IV SA/Po 734/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia pracownika organu administracyjnego od udziału w postępowaniu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ D.Mataczyński Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w dniu 27 października 2009r. wydał postanowienie odrzucające skargę wniesioną przez A.S. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia pracownika organu administracyjnego od udziału w postępowaniu. A.S. w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego i adwokata. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał na swój zły stan zdrowia w tym zdrowia psychicznego. Mając na względzie brak informacji co sytuacji finansowej wnioskodawcy, pismem z dnia 3 lutego 2010r. (odebranym w dniu 17 lutego 2010r. - k. 195) wezwał A.S. do przedłożenia kopii zeznań podatkowych za lata 2007 – 2008, w przypadku złożenia zeznania za 2009r. należy przedłożyć zeznania podatkowe za lata 2008 i 2009r., przedłożenia wyciągów z posiadanych kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), określenie tytułu prawnego do lokalu wskazanego jako adres zamieszkania, udokumentowanie wpisu na listę radców prawnych na co skarżący powołał się w piśmie z dnia 5 stycznia 2010r. i przedłożenia kopii dokumentacji medycznej potwierdzającej zły stan zdrowia w tym m.in. zły stan zdrowia psychicznego Wnioskodawca w odpowiedzi na powyższe wezwanie, na potwierdzenie wpisu na listę OIRP przesłał adresowane do niego pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego w P. w sprawie dotyczącej wyłączenia sędziego w ramach postępowania prowadzonego przed sądem powszechnym. Na potwierdzenie okoliczności skierowania na badania psychiatryczne wnioskodawca wskazał na zakończoną przed Sądem rejonowym w G. sprawę sygn akt [...] dotyczącą skierowania na badania psychiatryczne. A.S. nie przedstawił jednak żadnych wyjaśnień dotyczących swojej sytuacji finansowej. W związku z powyższym na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa), stwierdzić należy iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Oznacza to, że ma on wykazać, iż nie dysponuje żadnymi środkami ani też możliwościami ich zdobycia. Trzeba zarazem stanowczo podkreślić, że treść przepisu art. 246 §1 pkt 2 ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który w druku wniosku o przyznanie prawa pomocy, winien udzielić wyczerpujących wyjaśnień co do stanu rodzinnego i majątkowego. Ewentualne niejasności w opisanym wyżej zakresie mogą być wyjaśnione za pomocą dodatkowych dokumentów (art. 255 ppsa). Skoro jednak strona uchyla się od podania jakichkolwiek informacji dotyczących jej stanu majątkowego, w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w odpowiedzi na wezwanie Sądu, to tym samym nie można obiektywnie stwierdzić, że jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby zasadnym było przychylenie się do złożonego wniosku. Powyższe jest o tyle istotne, że strona wystąpiła nie tylko o zwolnienie od kosztów sądowych ale również wniosła o ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. Oznacza to nie tylko zaniechanie pobrania należności publicznoprawnych (kosztów sądowych) lecz także wyłożenie ze środków publicznych wydatków, które umożliwią pokrycie kosztów udziału pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji. /-/D.Mataczyński ja