IV SA/Po 827/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osobę uprawnioną z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent Miasta") decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] – działając na podstawie art. 8b, art. 27 ust. 1, 1a, 2 i 3 w zw. z art. 2 pkt 3 i 9 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", w skrócie "u.p.o.u.a.") zażądał od A. W. (dalej: "Skarżący") zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, K. W., za okres od dnia 01 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. w wysokości 4.200 zł wraz z ustawowymi odsetkami, w ciągu 14 dni, od kiedy decyzja stanie się ostateczna. Uzasadniając organ I instancji wskazał, że dochodzone świadczenia zostały wypłacone na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2010 r. Od opisanej decyzji A. W. wniósł odwołanie podnosząc, że jest osobą chorą, niezdolną do pracy, ma niskie dochody i prosi o złagodzenie zobowiązań wobec córki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO") decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu SKO podniosło, że zgodnie z obowiązującym prawem rodzic dziecka zobowiązany jest do łożenia na jego utrzymanie. Gdy uchyla się od tego obowiązku, może zostać zobowiązany do jego spełnienia na mocy wyroku sądu. W myśl art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a. w przypadku bezskuteczności egzekucji wyroku osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a.). Dalej SKO wyjaśniło, że organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2010 r. przyznał na rzecz córki Skarżącego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., w wysokości po 350 zł miesięcznie. Zaistniała zatem pierwsza z ww. przesłanek. Nie ma również wątpliwości, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zakończył się już okres, na jaki świadczenie to zostało uprawnionej przyznane. Ostateczna kwota długu podana w osnowie decyzji wynosi 4.200 zł. Odsetki wyliczone na dzień [...] września 2011 r. wynoszą 32,91 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA"), na skutek rozpoznania skargi A. W., prawomocnym wyrokiem z dnia 08 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 36/12, uchylił opisaną decyzję SKO uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej podniesionych. W uzasadnieniu tego wyroku, WSA – odnosząc się do zarzutów skargi – podkreślił, że z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami, oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania powyższej decyzji organ nie może badać ani sytuacji majątkowej zobowiązanego, ani też oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. W konsekwencji zarzuty skargi w tej materii WSA uznał za chybione. Jednakże – jak podkreślono w cytowanym wyroku WSA – pomimo bezzasadności argumentacji podniesionej w skardze zaskarżona decyzja nie mogła się ostać jako wydana z naruszeniem prawa, gdyż decyzje obu instancji nie zawierały uzasadnienia odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."). Prezydent Miasta w swojej decyzji podał bowiem jedynie finalną kwotę, do zwrotu której zobowiązany jest Skarżący, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń, tzn. jakie konkretnie kwoty główne oraz jakie konkretnie odsetki liczone od poszczególnych kwot głównych za poszczególne miesiące zostały wyliczone. Również w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wskazania, w jaki sposób wielkość ta została ustalona. W ocenie WSA taki sposób procedowania przez organ I instancji skutkował brakiem szczegółowego rozstrzygnięcia w decyzji odnośnie odsetek. Tymczasem organ administracji winien ustalić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji, nie tylko globalną wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Dopiero poczynienie i przedstawienie takowych ustaleń pozwoli stronie – a także organowi odwoławczemu i sądowi administracyjnemu – na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości oraz na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Brak tych elementów w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków. Z kolei SKO błędnie utrzymało decyzję pierwszoinstancyjną w mocy, nie tylko nie konwalidując w żaden sposób wskazanych powyżej braków, lecz nadto wadliwie uznając, że organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił kwotę należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi. Uzasadniając uchylenie wyłącznie decyzji organu odwoławczego WSA wskazał, że organ ten w oparciu o ustalony już stan faktyczny i zebrane dowody powinien tylko przedstawić szczegółowe rozliczenie pretensji głównej i odsetek za poszczególne okresy, bez potrzeby prowadzenia dodatkowo szeroko rozumianego postępowania dowodowego. SKO, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia[...] lipca 2011 r. [powinno być: "2012 r." – uw. Sądu], nr [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymało w mocy opisaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu SKO wskazało, że ustaliło wysokość kwot głównych przypisanych do zwrotu Skarżącemu za poszczególne miesiące przedmiotowego okresu świadczeniowego. Kwota główna wynosiła 350 zł za każdy miesiąc – łącznie 4.200 zł. Odsetki naliczono na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 04 grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 220, poz. 1434) mnożąc kwotę zaległości przez liczbę dni zwłoki i stawkę odsetek za zwłokę w stosunku rocznym (13%), a następnie dzieląc całość przez liczbę dni w roku (365). Organ odwoławczy zawarł też w uzasadnieniu wyliczenie odsetek należnych za każdy miesiąc okresu świadczeniowego i wskazał, że łącznie odsetki ustawowe wynoszą na dzień wydania decyzji kwotę 696,21 zł. Zaznaczył, że wpłaty dłużnika w okresie świadczeniowym wyniosły 0 zł, natomiast wpłaty od komornika w tymże okresie wyniosły łącznie (oraz w przedstawionym w decyzji rozbiciu na poszczególne miesiące) 1.329,60 zł i zostały zaliczone na poczet zadłużenia z poprzednich okresów. SKO podkreśliło, że z uwagi na wyczerpującą regulację prawną organ nie może działać w niniejszej sprawie na zasadzie uznania administracyjnego, zatem bez wpływu na wynik sprawy pozostaje sytuacja finansowa Skarżącego. Dłużnik alimentacyjny może jednak – powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną – ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 u.p.o.u.a.), jednak wniosek w tym przedmiocie stanowi nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnej, późniejszej decyzji, wydawanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł A. W. Ocenił jako krzywdzące domaganie się zwrotu wypłaconych świadczeń od osoby chorej na gruźlicę. Choroba powoduje, że musi On często leżeć w łóżku, ma gorączkę, jest niezdolny do pracy. W 2009 r. wysłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zawiadomienie o założeniu przez byłą żonę nowej rodziny z zamożnym mężczyzną. Skarżący załączył do skargi odpowiedź, z której wynika, że nie jest stroną w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a w okresie wypłacania wierzycielce świadczeń jest zobowiązany dokonywać wpłat alimentów wyłącznie komornikowi sądowemu prowadzącemu postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W dalszych pismach procesowych Skarżący powielał, rozwijał i dokumentował argumentację zawartą w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, gdyż skarżona decyzja nie narusza prawa. Istotne znaczenie ma okoliczność, że w przedmiotowej sprawie zapadł już uprzednio wyrok sądu administracyjnego – opisany wyżej wyrok z dnia 08 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 36/12 – który jest prawomocny, gdyż nie został zaskarżony przez żadną ze stron, w tym przez Skarżącego. W związku z tym w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję wyrażonej przez sąd oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie. Utrata mocy wiążącej ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo – w razie zmiany stanu prawnego powodującego, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, bądź w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2011, uw. 8 do art. 153). Żadna z przywołanych wyżej okoliczności nie wystąpiła w niniejszej sprawie, wobec czego należy stwierdzić, że zarówno SKO, jak i Sąd w obecnym składzie pozostają związani oceną prawną i wytycznym zawartymi w ww. wyroku WSA o sygn. IV SA/Po 36/12. W wyroku tym WSA ocenił jednoznacznie, że zawarte w ówczesnej skardze A. W. zarzuty i argumentacja – analogiczne, jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku, do zarzutów i argumentacji podniesionych w skardze teraz rozpoznawanej – są chybione i bezzasadne. Podkreślił, że w sprawie takiej jak niniejsza organ administracji nie może badać ani sytuacji majątkowej zobowiązanego, ani też oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji nakazującej zwrot należności. Zarazem jednak WSA wytknął organom orzekającym w sprawie podanie w decyzji jedynie finalnej kwoty do zwrotu, bez przedstawienia sposobu przeprowadzenia obliczeń. W konsekwencji WSA nakazał SKO przedstawienie, w oparciu o ustalony stan faktyczny i zebrane dowody, szczegółowego rozliczenia pretensji głównej i odsetek za poszczególne okresy. W ocenie Sądu w obecnym składzie organ odwoławczy spełnił wytyczne WSA zawarte w ww. wyroku o sygn. IV SA/Po 36/12 oraz uwzględnił wyrażone w nim oceny. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji SKO zawiera dane dotyczące wysokości kwot głównych przypisanych do zwrotu przez Skarżącego za poszczególne miesiące okresu świadczeniowego. Organ wskazał podstawę prawną i sposób wyliczenia odsetek. Uzasadnienie decyzji zawiera wyliczenie odsetek należnych za każdy miesiąc okresu świadczeniowego i wskazanie łącznej kwoty odsetek ustawowych, na dzień wydania decyzji przez SKO. Zaskarżona decyzja jest należycie uargumentowana i nie budzi wątpliwości co do tego, na jakich przesłankach oparł się organ podejmując swe rozstrzygnięcie. W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz jej uzasadnienie odpowiadają prawu. Sąd zauważa i to, że SKO zasadnie i prawidłowo poinformowało Skarżącego w zakończeniu uzasadnienia swojej decyzji o treści art. 30 ust. 2 i 3 u.p.o.u.a. Zgodnie z tymi przepisami dłużnik alimentacyjny może, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty. Prawidłowo Kolegium zastrzegło przy tym, że jest to odrębna sprawa administracyjna. Warunkiem wszczęcia postępowania w takiej sprawie jest złożenie stosownego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego (tu: Skarżącego). W ramach wspomnianego postępowania możliwe będzie w szczególności rozpatrzenie trudnej sytuacji osobistej, materialnej i zdrowotnej Skarżącego – wokół czego koncentrują się zarzuty i argumentacja przedmiotowej skargi oraz późniejszych pism składanych przez Skarżącego. Nie jest natomiast możliwe uwzględnienie tych kwestii w sprawie niniejszej – co został już wyjaśnione, a zarazem wiążąco przesądzone, w uzasadnieniu wyroku WSA o sygn. IV SA/Po 36/12. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.