IV SA/Po 690/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi K. O . na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. W. z dnia [...] 2010r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. W. decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. z dnia [...] odmawiającą K. O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę H.. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. K. O. pismem z dnia [...].2010 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 3, art. 20, art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 28.11.2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) decyzją z dnia [...].2010 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę H.. Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał, że w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzi ona sama, jej mąż J. oraz córka H.. W toku postępowania administracyjnego, jak wskazał organ, ustalono, że mąż wnioskodawczyni – J. – od [...].1998 r. jest uprawniony do emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, a obecnie pobiera emeryturę z tytułu ukończenia wieku emerytalnego. Jednocześnie wyjaśniono, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne na dziecko nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko. W ocenie organu, wskazane tym przepisem przesłanki ziściły się na gruncie rozpoznawanej sprawy, bowiem J. O. jest uprawniony do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad córka H. W przewidzianym ustawą terminie odwołanie od tej decyzji wniosła K. O. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę H., ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Odwołująca się wskazała, że jej córka legitymuje się wymaganym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz wyjaśniła, że w związku z koniecznością sprawowania nad nią opieki nie może podjąć zatrudnienia, ani żadnej innej pracy zarobkowej. W odwołaniu podkreślono również, że J. O., pobiera obecnie emeryturę na zasadach ogólnych, wynikających z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie, jak przyjął organ I instancji, emeryturę na córkę H.. Decyzją z dnia [...].2010 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji uzasadniając, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem, przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podniósł również, iż przepis art. 17 ust. 3 powołanej ustawy, wyraźnie wskazuje sytuacje, w których przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe. Jedną z przesłanek wyłączających możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest ustalenie na rzecz osoby w rodzinie prawa do wcześniejszej emerytury na dziecko. Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie bezsprzecznie prawo do wcześniejszej emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałe opieki ma ustalone mąż odwołującej się, a ojciec H.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż prawo to zostało ustalone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział O. W. z dnia [...].1989 r., na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 roku, w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28 poz. 149 ze zm.). Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia J. O. ustalono prawo do wcześniejszej emerytury z uwagi na to, że nie mógł pracować lub nie mógł kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia dziecka, wymagającego stałej opieki oraz pielęgnacji. Świadczenie takie mąż wnioskodawczyni pobierał do czasu ustalenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. prawa do emerytury na zasadach ogólnych przewidzianych w ustawie o emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na osiągnięcie 65 roku życia. W ocenie Kolegium ustalenie prawa do emerytury na zasadach przewidzianych w ustawie o emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie oznacza jednak automatycznie ustania prawa do emerytury wcześniejszej. Ubocznie Kolegium zwróciło również uwagę, że odwołująca się mogłaby się starać o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tylko z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej z uwagi na konieczność opieki nad córką. Tymczasem, organ I instancji wydając decyzję nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego celem ustalenia z jakiego to zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musiała zrezygnować wnioskodawczyni, ani też czy posiada jakiekolwiek świadczenia z ubezpieczeń społecznych. W przewidzianym ustawą terminie K. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę H.. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej córka legitymuje się wymaganym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a z uwagi na ten fakt, ona sama nie może podjąć zatrudnienia, ani żadnej innej pracy zarobkowej. K. O. wskazała nadto, iż jej małżonek pobiera emeryturę na zadach ogólnych, wynikających z ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie emeryturę z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję Kolegium i decyzję ją poprzedzającą wydano z naruszeniem przepisów prawa. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że postępowanie administracyjne zainicjował wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką H. Kwestią bezsporną pozostaje i nie budzi wątpliwości Sądu również fakt, że rodzina wnioskodawczyni składa się z trzech osób, tj. skarżącej, jej męża oraz córki H. Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje natomiast prawidłowość ustaleń organów, co do faktu, iż osoba w rodzinie wnioskodawczyni, tj. jej mąż J., ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na córkę H., a także legalność decyzji odmawiających przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Materialno- prawną podstawę podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 Nr 139, poz. 992). Odnosząc się w pierwszej kolejności do zasadniczej kwestii spornej w rozpoznawanej sprawie, wskazać należy, że ustalenia organów jakoby w ustalonym stanie faktycznym ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajdują uzasadnienia w zgromadzonym w aktach sprawy materiale. Jak wynika z treści powołanego w rubrum zaskarżonej decyzji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 3 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba w rodzinie - ma ustalone - prawo do wcześniejszej emerytury na dziecko, przy czym, jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, określenie "ustalone prawo" oznacza, że wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba w rodzinie spełnia przesłanki do świadczenia i - fakt ten został udokumentowany ostateczną decyzją - właściwego organu o przyznaniu danego świadczenia (R. Babińska-Górecka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, s. 196). Przyjąć zatem należy, że z istoty samego świadczenia pielęgnacyjnego, jak i na podstawie brzmienia tego przepisu ("ma ustalone prawo") wnioskować należy, że świadczenie nie przysługuje w sytuacji gdy jedna z osób w rodzinie, zrezygnowała już zatrudnienia ze względu na opiekę nad dzieckiem i - z tego tytułu - pobiera wcześniejszą emeryturę (art. 17 ust. 5 pkt 3). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że o spełnieniu przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych można byłoby mówić, gdyby J. O. w dacie orzekania przez organy spełniał przesłanki do wcześniejszej emerytury na córkę H., a jednocześnie fakt ten byłby udokumentowany ostateczną decyzją właściwego organu o przyznaniu tego świadczenia. Analiza akt sprawy prowadzi natomiast do wniosku, że fakt ustalenia J. O. prawa do wcześniejszej emerytury na córkę H. w niniejszej sposób nie został udokumentowany ostateczną decyzją właściwego organu. W szczególności, ustaleń organów w tym zakresie nie potwierdza załączona do akt decyzja ZUS z [...].1989 r. Znajdująca się natomiast w aktach korespondencja pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w O. W. a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, że również w ocenie samego organu I instancji decyzja ta nie dokumentuje faktu jakoby J. O. miał ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na dziecko, a konkretnie na córkę H.. Wątpliwości organu w tej kwestii potwierdza choćby pismo z [...].2010 r. skierowane do ZUS, w którym – dysponujący decyzją ZUS z [...].1989 r. - organ I instancji zapytuje czy mąż skarżącej jest uprawniony do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad córką H., a jeśli tak to od kiedy (k.9 akt adm.). Stanowiące natomiast odpowiedź na to zapytanie, pismo pracownika ZUS, jakoby mąż wnioskodawczyni był uprawniony do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem (k.10 akt adm.), uznać należy za niewystarczające dla poczynienia rzetelnych ustaleń, bowiem twierdzenia w tym piśmie zawarte nie znajdują potwierdzenia w ostatecznej decyzji ZUS, a jednocześnie oparte zostały na nieokreślonych źródłach. Skoro zatem wnioskodawczyni konsekwentnie twierdzi, że jej mąż pobiera emeryturę na zasadach ogólnych, a nie emeryturę na córkę H. i przedkłada na potwierdzenie swych słów decyzję ZUS, która nie pozwala na przyjęcie ustaleń sprzecznych z oświadczeniami skarżącej, to w razie powzięcia przez organ wątpliwości, jego rzeczą było rzetelne ich wyjaśnienie. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien był odnieść się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie, skonfrontować ewentualne wynikające z nich rozbieżności oraz wskazać w sposób szczegółowy i logiczny, dlaczego daje wiarę dowodom, na których oparł swe ustalenia, a odmawia wiarygodności dowodom przeciwnym, natomiast w niniejszej sprawie organ tego nie uczynił. W konsekwencji ustalenia organów w tym zakresie uznać należało za dowolne. Jako dowolne, bowiem należy traktować ustalenia faktyczne nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego, zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). W niniejszej sprawie, wskutek powyżej opisanych zaniechań, nie sposób przyjąć, aby organy w sposób dokładny wyjaśniły stan faktyczny sprawy oraz by wyczerpująco zebrały materiał dowodowy. Zaniechanie ustaleń istotnych dla wyniku sprawy narusza wykazane wyżej normy procedury i już z tego powodu zaskarżone decyzje nie mogły się ostać. Skarga jednak okazała się zasadna również z przyczyn, które Sąd nie będąc związany jej granicami, wziął pod uwagę z urzędu. Zauważyć, bowiem należy, że istotę świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem utożsamiać z pomocą osobom - zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej - po to aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 09.09.2010 r., sygn. I OSK 1000/10, wyrok NSA z 12.01.2010 r., sygn. I OSK 1105/09). Wobec powyższego uzasadnionych wątpliwości nie powinien budzić ciążący na organie obowiązek zbadania statusu wnioskodawcy, z uwzględnieniem wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek tj. rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej. Bez wątpienia też, obowiązek ten spoczywał na orzekających w niniejszej sprawie organach rozpoznających wniosek K. O.. Tymczasem, analiza akt sprawy, jak i treść uzasadnień zaskarżonych decyzji dowodzi, iż uwadze organu I instancji umknęła potrzeba poczynienia stosownych w te kwestii ustaleń. Uwagę na to uchybienie zwrócił organ odwoławczy, który jednak też nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia czy skarżąca spełnia przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem, zważywszy na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjąć należy, że poczynienie ustaleń w tym zakresie może mieć zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności złożonego przez skarżącą wniosku. Reasumując zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa – i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów koniecznym było uchylenie decyzji organów I i II instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zastosowanie się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności poprzez poczynienie precyzyjnych ustaleń faktycznych. ja