IV SA/Po 808/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej W. W. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia [...] maja 2021 roku złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w L., wystąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką M. W.. Prezydent Miasta L. , decyzją z dnia [...] czerwca 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustalił, że niepełnosprawność podopiecznej w stopniu znacznym jest datowana od [...]. roku życia. Podopieczna jest osobą rozwiedzioną (wyrok z [...]). Od kilku lat nie ma kontaktu z byłym mężem i nie posiada informacji na temat jego miejsca pobytu oraz życia prywatnego. Podopieczna ma dwoje pełnoletnich dzieci. Syn założył własną rodzinę (poszukuje pracy). Natomiast córka (wnioskodawczyni) zamieszkuje z podopieczną i pozostaje zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Rozstrzygając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ wyjaśnił, że pomimo rozwiązania małżeństwa na byłym mężu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony. Obowiązek alimentacyjny byłego małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Ponadto niepełnosprawność podopiecznej nie powstała do ukończenia 25. roku życia. W. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa do odwołania. Strona zażądała uchylenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji oraz przyznania wnioskowanego świadczenia. Strona podniosła, że Prezydent Miasta L. nie uwzględnił treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku sygn. akt K 38/13. Na skutek tego orzeczenia doszło do uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek podopiecznego. Organ naruszył także przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy stanowi on podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce, która należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lipca 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego okoliczność, że niepełnosprawności nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, nie może stanowić podstawy dla odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podzielił jednak przekonanie Prezydenta Miasta L. , co do tego, że okoliczności sprawy rozpatrywane w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych stoją na przeszkodzie przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium na gruncie regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego bezzasadna jest argumentacja odwołania kwestionująca pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego byłego męża względem byłej żony przed obowiązkiem alimentacyjnym wnioskodawczyni/córki. W. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta L. , zobowiązania organów do przyjęcia oceny prawnej wyrażonej w wyroku oraz zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni art. 130, art. 27 oraz art. 60 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzinnych i w konsekwencji uznanie, że pomimo rozwiązania przez rozwód małżeństwa podopiecznej i braku zasądzenia od byłego małżonka obowiązku dostarczania środków utrzymania pomiędzy byłymi małżonkami nadal istnieje zobowiązanie do wzajemnej alimentacji, które uniemożliwia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej/córki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego (odpowiedź na skargę) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, nie pozostawia żadnych wątpliwości, że pomiędzy stronami (skarżącą i organem) nie ma sporu, co do okoliczności przyjętych za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. M. W. jest rozwiedziona od [...] roku i posiada dwoje dorosłych dzieci. Wyrok rozwodowy nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego byłych małżonków. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2021 roku M. W. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na okres do [...] kwietnia 2023 roku. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2021 roku. Opiekę nad niepełnosprawną matką roztoczyła córka W. W., która nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności oraz pozostaje zarejestrowana, jako osoba bezrobotna. Kwestia sporna dotyczy wykładni i stosowania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.). W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Analiza uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta L. oraz uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego uzasadnia stanowisko, że ocena zasadności wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została dokonana z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) Wskazany powyżej przepis określa zakres podmiotowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez stwierdzenie, że przysługuje ono osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Odesłanie do zakresu obowiązku alimentacyjnego określonego ustawą z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; dalej w skrócie K.r.o.) w celu wyznaczenia kręgu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne nie może być rozumiane w ten sposób, że otwiera organom administracji publicznej możliwość warunkowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego regulacją art. 132 K.r.o. Stanowisko, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej alimentacyjnie w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania kłóci się z treścią art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kryteria kolejność nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca określił w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz nie nakazuje w tym zakresie stosować przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy o kolejności obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej powyżej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Treść powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rozstrzygają: zakres obowiązku alimentacyjnego określony w ustawie - Kodeks rodzinnym i opiekuńczym, dodatkowe warunki w odniesieniu do osób spokrewnionych w stopniu innym niż pierwszy oraz pozostawanie podopiecznego w związku małżeński. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej/córce, która rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką ogranicza pozostawanie podopiecznej w związku małżeński, a więc wynikający z zawarcia małżeństwa obowiązek wzajemnej pomocy (art. 23 K.r.o.) oraz obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 K.r.o.). Wnosić z powyższego należy, że obowiązek alimentacyjny byłego małżonka (art. 60 K.r.o.), a także okoliczność, że jego obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych byłego małżonka (art. 130 K.r.o.), należy ujmować jako okoliczności indyferentne z punktu widzenia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej/córce. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, na mocy art. 153 P.p.s.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni, że określona w ustawie - Kodeks rodzinnym i opiekuńczym regulacja prawna dotycząca obowiązku alimentacyjnego pomiędzy byłymi małżonkami nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce, która roztoczyła opiekę nad niepełnosprawną matką, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd nie ujawnił podstaw do skorzystania z możliwości określonych przepisem art. 135 P.p.s.a. Jako podstawa uwzględnienia skargi rozpoznane zostało naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy. Analiza dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych nie wskazuje, aby końcowe załatwienie kontrolowanej sprawy wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które swoim zakresem wykracza poza dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).