skargę należało rozpatrzyć merytorycznie, bowiem termin do wniesienia skargi został zachowany i została wskazana, co prawda nie konkretnie, ale można ją wyinterpretować z uzasadnienia skargi jej podstawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.