IV SA/Po 71/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko oddala skargę Sygn.akt IV SA/Po [...] Uzasadnienie Burmistrz Miasta i Gminy P. decyzją z 21 czerwca 2016r., nr [...] [...], odmówił R. P. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – P. F. P. ur. [...].2011r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powołał przepis art. 5 ust.2, art.10 ust.2 i art.15 ust.2 oraz art.22 i 28 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 214) i wskazał, że R. P. składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego oświadczył, iż w skład jego rodziny wchodzą dwie osoby : wnioskodawca i syn [...]. Opiekę nad synem sprawuje naprzemiennie z matką dziecka poprzez opiekę nad synem 3 razy w tygodniu i w co drugi weekend od piątku do poniedziałku i tym samym wnioskuje o przyznanie ˝ wartości świadczenia wychowawczego. Do wniosku R. P. dołączył kopię wyroku rozwodowego z dnia 14 sierpnia 2015r. Sądu Okręgowego w [...] sygn.. akt XII C [...], z którego wynika że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim P. P., Sąd powierzył matce, zastrzegając ojcu prawo do współdecydowania o wszystkich istotnych sprawach życiowych dziecka i do nieograniczonych kontaktów z dzieckiem na bieżąco ustalanych przez strony. Kosztami utrzymania dziecka obciążeni zostali oboje rodzice, a od ojca dziecka R. P. zostały zasądzone alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto organ uzyskał informację, iż w dniu 9.04.2016r. K. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna i w dniu [...] maja 2016r. została wydana decyzja przyznająca jej świadczenie wychowawcze na syna Patryka na okres od 1.04.2016r. do 30.09.2017r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Świadczenie za miesiąc kwiecień, maj i czerwiec 2016r. zostało wypłacone. Nadto z przeprowadzonego w dniu 1.04.2016r. wywiadu środowiskowego wynika, że R. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art.2 pkt 16 i art.5 ust.2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. W odwołaniu od powyższej decyzji R. P. wskazał, iż decyzja narusza równe traktowanie obojga rodziców względem prawa w sytuacji gdy sprawuje on w 50% opiekę nad synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 października 2016 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka – art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy świadczenie to przysługuje ww. osobom do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Kolegium zaznaczyło, iż stosownie do art. 5 ust. 3 powołanej ustawy świadczenie to przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Z kolei w art. 2 pkt 16 ustawy, została uregulowana sytuacja rodziców wychowujących wspólne dzieci zamieszkujących osobno stanowiąc, iż w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Ze złożonego przez odwołującego wyroku rozwodowego wynika, że Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim P. P. matce K. P.. Sąd nie ustanowił opieki naprzemiennej, a z wywiadu środowiskowego wynika, że R. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził, iż świadczenie wychowawcze na syna odwołującemu nie przysługuje. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. P. podniósł, iż sprawuje opiekę naprzemienną nad synem, ustawodawca nie zawarł w ustawie o świadczeniach wychowawczych o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pojęcia "opieki naprzemiennej", a więc świadczenie "500+" powinno podążać za dzieckiem i być przyznawane proporcjonalnie tam gdzie się ono znajduje. Wskazał, że "orzeczenia sądu wydawane są przez różnych sędziów w tym i psychopatów zważając na fakt, iż są też i sędziowie wybitni o wyważonym poczuciu sprawiedliwości. Orzecznictwo w sprawach opieki naprzemiennej jest podzielone, a dziecko to nie chomik które może być zrzucane od jednego rodzica do drugiego. Podstawą wykładni jest zasada jednego domicylu i przypisanie dziecka jednemu rodzicowi". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016 r., poz. 1066 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j: Dz.U. 2016, poz. 718 j.t. dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.r, poz.195). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W przedmiotowej sprawie wniosek złożyła matka dziecka. Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części, sąd skargę oddala w całości lub w części. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organ drugiej instancji prawidłowo orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu organy wyczerpująco przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa. Na wstępie rozważań wskazać należy, iż zasadniczy spór w sprawie wpływający na ocenę legalności zaskarżonych decyzji ma ocena czy skarżący R. P. sprawuje naprzemienną opiekę nad małoletnim dzieckiem - P. pochodzącym z jego małżeństwa z K. P.. Materialnoprawną podstawę kontestowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy powołanej wcześniej ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.w.d., rodzina w rozumieniu tej ustawy oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 162). Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko, a w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Zatem w ocenie organów warunkiem skorzystania i zaliczenia dziecka do członków rodziny obojga rodziców jest orzeczenie przez sąd o obowiązku sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem przez każdego z rodziców. Lektura akt administracyjnych pozwala odnotować, że małżeństwo skarżącego i K. P. zostało rozwiązane na mocy wyroku Sądu Okręgowego w P. XII Wydział Cywilny z dnia 14 sierpnia 2015r. sygn.. akt XII C [...], gdzie Sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem – P. P. powierzył matce dziecka, zastrzegając dla pozwanego prawo do współdecydowania o wszystkich istotnych sprawach życiowych dziecka i do nieograniczonych z nim kontaktów, na bieżąco ustalanych przez strony. Kosztami utrzymania małoletniego dziecka obciążył obie strony i w związku z tym zasądził od pozwanego na rzecz małoletniego syna rentę alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie. W ocenie organów obu instancji, wynikający z wyroku sposób sprawowania opieki, w świetle prawomocnego orzeczenia Sądu znajdującego się w aktach, nie jest opieką naprzemienną. Organy uznały, że skarżący nie sprawuje naprzemiennej opieki nad synem, ponieważ nie wynika to z wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 14 sierpnia 2015r. Z przedstawionym poglądem organów Sąd nie zgadza się w pełni wskazując, że zgodnie z art. 58 § 1 K.r.i.o., w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w art. 58 § 1 K.r.i.o., sąd – uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców – rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia (art. 58 § 1a K.r.i.o.). Inne przepisy ustaw, które regulują kwestie związane z ustaleniem relacji pomiędzy rodzicami w zakresie opieki nad dzieckiem także co do zasady stanowią, że sąd rodzinny winien wkroczyć w te relacje dopiero, gdy sami rodzice nie potrafią dojść do porozumienia co do istotnych kwestii związanych ze sprawowaniem opieki. I tak, np. art. 582 K.p.c. stanowi, że rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia pomiędzy rodzicami, może nastąpić dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wysłuchanie ich byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami. Powyższe regulacje – zdaniem składu orzekającego – wskazują, że gdy nie ma takiej potrzeby sąd nie wkracza w sferę dokładnego uregulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących opieki nad dzieckiem. Ponadto, pojęcie naprzemiennej opieki rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem pojawiło się dopiero w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w 2016 roku, natomiast wyrok, do którego odwołują się te organy został wydany w 2015 roku i chociaż w wyroku tym Sąd nie ustalał kontaktów skarżącego z synem, to – wbrew stanowisku organów administracji – wydane orzeczenie nie wyklucza możliwości faktycznego sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem skarżącego przez oboje rodziców. Czynienie automatycznego założenia, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku sądu, jest nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec rodziców, którzy sami ustalili taką opiekę bez ingerencji Sądu. Przyjęcie takiej wykładni art. 2 pkt 16 u.p.w.d. w zakresie opieki naprzemiennej byłoby swoistym premiowaniem rodziców, którzy nie potrafią się porozumieć co do opieki nad dziećmi, w stosunku do tych rodziców, którzy są w stanie to uczynić bez ingerencji Sądu. Takie zaś postępowanie jest – w ocenie Sądu – niedopuszczalne, a wręcz godzi w podstawową zasadę równości wobec prawa. Nadto, na co nie zwróciły uwagi organy orzekające w sprawie, zaprezentowana przez nie wykładnia pojęcia opieki naprzemiennej, o której mowa w ostatnim członie art. 2 pkt 16 u.p.w.d. skutkowałaby koniecznością wystąpienia do sądu powszechnego, w każdym przypadku realizowania pieczy nad dziećmi przez obojga rozwiedzionych rodziców, czy też żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu o wydanie w stosunku do realizowanej przez nich pieczy naprzemiennej orzeczenia, w którym sąd ten musiałby wprost orzec o opiece naprzemiennej i w taki też sposób ją określić. Mając na uwadze racjonalność ustawodawcy, jak również cel ustawy oraz regulacje związane z możliwością szybkiego otrzymania wskazanej pomocy, zaprezentowana przez organy wykładnia wskazanego pojęcia, nie znajduje oparcia w brzmieniu wskazanego przepisu. W ocenie Sądu, wykładnia art. 2 pkt 16 u.p.w.d. nakazuje organom dokonanie oceny, czy sprawowana opieka nad dziećmi w wyniku orzeczenia sądu orzekającego rozwód oraz ustalającego wzajemne stosunki w zakresie wychowania dzieci przez rozwiedzionych rodziców stanowią wystarczającą podstawę do rozważenia zaistnienia opieki naprzemiennej, poprzez ustalenie faktycznego zakresu tej opieki wykonywanej przez rodziców w czasie przebywania dzieci u każdego z rodziców. Mimo wskazanych okoliczności, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – zdaniem Sądu – nie pozwolił na uznanie, że skarżący sprawuje wspólnie z byłą żoną naprzemienną opiekę nad synem P. . Odnotować należy, że niewątpliwie we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego skarżący do rodziny wpisał – jako osobę wchodzącą w skład rodziny siebie i syna P. . W tej sytuacji organ w dniu 20 maja 2016r. przeprowadził wywiad środowiskowy, w którym skarżący przyznał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Była żona skarżącego pobiera świadczenie wychowawcze na syna. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że sprawuje opiekę naprzemienną nad synem. Samo stwierdzenie skarżącego, że w wyroku rozwodowym zostało napisane, że ma zastrzeżone prawo do nieograniczonych kontaktów z synem na bieżąco ustalanych przez strony nie oznacza, że władza rodzicielska wykonywana jest naprzemiennie. Zdaniem Sądu, organy ustalając istotną w sprawie okoliczność, a mianowicie kwestię czy byli małżonkowie sprawują naprzemienną władzę rodzicielską nad ich wspólnym dzieckiem, prawidłowo oparły swoje rozstrzygnięcia na treści wyroku z dnia 14 sierpnia 2015r. i wywiadzie środowiskowym. Skarżący w żadnym ze swoich pism nie opisał sposobu sprawowania opieki nad synem, a jedynie ograniczał się do twierdzeń, że takową opiekę sprawuje 3 razy w tygodniu i w co drugi weekend, przy czym w skardze podniósł, że dziecko musi być przypisane jednemu z rodziców, musi mieć swój stały azyl, gdzie się uczy, drabia lekcje. Opieka naprzemienna w dużym uproszczeniu polega na tym, że dziecko określony czas zamieszkuje u matki, a określony u ojca. Sformułowanie zawarte w wyroku – w obliczu twierdzeń strony skarżącej – nie pozwala na uznanie, że dziecko czasowo zamieszkuje u ojca. Należy wskazać, iż nawet gdyby sąd w wyroku rozwodowym orzekł, że władza rodzicielska powierzona została obojgu rodzicom, nie oznaczałoby to, że jest wykonywana naprzemiennie. Z samego bowiem faktu, że władza rodzicielska powierzona jest obojgu rodzicom, nie wynika, że jest ona sprawowana naprzemiennie, natomiast w przywołanym wcześniej wyroku Sąd orzekł, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem stron powierzone zostało matce dziecka. Przyznanie świadczenia wychowawczego nie zależy od uznania administracyjnego, a organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić czy ubiegająca się o tego rodzaju pomoc rodzina spełnia ustawowe przesłanki, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych bądź negatywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję odpowiednio przyznającą albo odmawiającą stronie wnioskowanego świadczenia. Konkludując powyższe rozważania Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości.