IV SA/Po 793/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 793/16 w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 czerwca 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 maja 2017r. sygn. akt IV SA/Po 793/16 odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 czerwca 2016r. nr IR-[...]w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Stowarzyszenie [...]kwestionując powyższe postanowienie Sądu wniosło zażalenie, domagając się również zwolnienia od kosztów sądowych od niniejszego zażalenia i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że nie posiada konta bankowego, nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, a jako organizacja non profit swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Członkowie Zarządu wraz z Prezesem za pełnioną funkcję nie pobierają również żadnego wynagrodzenia. W formularzu wniosku o przyznanie Stowarzyszenie wskazało również, że nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie czerpie żadnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych ani Unii Europejskiej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 września 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżące stowarzyszenie pismem z dnia 18 października 2017 r. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." rozpatrując sprzeciw od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy, sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Konieczna jest ocena złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy zawartych w art. 246 § P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w/w podmiotom można zaś przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Referendarz sądowy słusznie wskazał, że uwzględniając status skarżącego odwołać należy się do zapisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t: Dz. U. z 2017 r. poz. 210) regulującej zasady działania tego typu organizacji, która określa m.in sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 33 ust. 1 tejże ustawy majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Nie ulega więc wątpliwości, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. Skoro jak wynika ze znajdującego się aktach sprawy odpisu Statutu celem stowarzyszenia jest obrona osób poszkodowanych represjonowanych w Polsce przez systemy totalitarne i pomoc w obronie Kościoła katolickiego, dóbr narodowych, ziemi i polskiej wsi, to tym samym Stowarzyszenie winno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych postępowaniami sądowymi, w których ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że w przedmiotowej sprawie stowarzyszenie nie wykazało aby podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów sądowych. Ma to tyle istotne znaczenie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W ocenie Sądu wnioskujące stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do wyegzekwowania ustalonej wysokości składek od wszystkich członków, jak to przewiduje Statut Stowarzyszenia, w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Opłacenie kosztów postępowania ma bowiem charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie ponosi koszty korespondencji i telefonów. Referendarz sądowy słusznie przyjął, że Stowarzyszenie ma możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel. W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 w zw. z art. art. 249a oraz 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.