IV SA/Po 793/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 793/16 w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 czerwca 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Wraz z powyższą skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, który został rozpoznany negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 października 2016r., utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu z dnia 6 grudnia 2016r. (zażalenie od w/w postanowienia zostało odrzucone postanowieniem Sądu z dnia 24 stycznia 2017r.) Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozstrzygnięty postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017r. (utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu z dnia 28 lutego 2017r.), którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i umorzono postępowanie w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. (zażalenie od postanowienia Sądu z dnia 28 lutego 2017r. zostało odrzucone postanowieniem Sądu z dnia 4 kwietnia 2017r.). Prowadząc dalej postępowanie zarządzeniem z dnia 23 marca 2017r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł i w związku z nieuiszczeniem wpisu skargę odrzucono postanowieniem Sądu z dnia 9 maja 2017r. Odrębne zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie [...] oraz Stowarzyszenie [...] składając przy tym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełnioną funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia. Strona skarżąca w piśmie z dnia 10 lipca 2017 r. wraz z zażaleniem na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w sprawie odrzucenia skargi złożyła kolejny wniosek o zwolnienie z kosztów wpisu sądowego i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017 r. umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Skarżące stowarzyszenie pismem z dnia 23 sierpnia 2017 r. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy należy wskazać, że w niniejszym postępowaniu Stowarzyszenie [...] już dwukrotnie występowało z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W kwestii powyższych żądań obejmujących swym zakresem zarówno wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wypowiadał się referendarz sądowy i Wojewódzki Sąd Administracyjny, który rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu postanowień z dnia 6 grudnia 2016r. i 28 lutego 2017r. Sąd wskazywał, że podziela stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W takiej sytuacji Sąd stwierdził, że referendarz sądowy postąpił trafnie, odmawiając przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił rozróżnienie między dobrowolnością składek członkowskich, a niemożnością zgromadzenia środków finansowych – mimo czynionych wysiłków. Co należy wykazać, i która to okoliczność podlega weryfikacji w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." od postanowienia o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Konieczna jest ocena złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W świetle przedstawionych wyżej przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że Skarżące stowarzyszenie w kolejnym wniosku o prawo pomocy ponownie powołuje ogólnikową i nieudokumentowaną argumentację o braku m.in. zdolności do ponoszenia kosztów związanych z prowadzoną sprawą sądowoadministracyjną. Powyższe wynika z przyjętej przez wnioskujące Stowarzyszenie argumentacji o dobrowolności składek członkowskich i wynikającej z tego braku możliwości faktycznego opłacenia kosztów sądowych i pełnomocnika z wyboru. Wnioskujące Stowarzyszenie podobnie jak poprzednio nie wykazało jednak przy tym, aby podjęło wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych ze swym udziałem w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z aktualnie składanym wnioskiem, ujawniają również brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez skarżące stowarzyszenie z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jego sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy słusznie wskazał, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, ze spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej poprzedniego postanowienia o odmowie przyznania prawa. Powyższe uzasadnia umorzenie przez referendarza sądowego postępowania na podstawie art. 249 a P.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Art. 249a P.p.s.a. może znaleźć bowiem zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 P.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżące stowarzyszenie w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych, są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 pkt 2 w zw. z art. art. 249a oraz 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.